“ระยอง” นอกจากทะเลกับชายหาดแล้ว อีกภาพจำที่นึกถึงคือ “สวนผลไม้” เพราะที่นี่เป็น “แหล่งผลิตผลไม้คุณภาพดี” ที่สำคัญของประเทศไทย ด้วยเหตุนี้สวนผลไม้ของที่นี่จึงเนืองแน่นไปด้วยนักท่องเที่ยวเมื่อถึง “เทศกาลผลไม้” แน่นอนว่า ชาว Fruit lover แบบเราก็คงไม่พลาดเช่นกัน แต่ครั้งนี้ค่อนข้างพิเศษกว่าทุกหน เพราะจุดหมายที่เราเลือกไว้ นอกจากเป็นสวนผลไม้แล้ว ยังเป็น “ศูนย์เรียนรู้เกษตรอัจฉริยะ Smart farming” อีกด้วย
ทั้งนี้ จากกรุงเทพฯ เราใช้เวลาไม่นานเราก็เดินทางถึงจุดหมายที่เราได้ปักหมุดไว้ นั่นก็คือ ศูนย์เรียนรู้และ การท่องเที่ยวเชิงเกษตรผสมผสานสวนยายดา “เจ๊บุญชื่น” IRPC Smart Farming จ.ระยอง ที่เรามาได้จังหวะพอดี เพราะทางสวนแห่งนี้เพิ่งจะจัดงานเปิดตัว เทศกาล “เรียนรู้ ดูชิม อิ่มอร่อย” ไปเมื่อเร็ว ๆ นี้ ทำให้บรรยากาศภายในสวนผลไม้แห่งนี้จึงสร้างความตื่นเต้นให้กับเราเป็นอย่างมาก เพราะอยู่ในช่วงที่ผลไม้นานาชนิด อาทิ เงาะ ทุเรียน มังคุด สละ กำลังออกผลสะพรั่งเต็มที่ ซึ่งข้อมูลที่เราได้รับจากเจ้าหน้าที่ของสวนแห่งนี้ บอกกับเราว่า ปกติแล้วเทศกาลผลไม้ของ จ.ระยอง จะเริ่มต้นตั้งแต่เดือน เม.ย. และจะไปสิ้นสุดที่ประมาณเดือน มิ.ย. แต่สำหรับสวนแห่งนี้ นักท่องเที่ยวสามารถเข้ามาแวะชิมแวะเที่ยวได้ตลอดเวลา เพราะผลไม้ที่นี่ออกสลับกันตลอดทั้งปี และเรื่องนี้เองที่ทำให้เราสนใจ โดยเฉพาะการที่มีคำว่า “Smart farming” ต่อท้ายชื่อสวน
“แต่ก่อนก็เพาะปลูกแบบดั้งเดิม แบบเกษตรกรดั้งเดิมที่ทำตาม ๆ กันมา แต่หลังจากทาง บริษัทไออาร์พีซี จำกัด (มหาชน) หรือ IRPC เขานำเอาองค์ความรู้ใหม่ ๆ เข้ามาให้ที่สวนทดลองใช้ รวมถึงเข้ามาช่วยให้คำแนะนำเกี่ยวกับการนำนวัตกรรมด้านต่าง ๆ มาใช้ สวนของเราก็เลยพัฒนากลายมาเป็นศูนย์เรียนรู้เกี่ยวกับการทำเกษตรอัจฉริยะ หรือ Smart farming เพื่อให้เกษตรกรคนอื่น ๆ หรือคนที่สนใจได้เข้ามาเรียนรู้เกี่ยวกับนวัตกรรมการเกษตรด้วย”เป็นที่มาของ Smart farming ที่สวนแห่งนี้ ที่เราได้รับทราบข้อมูลนี้จากเจ้าของสวนตัวจริง นั่นคือ ป้าบุญชื่น โพธิ์แก้ว ได้เล่าให้เราฟังถึงเรื่องนี้
