เมื่อสังคมออกมาตั้งคำถามอย่างหนักถึงโครงการจัดซื้อ “รถเกี่ยวข้าวไฟฟ้า (EV)” จำนวน 500 คัน วงเงินงบประมาณ 8,000 ล้านบาท ว่าเป็นนโยบายที่แพงเกินจริงและไร้ความคุ้มค่า คำชี้แจงแก้ไขล่าสุดจาก รัฐมนตรีสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ ที่ออกมายอมรับแบบตัดช่องน้อยว่า “พูดผิด” โดยอ้างว่าแท้จริงแล้วไม่ใช่รถเกี่ยวข้าว แต่เป็น “รถไถนาไฟฟ้า (รถแทรกเตอร์ EV)” พร้อมปรับตัวเลขเป็นคันละ 1.6 ล้านบาท จำนวน 5,000 คันนั้น… แท้จริงแล้วไม่ได้ช่วยให้อะไรดีขึ้นมาเลย!

การแถลงแก้เกี้ยวครั้งนี้ไม่ได้ช่วยกลบความตื้นเขินของแนวคิดแม้แต่น้อย เพราะไม่ว่าจะเปลี่ยนชื่อเรียกจาก “รถเกี่ยว” เป็น “รถไถ” แต่หัวใจของนโยบายยังคงผูกติดอยู่กับความมักง่ายเชิงโครงสร้าง กลไกการใช้เงินกู้ที่ผิดทิศผิดทาง และการสร้างภาระอันใหญ่หลวงให้แก่ระบบเศรษฐกิจภาคเกษตรไทยไม่ต่างจากเดิม

สุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รมว.เกษตรและสหกรณ์

1. เปลี่ยนวัตถุแต่ไม่เปลี่ยนหลักการ : “กู้เงินมาตั้ง แล้วรีบหาทางใช้ (ผลาญ?)”

แก่นแท้ของปัญหานี้ไม่ได้อยู่ที่คำว่า “เกี่ยว” หรือ “ไถ” แต่อยู่ที่กระบวนการคิดนโยบายสาธารณะที่ กลับหัวกลับหาง นโยบายที่ดีต้องเริ่มจากปัญหาหน้างานของชาวนา นำไปสู่การศึกษาความเป็นไปได้ (Feasibility Study) แล้วจึงกำหนดงบประมาณ

แต่นโยบายนี้เกิดขึ้นภายใต้กรอบ วงเงินกู้มหาศาล 200,000 ล้านบาท ของรัฐบาลที่จ้องจะเร่งเบิกจ่าย จึงเกิดอาการ “มีเงินกู้ในมือ แล้วค่อยหาโครงการมาลง”

การประเคนงบ 8,000 ล้านบาทมาซื้อรถไถนา EV จำนวน 5,000 คัน เพื่อนำไปให้ชาวนาใช้ฟรี สะท้อนว่ากระทรวงเกษตรฯ ไม่เคยตั้งคำถามเชิงยุทธศาสตร์เลยว่า “เหตุใดกลไกตลาดและเอกชนจึงยังไม่นิยมใช้รถไถนา EV ในปัจจุบัน?”

หากภาคเอกชนหรือผู้ประกอบการรับจ้างไถนาซึ่งเป็นผู้เชี่ยวชาญหน้างานยังไม่เปลี่ยนมาใช้ EV นั่นย่อมมีสาเหตุจากต้นทุน ข้อจำกัดทางเทคโนโลยี และความคุ้มค่า รัฐบาลแทนที่จะใช้วิธีส่งเสริมความรู้ อุดหนุนการวิจัย หรือสร้างแรงจูงใจให้ระบบตลาดปรับตัวอย่างถาวร กลับเลือกวิธีมักง่ายด้วยการกู้เงินมาซื้อแจกฟรี ซึ่งนอกจากจะไม่ใช่การแก้ปัญหาที่ยั่งยืนแล้ว ยังสุ่มเสี่ยงต่อการล็อกสเปก ฮั้วประมูล และการทุจริตเชิงนโยบายอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

