อ่านความจริง อ่านเดลินิวส์

อังคารที่ 20 สิงหาคม 2562

อ่านความจริง อ่านเดลินิวส์

อังคารที่ 20 สิงหาคม 2562

"โรคเลือดจางจากการขาดวิตามินบี 12"

ระบบประสาท เมื่อขาดวิตามินบี 12 จะทำให้มีภาวะโลหิตจางที่เม็ดเลือดแดงมีขนาดใหญ่ผิดปกติ อาจพบมีภาวะเจ็บลิ้น ลิ้นเลี่ยนและชาบริเวณปลายมือปลายเท้าได้ อาทิตย์ที่ 14 กรกฎาคม 2562 เวลา 08.30 น.

โรคเลือดจางจากการขาดวิตามินบี 12 เป็นภาวะโลหิตจางที่พบได้ไม่บ่อยนัก วิตามินบี 12 พบได้ในอาหารหลากหลายชนิด โดยเฉพาะในเนื้อสัตว์ ไข่ นมและร่างกายมีความต้องการวิตามินบี 12 ในปริมาณน้อยมากต่อวัน ทำให้ภาวะขาดวิตามินบี 12 จากรับประทานไม่เพียงพอพบได้น้อยมาก โดยพบได้ 1-2% ในผู้ป่วยที่มีภาวะโลหิตจาง วิตามินบี 12 มีหน้าที่สำคัญในการสร้างเม็ดเลือดเยื่อบุ และระบบประสาท เมื่อขาดวิตามินบี 12 จะทำให้มีภาวะโลหิตจางที่เม็ดเลือดแดงมีขนาดใหญ่ผิดปกติ อาจพบมีภาวะเจ็บลิ้น ลิ้นเลี่ยนและชาบริเวณปลายมือปลายเท้าได้

สาเหตุของการขาดวิตามินบี 12

- Pernicious anemia เป็นโรคโลหิตจางที่เกิดจากวิตามิน บี 12 ไม่สามารถดูดซึมได้ จากโรคภูมิต้านทานตนเองต่อสารที่ช่วยในการดูดซึมวิตามินบี 12 (intrinsic factor) จึงสามารถพบได้ร่วมกับโรคภูมิต้านทานตนเองอื่น เช่น โรคไทรอยด์อักเสบ และโรคด่างขาว

- ผ่าตัดกระเพาะอาหาร ซึ่งเป็นแหล่งผลิตสารที่ช่วยในการดูดซึมวิตามินบี 12 รวมทั้งการผ่าตัด bariatric surgery เพื่อลดความอ้วน ผ่าตัดลำไส้เล็กส่วนปลาย ซึ่งเป็นตำแหน่งที่ดูดซึมวิตามิน บี 12 โดยการผ่าตัดกระเพาะอาหารนอกจากเพิ่มความเสี่ยงในการขาดวิตามินบี 12 ยังเพิ่มความเสี่ยงการขาดวิตามินโฟเลทและธาตุเหล็กด้วย

- ตับอ่อนอักเสบเรื้อรัง ทำให้ขาดเอนไซม์ในการช่วยดูดซึมวิตามินบี 12

- โรคลำไส้เล็กอักเสบเรื้อรัง ทำให้ดูดซึมวิตามินบี 12 ไม่ได้

- โรคตับอ่อนอักเสบเรื้อรังหรือทำงานผิดปกติ ทำให้ไม่สามารถสร้างน้ำย่อยเพื่อช่วยในการดูดซึมวิตามินบี 12

- โรคพยาธิตืดปลาในลำไส้ ทำให้การดูดซึมและแย่งใช้วิตามินบี 12 รับประทานมังสวิรัติ เนื่องจากวิตามินบี 12 อยู่ในอาหารประเภทเนื้อสัตว์และผลิตภัณฑ์จากเนื้อสัตว์เท่านั้น ยาที่ขัดขวางการดูดซึมวิตามินบี 12 เช่น ยาเบาหวาน metformin, ยาลดกรดในกระเพาะอาหาร เป็นต้น



อาการของการขาดวิตามินบี 12

- อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย ความสามารถในการทำงานและสติปัญญาลดลด ซีดจากภาวะโลหิตจาง โดยความรุนแรงของภาวะโลหิตจางขึ้นกับระยะเวลาที่มีภาวะการขาดวิตามินบี 12 จนกระทั่งมาพบแพทย์