นอกจากนั้น เรายังได้รับทราบว่า หลังจาก IRPC ได้จัดส่งเจ้าหน้าที่เข้ามาช่วยให้ความรู้และปรับปรุงสวน จนที่สุดก็เกิด โครงการ IRPC Smart Farming ขึ้นมา โดยทาง IRPC ได้เข้ามาช่วยให้คำแนะนำและฝึกอบรมความรู้ต่าง ๆ เช่น นวัตกรรม ปุ๋ยซิงค์ออกไซด์นาโน ที่ได้ถูกนำเข้ามาใช้เพื่อฟื้นฟูให้กับต้นทุเรียน เพื่อให้ต้นทุเรียนกลับมาอยู่ในสภาพที่สมบูรณ์เพื่อให้พร้อมสำหรับผลผลิตในรอบถัดไป
ซึ่งสำหรับนวัตกรรมดังกล่าวนี้ ทำให้เราเกิดความสนใจมาก โดยเฉพาะเมื่อได้เห็นภาพ “เข็มฉีดยาปักบนต้นทุเรียน” หรือที่เรียกว่า “การฝังเข็มต้นทุเรียน” นั่นก็ยิ่งทำให้เรารู้สึกสงสัย จนต้องเสิร์ชหาข้อมูลเรื่องนี้ จนพบว่า ปุ๋ยซิงค์ออกไซด์นาโน (ZnO) เป็นนวัตกรรมที่ IRPC พัฒนาขึ้นมา ด้วยการเปลี่ยนขนาดอนุภาค ซิงค์ออกไซด์ให้เล็กลงจนอยู่ในระดับนาโนเมตร หรือทำให้มีขนาดเล็กจิ๋วสุด ๆ โดยเหตุผลที่ต้องเล็กมาก ๆ นั้น เพราะยิ่งอนุภาคเล็กจิ๋วแค่ไหน ก็ยิ่งทำให้ดูดซึมและใช้ประโยชน์ได้ดียิ่งขึ้น ที่สำคัญเจ้า “สารซิงค์ออกไซด์” ตัวนี้ยังช่วย “สร้างภูมิคุ้นกันให้ต้นไม้” หรือช่วยทำให้ต้นไม้ต้านทานโรคได้ดียิ่งขึ้น ถ้าจะเปรียบก็คงเหมือนกับที่เราทุกคนต้องฉีดวัคซีนเพื่อป้องกันการเจ็บป่วยนั่นเอง
ขณะที่อีกไฮไลท์ที่เราสนใจไม่แพ้กัน ระหว่างเดินผ่านต้นทุเรียน เงาะ และป่าต้นสละที่กำลังออกผลเต็มต้นนั้น ก็คือ คลินิกหมอดิน ที่เป็นอีกส่วนสำคัญในการผสมผสานองค์ความรู้สมัยใหม่เข้ากับภูมิปัญญาท้องถิ่น ที่ทาง IRPC ได้เข้ามาสนับสนุนอีกหนึ่งเรื่อง โดยจุดเด่นของจุดนี้จากได้รับทราบข้อมูลมาทำให้ได้รู้ว่าที่นี่เป็น ศูนย์กลางรับตัวอย่างดินนำไปทดสอบค่า pH หรือ ค่าความเป็นกรดด่างของดิน จากเกษตรกรและชาวสวนผลไม้ เพื่อตรวจสอบดินที่ใช้เพาะปลูก
โดยเมื่อเกษตรกรนำตัวอย่างดินมาให้ ก็จะนำไปทดสอบด้วยชุดตรวจค่าความเป็นกรดด่าง (pH) เนื่องจากค่า pH มีความสำคัญต่อพืชทุกชนิด และแต่ละชนิดชอบค่า pH นี้แตกต่างกัน ซึ่งเมื่อรู้จักสภาพของดินแล้ว ที่จุดนี้ยังมี หมอดิน ซึ่งเป็นปราชญ์ชาวบ้านมาช่วยให้คำแนะนำเกี่ยวกับการปรับสภาพดินให้เหมาะสมกับการเพาะปลูกพืชนั้น ซึ่งแน่นอนว่าเมื่อเกษตรกรรู้วิธีที่จะฟูมฟักต้นไม้ได้ดียิ่งขึ้น ก็ส่งผลทำให้ผลผลิตเพิ่มขึ้น จนช่วยลดต้นทุนการเพาะปลูก เพราะไม่ต้องใส่ปุ๋ยใส่ยาให้เกินความจำเป็นนั่นเอง