รูปประกอบ : ChatGPT

2. ทำลายกลไกตลาดเอกชน : ฆ่าตัดตอน SMEs แล้วทิ้งชาวนาไว้กับความสิ้นหวัง

ปัจจุบัน ห่วงโซ่อุปทานการเตรียมดินและการเก็บเกี่ยวในประเทศไทย ขับเคลื่อนด้วย ผู้ประกอบการรถรับจ้างท้องถิ่น (SMEs) ซึ่งลงทุนด้วยน้ำพักน้ำแรงตนเอง ซื้อรถไถดีเซลและบริหารจัดการการบำรุงรักษาอย่างเป็นระบบ การที่รัฐบาลแทรกแซงตลาดด้วยการนำ “รถไถนา EV ฟรี 5,000 คัน” ลงไปวิ่งตัดราคาหรือฟรี  ย่อมส่งผลกระทบโดยตรงดังนี้

  • ผู้ประกอบการรายย่อยล้มละลาย : เอกชนท้องถิ่นที่แบกภาระค่างวดรถไถดีเซลอยู่ จะไม่สามารถแข่งขันกับ “ของฟรีจากรัฐ” ได้ จนต้องเลิกกิจการไปในที่สุด ผู้ประกอบการที่กำลังวางแผนจะซื้อรถไถมารับจ้างก็จะยุติแผนดำเนินการ
  • ระบบตลาดพังพินาศในระยะยาว : รถไถของรัฐบาล 5,000 คัน เมื่อผ่านไปไม่กี่ปี ย่อมชำรุด เสื่อมสภาพ หรือพังเสียหายตามธรรมชาติของงานราชการที่ขาดประสิทธิภาพในการดูแลรักษา และ เมื่อถึงวันที่รถของรัฐกลายเป็นซากเศษเหล็ก ตลาดเอกชนเดิมก็ถูกทำลายจนหมดสิ้นแล้ว ชาวนาจะไม่เหลือทั้งรถไถของรัฐและรถรับจ้างเอกชน จนอาจต้องถอยหลังเข้าคลองกลับไปใช้แรงงานสัตว์หรือทำนาแบบย้อนยุคท่ามกลางค่าแรงที่แพงลิบลิ่ว

3. นรกของการบริหารจัดการ : คิวเส้นสาย สินบนใต้โต๊ะ และซากรถหลวง

ข้ออ้างว่าจะนำรถไถ EV ไปกระจายตามศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร (ศพก.) หรือสหกรณ์ เพื่อให้ชาวนาใช้ฟรี คือภาพฝันที่ตัดขาดจากความจริงอย่างสิ้นเชิง

  • อุปสงค์พ้นขีดความสามารถ (Demand Overload) : ปริมาณรถ 5,000 คัน เมื่อเทียบกับพื้นที่ทำการเกษตรและชาวนาหลายล้านครัวเรือนทั่วประเทศ ถือเป็นสัดส่วนที่น้อยนิดมหาศาล เมื่อเป็นของฟรี อุปสงค์ย่อมทะลัก และสิ่งที่ตามมาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้คือ “ระบบตั๋วผี เส้นสาย และการจ่ายสินบนใต้โต๊ะ” ชาวนายากจนจริง ๆ จะไม่มีวันได้คิวไถนา คนที่จะได้ใช้ก่อนคือผู้มีอิทธิพลในพื้นที่ หรือคนที่ยอมจ่าย “ค่าน้ำร้อนน้ำชา”
  • การซ่อมบำรุงที่เป็นอัมพาต : การไถเตรียมดินต้องเจอกับตอซัง หิน สภาพดินแข็ง และโคลนตม เครื่องจักรกลเกษตรจึงมีอัตราการชำรุดสูงมาก หากเป็นรถเอกชน เจ้าของจะรีบซ่อมทันทีเพื่อทำมาหากิน แต่หากเป็นรถของรัฐ การตั้งเบิกงบซ่อมแซม อะไหล่ หรือการเคลมแบตเตอรี่ ต้องผ่านขั้นตอนราชการอันเทอะทะ ใช้เวลานานหลายเดือน ในที่สุด รถไถ EV ราคานับล้านเหล่านี้จะถูกจอดทิ้งร้างกลายเป็น “ซากเศษเหล็กประดับศูนย์ ศพก.” ทั่วประเทศ
รูปประกอบ : ChatGPT

4. ความเพ้อฝันทางเทคโนโลยี : “อีวีลากไถกลางทุ่ง” คือข้อจำกัดทางวิศวกรรม

ไม่ว่าจะเป็นรถเกี่ยวข้าว หรือ รถไถนา การนำระบบ EV แบตเตอรี่มาลากจูงงานหนักในแปลงเกษตรไทย เผชิญข้อจำกัดทางเทคโนโลยีอย่างหนักหน่วง

