คอมพิวเตอร์เล่นโกะชนะแชมป์โลก

การที่อัลฟาโกะ ซึ่งเป็นโปรแกรมปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence, AI) สามารถเอาชนะมนุษย์ที่ถือว่าเก่งที่สุดคนหนึ่ง ทำให้เราต้องประเมินความสามารถของโปรแกรมเอไอกันใหม่ทีเดียว

คอมพิวเตอร์เล่นโกะชนะแชมป์โลกเป็นข่าวดังของสัปดาห์นี้

ที่กรุงโซลประเทศเกาหลีใต้มีการแข่งโกะระหว่างคอมพิวเตอร์ชื่ออัลฟาโกะ(AlphaGo) กับหนึ่งในสามสุดยอดของ
นักเล่นโกะอาชีพลีเซดอล (Lee Se-dol)อายุ 33 ปี ในการแข่งแบบ 5 กระดานผลก็คืออัลฟาโกะชนะ 4 ต่อ 1 เรื่องนี้เป็นข่าวใหญ่ในวงการไอทีและวงการโกะมีผู้ติด ตามเรื่องนี้อยู่ในประเทศจีนอย่างเดียวมากกว่า 60 ล้านคน เราเชื่อกันว่าโกะเป็นหมากกระดานที่คอมพิวเตอร์ยังเล่นไม่เก่งคงจะชนะแชมป์โลกยากมากปีที่แล้วอันดับของคอมพิวเตอร์ที่เก่งที่สุดยังไม่เกิน 2 ดั้งแต่แชมป์โลกนั้นอยู่อันดับ 9 ดั้งทีเดียวแต่ใช้เวลาปีเดียวเก่งขึ้นจนเอาชนะมนุษย์ไปได้

การที่อัลฟาโกะ ซึ่งเป็นโปรแกรมปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence, AI) สามารถเอาชนะมนุษย์ที่ถือว่าเก่งที่สุดคนหนึ่ง ทำให้เราต้องประเมินความสามารถของโปรแกรมเอไอกันใหม่ทีเดียว ก่อนอื่นต้องบอกก่อนว่าอัลฟาโกะ เป็นโปรแกรมที่ใช้คอมพิวเตอร์ขนาดใหญ่มีจำนวนซีพียูมากกว่า 1000 แกน บวกกับวงจรพิเศษในการคำนวณอีกจำนวนหนึ่ง ภรรยาของผมยังบอกเลยว่าซูเปอร์คอมพิวเตอร์แข่งกับมนุษย์สมองเดียว มนุษย์ย่อมเสียเปรียบ เรามาดูกันว่าอัลฟาโกะมีหลักการทำงานอย่างไร

เทคนิคสำคัญที่อัลฟาโกะใช้คือ ความสามารถในการเรียนรู้ด้วยตนเอง โดยใช้โครงสร้างเลียนแบบสมองมนุษย์(Artificial Neural Networks) ตอนแรก ผู้สร้างอัลฟาโกะ คือ Hassabis เขียนโปรแกรมให้เล่นโกะเป็นก่อน และเริ่มสอนอัลฟาโกะโดยให้ดูจากเกมที่มนุษย์เล่นจำนวนมากพอเริ่มที่จะเล่นเป็นก็ให้เล่นแข่งกับมนุษย์จริง ๆ และแข่งกับโปรแกรมโกะตัวอื่น ๆ ที่มีอยู่ เมื่อถึงขั้นนี้อัลฟาโกะเก่งประมาณ 1 ดั้ง

ขั้นตอนต่อไปนี่แหละที่น่าทึ่ง แล้วเขาให้อัลฟาโกะเล่นกับตัวเองโดยสร้างก๊อบปี้ของตัวเองแต่ไม่เหมือนเป๊ะขึ้นมาอย่างนี้เป็นการเรียนรู้ด้วยตนเอง เล่นทั้งวันทั้งคืนหลายสิบล้านกระดาน โดยใช้เทคนิค Monte Carlo Tree Search แล้วเอาประสบการณ์นี้จำเข้าไปในโครงข่ายสมองของ อัลฟาโกะซึ่งแบ่งออกเป็น 2 ส่วนย่อย คือ ส่วนการประเมินสถานการณ์ และส่วนกลยุทธ์ ส่วนประเมินสถานการณ์จะบอกว่าสภาพหมากตอนนี้ดีหรือไม่ดี บริเวณไหนน่าห่วงบริเวณไหนได้เปรียบ ส่วนกลยุทธ์ทำการตัดสินใจว่า ออกหมากอย่างไร จากทางเลือกที่มีอยู่ทั้งหมดเล่นไปเรียนไปพอเริ่มเก่งขึ้นก็สร้างตัวเองที่เก่งกว่าเดิมขึ้นมาอีก เรียนไปเรื่อย ๆ ในที่สุดอัลฟาโกะก็เก่งพอจะไปแข่งชนะแชมป์ยุโรป คือ Fan Hui เมื่อเดือนตุลาคมปีที่แล้ว ถึง 5 ต่อ 0 ผู้สร้างอัลฟาโกะถึงกับเชิญเขามาเป็นที่ปรึกษา และให้สอน อัลฟาโกะเพิ่มเติม จนมั่นใจและไปท้าชิงกับลีเซดอลในที่สุด

