อ่านความจริง อ่านเดลินิวส์

เสาร์ที่ 16 พฤศจิกายน 2562
พิธีราชาภิเษกรัชกาลที่ 10

อ่านความจริง อ่านเดลินิวส์

เสาร์ที่ 16 พฤศจิกายน 2562

"ครูบ้านนอก"ผู้อนุรักษ์ มรดกภูมิปัญญาวัฒนธรรม

กว่า 20 ปี “สุวิทย์ สาระเงิน”ครูบ้านนอกทุ่มเท-อนุรักษ์" ลำแมงตับเต่าหมอลำไทเลย"ขึ้นบัญชีมรดกภูมิปัญญาวัฒนธรรม เผยสู้ชีวิตมาตั้งแต่วัยเด็ก ผ่านอุปสรรคปัญหามามากมาย แต่ไม่เคยยอมแพ้เพียงเพื่อให้ศิลปวัฒนธรรมไทยได้คงอยู่สืบต่อไป เสาร์ที่ 12 ตุลาคม 2562 เวลา 10.00 น.


ไทยถือเป็นชาติที่มีประวัติศาสตร์-วัฒนธรรมประเพณีที่เป็นเอกลักษณ์ที่โดดเด่นไม่แพ้ชาติอื่น แต่ด้วยเทคโนโลยีที่ก้าวกระโดดไปอย่างรวดเร็วส่งผลทำให้วัฒนธรรมประเพณีบางอย่างรอวันดับสูญไปอย่างไม่มีวันกลับ ทั้งนี้ทุกภาคของไทยต่างก็มีวัฒนธรรมประเพณี-การละเล่นที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะอยู่แล้ว อย่างเช่นที่ อ.เชียงคาน จ.เลย อำเภอเล็ก ๆ ตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำโขง มีประวัติศาสตร์-วัฒนธรรมประเพณี และวิถีชีวิตที่เป็นเอกลักษณ์ เหมาะสำหรับผู้ที่จะเดินทางเข้ามาศึกษาเรียนรู้ หนึ่งในนั้นคือการแสดงลำแมงตับเต่าไทเลย หรือหมอลำไทเลย ที่บ้านน้ำพร ต.ปากตม อ.เชียงคาน ปัจจุบันเหลือเพียงคณะเดียวในจังหวัดเลย 


 
การละเล่นชนิดนี้เป็นที่นิยมมากเมื่อ 70-80 ปีก่อน ต่อมาเสื่อมความนิยมลง วิธีการเล่นคล้ายการละเล่นลิเก-ละครภาคกลาง เล่นจ้อย ซอของภาคเหนือ หมอลำหมู่หรือหมอลำเพลินของภาคอีสาน การละเล่นแมงตับเต่าเป็นการแสดงตลกขบขันผสมผสานกับเรื่องราวทางนิทานชาดก สอนคนที่ไม่ได้เรียนหนังสือได้รู้เรื่องเกี่ยวกับชาติภพของพระพุทธเจ้า เป็นตัวอย่างที่ดีในการดำเนินชีวิตและการดำรงตนเป็นผู้ดำเนินชีวิตที่ดี ตามจารีตประเพณีของหมู่บ้าน ผู้คนมีความเชื่อได้ยินได้ฟังเรื่องราวนิทานชาดกจากหลักศาสนาจะทำให้ได้บุญ โดยมีผู้แสดงเป็นตัวพระ-ตัวนาง ตัวประกอบอื่นๆ แสดงเป็นเรื่องเป็นราว เรื่องที่นำมาแสดงจะเกี่ยวกับ นิทานพื้นบ้าน พงศาวดารและวรรณคดีไทย ในอดีตใช้ผู้ชายแสดงทั้งหมด ปัจจุบันให้ผู้หญิงร่วมแสดงด้วยเป็นลักษณะชายจริงหญิงแท้ 



 
ปัจจุบันการละเล่นดังกล่าวหาดูได้ยากมาก โดย อ.สุวิทย์ สารเงิน อายุ 57 ปี ครูชำนาญการพิเศษ โรงเรียนเลยพิทยาคม คือผู้สืบสาน-อนุรักษ์การแสดงลำแมงตับเต่าไทเลยมาเป็นเวลากว่า 20 ปี ท่านเผยแพร่จนสามารถประกาศขึ้นบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติภาคีเครือข่ายดีเด่นทางวัฒนธรรม ประจำปี 2562 โดยกรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม เมื่อวันที่ 28 ส.ค.ที่ผ่านมา  ไปฟังเรื่องราวการอนุรักษ์ฯสิ่งดี ๆ ที่บางคนอาจคิดว่าเป็นเรื่องน่าเบื่อกันดู  
 