  1. โครงสร้างพื้นฐานพลังงานที่เป็นอัมพาต : การไถนาต้องใช้กำลังบิด (Torque) และพลังงานมหาศาลสูงกว่าการวิ่งบนถนนหลายเท่า แบตเตอรี่รถไถจึงต้องมีขนาดใหญ่มาก การชาร์จไฟกลางทุ่งนาที่ห่างไกลสายส่งแรงสูงเป็นไปได้ยากยิ่ง รัฐจะต้องเสียเงินกู้เพิ่มอีกเท่าไหร่ไปกับรถบรรทุกแบตเตอรี่สำรอง (Mobile Power Bank) หรือการตั้งสถานี DC Fast Charge ตามหมู่บ้าน?
  2. คอขวดช่วงฤดูเพาะปลูก : การไถนาแข่งกับฟ้าฝนต้องการความต่อเนื่อง หากไถไปได้เพียงไม่กี่ชั่วโมงแล้วแบตเตอรี่หมด ต้องจอดชาร์จไฟนานหลายชั่วโมง จะทำให้ชาวนาเสียโอกาสในการเตรียมดินและปลูกพืชไม่ทันฤดูกาล
  3. ปัญหาเรื่องน้ำหนักและนาหล่ม : แบตเตอรี่ EV มีน้ำหนักมาก การนำรถไถ EV ที่แบกน้ำหนักแบตเตอรี่มหาศาลลงไปในพื้นที่นาลุ่มหรือนาโคลนเลน จะทำให้รถไถจมหล่ม ไม่สามารถเคลื่อนตัวหรือทำงานได้จริง ต่างจากรถไถดีเซลที่น้ำหนักเบากว่าและออกแบบมาสำหรับสภาพดินโคลนโดยเฉพาะ

5. น่าสงสารข้าราชการ : สูญเสียเวลาและโอกาสในการพัฒนาที่แท้จริง

สิ่งที่น่าเห็นใจที่สุดคือ ข้าราชการและนักวิจัยของกระทรวงเกษตรฯ (รวมถึงกรมการข้าวและกรมวิชาการเกษตร) ที่ต้องมานั่งรับนโยบาย “ฝันใช้เงินกู้ที่ไม่สมจริง” เช่นนี้ พวกเขาต้องสูญเสียเวลา สติปัญญา และบุคลากรไปกับการทำโครงการจัดซื้อจัดจ้างครุภัณฑ์ EV เพื่อสนองนโยบายทางการเมือง

แทนที่จะได้นำงบประมาณและเวลาอันมีค่าไปใช้ในการ วิจัยและพัฒนาสายพันธุ์ข้าว ให้มีคุณภาพสูง สามารถแข่งขันในตลาดโลกได้ ทั้งข้าวที่มีรสชาติอร่อย มีความปลอดภัย หรือข้าวโภชนาการสูงเพื่อสุขภาพ ซึ่งเป็นการแก้ปัญหาที่ตรงจุดและสร้างความยั่งยืนให้กับเกษตรกรไทยอย่างแท้จริง

รูปประกอบ : ChatGPT

บทสรุป

การที่รัฐมนตรีออกมาอ้างว่า “พูดผิด” จากรถเกี่ยวข้าวเป็นรถไถนา ไม่ได้ช่วยลดความเสียหายของนโยบายนี้ลงเลยแม้แต่น้อย แต่มันยิ่งตอกย้ำให้เห็นถึง “ความมักง่ายและตื้นเขิน” ของการกำหนดนโยบายที่เอาตัวเลขเงินกู้ 8,000 ล้านบาทเป็นตัวตั้ง โดยไร้ซึ่งความเข้าใจในวิศวกรรมการเกษตร ไร้การประเมินความเป็นไปได้หน้างาน และไร้ความแยบคายในการรักษาฟันเฟืองกลไกตลาด

หากรัฐบาลยังคงดึงดันจะใช้เงินกู้ 8,000 ล้านบาท ไปกับการซื้อรถไถ EV แจกฟรี สิ่งที่ประเทศจะได้กลับมา จะไม่ใช่เกษตรกรรมสีเขียวหรือความเจริญงอกงามของชาวนา แต่คือ หนี้สินก้อนโต ซากรถไถ EV จอดทิ้งร้างกลางทุ่ง และระบบตลาดบริการเครื่องจักรกลการเกษตรไทยที่พังพินาศลงด้วยน้ำมือของรัฐบาลเอง

—————————-

รศ.ดร.เจิมศักดิ์ ปิ่นทอง