การที่คอมพิวเตอร์เล่นหมากกระดานชนะมนุษย์ไม่ใช่เรื่องแปลก คอมพิวเตอร์ชื่อ Deep Blue เป็นซูเปอร์คอมพิวเตอร์ของบริษัทไอบีเอ็ม เล่นหมากรุกฝรั่ง ชนะแชมป์โลกคือ Kasparov ในปี 1997 แต่เกมโกะต่างจากหมากรุกมาก เพราะมีทางเลือกในการเดินมากมายมหาศาลเกินกว่าจะประเมินได้หมด อัลฟาโกะไม่มีอะไรเหมือน ดิ้บบลู เลย และใช้เทคนิค ซึ่งเพิ่งพัฒนาขึ้นมาใน 10 ปีที่แล้วนี่เอง

โปรแกรมเอไอ เก่งขนาดนี้แล้วมนุษย์จะได้ประโยชน์หรือไม่ แน่นอนว่าบริษัท DeepMind (บริษัทลูกของ Google) ผู้สร้าง อัลฟาโกะ ย่อมเอาวิธีที่คอมพิวเตอร์เรียนรู้ด้วยตนเองจนเก่งไปใช้ในงานเชิงพาณิชย์ต่าง ๆ เช่น ปรับปรุงเลขาส่วนตัวในแอนดรอยด์ให้เก่งขึ้น ปรับปรุงการแปลเว็บภาษาต่างประเทศของ Chrome ให้สละสลวยขึ้นการแข่งหมากกระดานจนชนะมนุษย์ เป็นส่วนหนึ่งของการฝึกฝนปรับปรุงเทคนิคต่าง ๆ ทางคอมพิวเตอร์ ที่จะเป็นประโยชน์ในอนาคตประโยชน์ของคอมพิว เตอร์ที่ฉลาดคือมันจะเป็นผู้ช่วยของมนุษย์ในงานเฉพาะกิจที่ต้องใช้ความเชี่ยวชาญพิเศษทำให้เราสามารถทำงานยาก ๆ ได้สำเร็จโดยใช้เวลาน้อยลงและไม่มีข้อผิดพลาด เช่นทางการแพทย์ หรือในแง่ความปลอดภัยต่าง ๆ

คุณลีเซดอลหลังจากแพ้อัลฟาโกะ 3 เกมแรกติดต่อกันได้ให้สัมภาษณ์ผู้สื่อข่าวว่า เขารู้สึกตกใจและแปลกใจในความสามารถของอัลฟาโกะมากแต่ความพ่ายแพ้นี้ไม่ใช่ความพ่ายแพ้ของมนุษย์ทั้งมวลเป็นความพ่ายแพ้ของเขาลีเซดอล แต่เพียงผู้เดียวเท่านั้น ในวันถัดมาคือวันจันทร์เขาสามารถเอาชนะอัลฟาโกะ (ซึ่งมีสถิติไร้พ่ายในการแข่งอย่างเป็นทางการ) เกมแรก คุณลี ถึงกับพูดว่าเขาแข่งโกะอาชีพมา 25 ปีไม่เคยมีครั้งไหนที่ดีใจเหมือนครั้งนี้นี่เป็นกระดานที่ “ประเมินค่าไม่ได้” (priceless) สำหรับเขา

ผมเองก็เข้าข้างคุณลีเกาะติดดูการถ่ายทอดสดกระดานที่สามผ่านทางยูทูบซึ่งมีแรงกดดันต่อคุณลีอย่างมิอาจจะจินตนาการได้เนื่องจากไม่อาจแพ้ได้อีกแล้วคุณลีเดินหมากได้อย่างยอดเยี่ยมไม่มีพลาดแต่อัลฟาโกะก็เดินได้ดุดันเหลือเชื่อจนหมดเวลาไป 4 ชั่วโมง 39 นาที คุณลีโยนหมากยอมแพ้ในที่สุดผมดูแล้วขนลุกทีเดียวลูกสาวคนเล็กอายุ 15 ปี ของผมพยากรณ์ในวันนั้นเลยว่าอัลฟาโกะจะชนะในเกมถัดไปแต่มนุษย์ย่อมพยายามเอาชนะอุปสรรคทั้งมวล!

(ผู้ที่สนใจเทคนิคของอัลฟาโกะ สามารถอ่านงานวิจัยฉบับเต็ม ตามลิงก์ http://www.willamette.edu/~levenick/cs448/goNature.pdf นี้ได้เลยครับผู้เขียนให้รายละเอียดพอเอาไปเขียนอัลฟาโกะ ด้วยตนเองได้ ถ้ามีความพยายาม).

ประภาส จงสถิตย์วัฒนา

ความคิดเห็น