อ.สุวิทย์ บอกว่า เริ่มสนใจเรื่องของศิลปะการแสดงหมอลำตับเต่าตอน 6-7 ปี เห็นเขาเล่นโดยการฟังจากวิทยุสถานีกระจายแห่งประเทศไทยจังหวัดเลย สมัยก่อนบ้านนอกไม่มีโรงหนัง ไม่มีโทรทัศน์ สิ่งบันเทิงอย่างเดียวอาศัยจากวิทยุกระจายเสียง สนใจเปิดฟังเป็นประจำทุกวัน เรียน ป.1 –ป.4 ที่โรงเรียนบ้านหาดทรายขาว พอจบไม่ได้เรียนต่อพ่อให้ไปบวชเณรเรียนที่วัดใหม่ศาลาเฟือง ใกล้บ้านชอบเอาเทปฯวงหมอลำ ป.ฉลาดน้อยส่งเสริม ศิลปินแห่งชาติ เปิดมาฝึกซ้อมร้องบ่อย ๆ ฟังแล้วเกิดความรู้สึกชอบมาก ๆ จากนั้นไปเรียนต่อที่วัดมหาธาตุในตัวเมืองเชียงคาน ไปต่อ กศน. ที่วัดสันติวนาราม กระทั่งกลับมาเรียนต่อศึกษาผู้ใหญ่ที่วัดมหาธาตุจนจบมอต้นปี 24  ต่อมาลาสิกขาไปเรียนมัธยมปลายที่ จ.เพชรบูรณ์ จบก็ไปสมัครเรียนที่วิทยาลัยครูเลย ปี 26 ชั้นอนุปริญญา ได้ประกาศนียบัตรชั้นสูง สาขานาฏศิลป์ 




 
“2 ปีหลังที่เรียนได้รับการคัดเลือกเข้าเป็นนักศึกษาดีเด่นเข้าเรียนต่อโดยไม่ต้องสอบ สาขาวิชาครุศาสตร์บัณฑิต เอกภาษาไทยที่ชอบมาตั้งแต่ต้น ระหว่างเรียนได้ทำกิจกรรมวงดนตรีพื้นเมือง และแสดงศิลปะการละครของสถาบันตลอดระยะเวลา 4 ปี จนเข้าสอบบรรจุเข้ารับราชการครูโรงเรียนประถมครั้งแรก ที่ จ.ขอนแก่น ริเริ่มตั้งวงหมอลำนักเรียนประถม ป.1 ถึง ป.6 ชื่อคณะครูนคร บันเทิงศิลป์หมอลำเด็กประถมได้ไปออกแสดงที่ทีวีช่อง 4 ขอนแก่น ปัจจุบันเป็นช่อง 11”  
 
ครูผู้อนุรักษ์ฯ บอกต่อว่า สอนอยู่ที่ขอนแก่นเพียง 2 ปีครึ่งก็ย้ายกลับมา จ.เลย โรงเรียนบ้านนาดอกคำ ก็มาตั้งวงหมอลำคณะเพชรนาดอกคำ หมอลำเด็ก ป.1-ป. 6 กระทั่งปี 34,35 และ 36 ย้ายจากครูประถมมาเป็นครูกรมสามัญระดับมัธยมที่โรงเรียนนาด้วงวิทยา ด้วยผลงานที่สร้างมาตั้งแต่ไปสอนอยู่ที่ขอนแก่น และได้รับมอบหมายให้ตั้งวงโปงลางประจำโรงเรียนนาด้วงวิทยา ตั้งแต่ปี 36-54  ช่วงนั้นการแสดงหมอลำแมงตับเต่าได้เข้ามามีบทบาทมาก โดย อ.ละมิตร บาตะศรี สอนที่โรงเรียนบ้านน้ำพร ต.ปากตม อ.เชียงคานนำหมอลำแมงตับเต่ามาสอนให้เด็ก ออกเผยแพร่ไปยังโรงเรียนต่าง ๆ สมัยที่มีการรวมโรงเรียนประถมและมัธยมเป็นเขตพื้นที่การศึกษาเลยเขตเดียว รวมทั้งมาสอนที่โรงเรียนนาด้วงวิทยา ซึ่งวงโปงลางนาด้วงได้ซึมซับเอาหมอลำแมงตับเต่าหมอลำไทเลยเป็นวงเดียวกันตั้งแต่นั้นมา 