- เจ็บลิ้น ลิ้นอักเสบ ลิ้นเลี่ยน ทานอาหารรสจัดไม่ได้

- เบื่ออาหาร น้ำหนักลด

- ซึมเศร้า นอนไม่หลับ

- หลงลืมง่าย สมองเสื่อม มาจากภาวะแปรปรวนทางจิตใจ

- ชาปลายมือปลายเท้า

- การทรงตัวผิดปกติ

การตรวจคัดกรองภาวะโลหิตจางจากการขาดวิตามินบี 12

การตรวจสุขภาพประจำปี จะมีการตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (CBC) ซึ่งนอกจากจะสามารถบอกว่ามีภาวะโลหิตจางรุนแรงมากน้อยเพียงใด ยังช่วยบอกขนาดของเม็ดเลือดแดง โดยเฉพาะอย่างยิ่งขนาดเม็ดเลือดแดงที่ใหญ่ขึ้นกว่าปกติ (80-90 fL) โดยเฉพาะขนาดเม็ดเลือดแดงใหญ่ผิดปกติเกิน 110 fL จะช่วยสนับสนุนภาวะขาดวิตามินบี 12 หรือโฟเลท โดยร้อยละ 20 ของผู้ที่มีโลหิตจางที่ขนาดเม็ดเลือดแดงใหญ่จะมีภาวะขาดวิตามินชนิดนี้

การวินิจฉัยภาวะโลหิตจางจากการขาดวิตามินบี 12

เมื่อพบโลหิตจางที่เม็ดเลือดแดงมีขนาดใหญ่ผิดปกติ อาจพบเม็ดเลือดขาวและเกล็ดเลือดต่ำลงได้เล็กน้อย ลักษณะเม็ดเลือดขาวนิวโทรฟิลด์มีขนาดใหญ่ที่มีจำนวนหยักของนิวเคลียสมากขึ้นผิดปกติ แพทย์จะสืบค้นเพิ่มเติมโดยตรวจระดับวิตามินบี 12 ในเลือดว่ามีระดับ ต่ำ ผิดปกติหรือไม่ หากตรวจไขกระดูกซึ่งเป็นที่ผลิตเม็ดเลือดแดง จะพบเม็ดเลือดแดงตัวอ่อนที่มีขนาดใหญ่และนิวเคลียสอ่อนผิดปกติได้



โรคร่วมที่อาจตรวจพบในผู้ที่มีภาวะขาดวิตามินบี 12

โรคร่วมอื่นที่อาจพบได้ในผู้ป่วยที่ขาดวิตามินบี 12 คือภาวะกระเพาะอาหารอักเสบเรื้อรัง การติดเชื้อแบคทีเรีย H. Pylori ที่กระเพาะอาหาร ร่วมทั้งมะเร็งกระเพาะอาหาร ดังนั้นผู้ป่วยที่ได้รับการวินิจฉัยภาวะโลหิตจางจากการขาดวิตามินบี 12 ควรจะได้รับการส่องกล้องกระเพาะอาหาร เพื่อสืบค้นโรคร่วมดังกล่าว

ในผู้ป่วยที่มีภาวะโลหิตจางจากการขาดวิตามินบี 12 เนื่อง จากภูมิต้านทานตนเอง (pernicious anemia) อาจมีภาวะโรคภูมิต้านทานตนเองต่ออวัยวะอื่นร่วมด้วย ได้แก่ ต่อมไทรอยด์อักเสบ ตับอ่อนอักเสบ ลำไส้อักเสบเรื้อรังได้

การรักษาภาวะโลหิตจางจากการขาดวิตามินบี 12

หากภาวะขาดวิตามินบี 12 เกิดจากการดูดซึมที่ผิดปกติ การรักษาจำเป็นต้องให้วิตามินบี 12 โดยการฉีดเข้ากล้ามเนื้อหรือหลอดเลือดดำ โดยในระยะแรกสามารถควรให้วิตามินบี 12 ทุกสัปดาห์นาน 3-4 สัปดาห์ หลังเริ่มให้วิตามินบี 12 ภาวะโลหิตจาง อาการแสบลิ้น ความอยากอาหารและความกระปรี้กระเปร่า จะดีขึ้นอย่างชัดเจนภายใน 2 สัปดาห์ ภาวะโลหิตจางจะเป็นปกติภาวะในระยะเวลา 4-6 สัปดาห์หลังการรักษา

หากสาเหตุของการขาดวิตามินบี 12 ไม่สามารถแก้ไขได้ เช่น โรคภูมิต้านทานตนเองต่อสารที่ช่วยในการดูดซึมวิตามินบี 12 หรือได้รับการผ่าตัดกระเพาะอาหารหรือลำไส้เล็ก หรือมีภาวะกระเพาะอาหารหรือลำไส้เล็กอักเสบเรื้อรัง ผู้ป่วยจำเป็นต้องได้รับวิตามินบี 12 ฉีดทุกเดือนในระยะยาว แต่หากขาดวิตามินบี 12 จากการทานได้น้อยโดยเฉพาะผู้ที่รับประทานมังสวิรัติ สามารถรักษาโดยการให้รับประทานวิตามินบี 12 เสริมได้เพื่อป้องกันการเป็นซ้ำของโรคโลหิตจางชนิดนี้.

------------------------------------
นายแพทย์สุรพงศ์ อำพันวงษ์.

คุณเห็นด้วยกับข่าวนี้หรือไม่

  • เห็นด้วย
    0%
  • ไม่เห็นด้วย
    0%