ส่วนอีกจุดสำคัญภายในสวนผลไม้ Smart farming แห่งนี้ ที่เราสังเกตว่า มีหลายคนให้ความสนใจไม่แพ้จุดอื่นเช่นกัน นั่นคือ สถานีทุ่นโซลาร์ลอยน้ำ (Solar floating) ซึ่งเป็นตัวอย่างการใช้ประโยชน์ในเรื่องของพื้นที่ได้อย่างคุ้มค่า โดยเจ้าทุ่นโซลาร์ดังกล่าว ถูกติดตั้งไว้ภายในบ่อน้ำภายในสวน และจุดเด่นของเจ้าทุ่นนี้ นอกจากจะเป็นตัวเลือกในการใช้พลังงานสะอาดและเป็นระบบพลังงานหมุนเวียนแล้ว ตัวของทุ่นนั้นยังถูกผลิตขึ้นจาก นวัตกรรมเม็ดพลาสติกเกรดพิเศษ HDPE สีเทาที่ช่วยลดอุณหภูมิใต้แผงโซลาร์เซลล์ได้ถึง 5-8 องศา ส่งผลให้ระบบผลิตกระแสไฟฟ้ามีประสิทธิภาพดียิ่งขึ้น อีกทั้งทุ่นยังมีความแข็งแรงทนทาน ที่มีอายุการใช้งานได้ยาวนานถึง 25 ปี โดยเป็นนวัตกรรมที่ทาง IRPC ได้พัฒนาขึ้นมาเป็นต้นแบบ และพร้อมที่จะให้คำแนะนำแก่เกษตรกรและผู้ที่สนใจ ซึ่งนวัตกรรมนี้เหมาะกับสวนผลไม้ที่มีบ่อน้ำหรือแหล่งน้ำอยู่แล้ว โดยจะช่วยลดค่าใช้จ่ายให้เกษตรกรได้ไม่ใช่น้อย ๆ จึงถือเป็นตัวเลือกน่าสนใจในยุคนี้โดยเฉพาะในช่วงที่น้ำมันแพงแบบนี้ ที่ IRPC มุ่งหวังให้ศูนย์เรียนรู้และการท่องเที่ยวเชิงเกษตรผสมผสานสวนยายดา “เจ๊บุญชื่น” IRPC Smart Farming แห่งนี้ เป็นต้นแบบแห่งการเรียนรู้ที่สร้างประโยชน์ให้กับชุมชน และเกษตรกรทั่วประเทศอย่างยั่งยืนต่อไป
นี่ก็เป็น One Day Trip ของเรากับ ศูนย์เรียนรู้และการท่องเที่ยวเชิงเกษตรผสมผสาน “สวนยายดา-เจ๊บุญชื่น” IRPC Smart Farming ที่ ต.ตะพง อ.เมือง จ.ระยอง แห่งนี้ ที่นอกจากจะได้ “อร่อยกับผลไม้” แล้ว ยังได้รับ “ความรู้ใหม่ ๆ” จากการเที่ยวสวนผลไม้ครั้งนี้ ซึ่งแตกต่างออกไปจากทุกครั้ง จนเรียกได้ว่าการมาสวนผลไม้ ครั้งนี้ นอกจากอิ่มท้องแล้ว ยังได้อิ่มสมองจากการได้เปิดมุมมองใหม่ ๆ เกี่ยวกับ “Smart farming” ที่ว่ากันว่า นี่แหละคือ…เทรนด์เกษตรแห่งอนาคต
