วันจันทร์ 21 เมษายน 2557 อ่านความจริง อ่านเดลินิวส์

วันพ่อที่ผ่านไปเมื่อเดือนก่อนของปีก่อน ทำให้นึกถึงผู้ให้กำเนิดอีกท่านหนึ่ง นั่นก็คือ แม่  ถ้าลองสังเกตดูจะเห็นว่า พ่อกับแม่เป็นคำที่เรามักจะเอ่ยถึงด้วยกัน  ไม่ว่าจะเป็นในบทเพลง บทกลอน หรือสำนวน แม้บางครั้งจะใช้คำอื่นที่พ้องความหมายแทน ตัวอย่างเช่น ในเนื้อเพลงที่ว่า ใครหนอใครกันให้เราขี่คอ คุณพ่อคุณแม่ หรืออันสยามเป็นบ้านเกิด  เมืองนอน ดุจบิดามารดร  เปรียบได้   หรือคำกล่าวที่ว่า ขาดพ่อเหมือนถ่อหัก  ขาดแม่เหมือนแพแตก  หรือโครงการปลูกวันพ่อ เกี่ยววันแม่

ในภาษาไทย นอกจากจะมีคำว่า พ่อ แม่ ซึ่งเป็นคำไทยแท้ ใช้เรียกผู้ให้กำเนิดแล้ว ยังมีคำที่มาจากภาษาอื่นอีกหลายคำ โดยเฉพาะมาจากภาษาบาลีและสันสกฤต  พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ นิยามความหมายหนึ่งของ พ่อ ว่า ชายผู้ให้กำเนิดแก่ลูก และ แม่ ว่า หญิงผู้ให้กำเนิดหรือเลี้ยงดูลูก  พ่อกับแม่เป็นคำที่เราใช้กันโดยทั่วไป ถ้าใช้เป็นทางการขึ้นหรือใช้แบบสุภาพก็จะใช้คำว่า บิดา คู่กับ มารดา  คำว่า บิดา นอกจากจะหมายความว่า พ่อ (ใช้ในที่สุภาพ) แล้วยังมีความหมายโดยปริยายว่า ผู้ให้กำเนิด เช่น บิดาแห่งประวัติศาสตร์  บิดา มาจากภาษาบาลีว่า ปิตา หรือภาษาสันสกฤตว่า ปิตฺฤ  คำที่หมายถึง พ่อ อีกคำหนึ่งคือ บิดร คู่กับ มารดร คือ แม่  และแม้ว่า บิดร จะใช้แทน บิดา ได้  แต่สำหรับคำที่ใช้ยกย่องผู้ที่ถือว่าให้กำเนิดในเรื่องนั้น ๆ โดยปรกติจะไม่ใช้คำว่า บิดร แทน   คำที่มาจากภาษาบาลีและสันสกฤตซึ่งหมายถึงพ่อกับแม่ยังมีอีก คือ ชนก บิตุ ปิตุ หรือปิตา  หมายถึง พ่อ และ ชนนี มาตฤ มาตา และมาตุ  หมายถึง แม่ 

คำว่า ปิตุ กับ มาตุ เป็นคำที่ไม่ค่อยคุ้นเคยกันนัก แต่ถ้าคำทั้ง ๒ นี้ไปประกอบกับคำอื่น ส่วนใหญ่จะนึกความหมายออก เช่น ปิตุฆาต แปลว่า การฆ่าพ่อ  ปิตุภูมิ แปลว่า บ้านเกิด เมืองเกิด คำว่า มาตุ ก็เช่นเดียวกัน มาตุคาม แปลว่า ผู้หญิง เป็นคำที่พระใช้เรียกผู้หญิง  มาตุฆาต แปลว่า การฆ่าแม่  มาตุภูมิ แปลว่า บ้านเกิดเมืองนอน   

คำที่หมายความถึงพ่อ แม่ ซึ่งใช้เฉพาะในบทร้อยกรองมีคำว่า บิตุรงค์  บิตุเรศ แปลว่า พ่อ และ มาตุรงค์  มาตุเรศ แปลว่า แม่.

แสงจันทร์ แสนสุภา

บทความที่เกี่ยวข้อง


แบ่งปัน

จำนวนคนดู 7,942 ครั้ง

แสดงความคิดเห็น