 
“จนปี 53 สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดเลยกำหนดให้วงหมอลำไทเลยโรงเรียนนาด้วงเป็นผู้นำในการเผยแพร่ หมอลำแมงตับเต่าแก่โรงเรียนมัธยมในจังหวัดเลย 7 แห่งมาร่วมฝึก จึงไปเชิญหมอลำแมงตับเต่า จากบ้านน้ำพรที่เหลืออยู่เพียงวงเดียว โดยมีตาเทือง แก้วดวงดี บุคคลดีเด่นแห่งปีของจังหวัดเลย ปัจจุบันเสียชีวิตไปแล้ว หัวหน้าคณะนำสมาชิกทั้งหมดมาถ่ายทอดให้กับนักเรียนรวมทั้งผมเองก็ได้รับการถ่ายทอดจนชำนาญ พร้อมกับเก็บรวบรวมข้อมูลเป็นตำราไว้เป็นหลักฐานทุกขั้นตอน ก่อนย้ายมาสอนที่โรงเรียนเลยพิทยาคมเมื่อปี 54 ได้รับรางวัลครูดีในดวงใจ จากผลงานที่ทุ่มเทสอนเด็ก ๆ จนถึงปัจจุบันผลงานที่ภูมิใจมากที่สุดคือการที่หมอลำแมงตับเต่าหมอลำไทเลย ได้รับการประกาศขึ้นบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ชีวิตที่ผ่านมาเจอเรื่องราวปัญหามากมาย แต่ไม่เคยยอมแพ้ อาจเป็นเพราะสู้มาตั้งแต่เด็ก ๆ โดยเฉพาะเรื่องอนุรักษ์ประเพณีวัฒนธรรมของไทยยอมไม่ได้ที่จะสูญหายไปต่อหน้าต่อตา"
 
การขึ้นบัญชีเป็นมรดกทางวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรมร่วมกับองค์การยูเนสโก ดำเนินการคัดเลือกโดยกรมส่งเสริมวัฒนธรรม ให้สำนักงานวัฒนธรรมแต่ละจังหวัด มีคณะกรรมการมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมจังหวัดนั้น ๆ เป็นผู้พิจารณา มีทรงคุณวุฒิต่าง ๆ เป็นกรรมการร่วม กำหนดภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่มีลักษณะตามที่กำหนดไว้ 6 ด้านที่อยู่ในอาณาเขตประเทศไทยที่มีความโดดเด่นเป็นเอกลักษณ์ มีคุณลักษณะบ่งบอกถึงภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมท้องถิ่นหรือของชาติที่ยังมีการสืบทอดและปฏิบัติอยู่ในวิถีชีวิต ที่อาจจะเสี่ยงต่อการสูญหาย 


 
ไม่ใช่เรื่องง่ายที่จะได้รับการคัดเลือกให้เป็นมรดกทางวัฒนธรรม น่ายกย่องมากกับการรักษา-หวงแหน และที่สำคัญท่านได้อนุรักษ์มรดกล้ำค่าของไทยให้คงอยู่สืบต่อไป...ทราบว่า “อ.สุวิทย์” ได้รับรางวัลมาแล้วมากมาย ไม่ว่าจะเป็นรางวัลครูดีในดวงใจ รุ่นที่ 6 ระดับประเทศ 2552 ,รางวัลครูสอนดี 2554,รางวัลหนึ่งแสนครูดี 2556,รางวัลผู้ใช้ภาษาไทถิ่นจังหวัดเลย เนื่องในวันภาษาไทยแห่งชาติ 2552, ศิลปินดีเด่นจังหวัดเลย ฯลฯ...รางวัลเหล่านี้ถือเป็นเครื่องการันตีความเป็นมนุษย์ที่ประเสริฐ...ท่านผู้นี้คิดดี-ทำดีมาโดยตลอด...นี่แหละที่เขาเรียกว่าคนดีของสังคมที่แท้จริง.
....................................
คอลัมน์ คนดีของสังคม
โดย “เหยี่ยวขาว”
ข้อมูล-ภาพ โดย “ดำรงค์ รักษ์จรรยาวงศ์” เดลินิวส์ออนไลน์ จ.เลย

ร่วมสนับสนุนคนดีของสังคมโดย :


คุณเห็นด้วยกับข่าวนี้หรือไม่

  • เห็นด้วย
    100%
  • ไม่เห็นด้วย
    0%

บอกต่อ : 223