สัตว์น้ำจัดเป็นแหล่งอาหารโปรตีนคุณภาพดีที่มีคุณค่าต่อร่างกาย ย่อยง่าย และมีกรดอะมิโนที่จำเป็นอย่างครบถ้วน อีกทั้งยังมีไขมันไม่อิ่มตัวที่ช่วยลดคลอเลสเตอรอล รวมถึงเป็นแหล่งวิตามินและแร่ธาตุสำคัญ การแปรรูปสัตว์น้ำจึงเป็นกลยุทธ์สำคัญในการยืดอายุการเก็บรักษา ทำให้มีอาหารบริโภคนอกฤดูกาล ช่วยคงคุณค่าทางโภชนาการ และเพิ่มมูลค่าให้แก่สินค้า
อย่างไรก็ตาม ในช่วงฤดูน้ำหลากที่มีปลาทะลักเข้ามาเป็นจำนวนมาก เช่น ในพื้นที่จังหวัดสุโขทัย ที่มีปลาสร้อยมากถึง 2–5 ตันต่อวัน กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรและวิสาหกิจชุมชนมักประสบปัญหาในขั้นตอนการขอดเกล็ดปลาที่ต้องใช้แรงงานคนและเวลานาน จนทำให้เนื้อปลาเน่าเสียหรือต้องดองเกลือทิ้งไว้จนส่งผลต่อคุณภาพผลิตภัณฑ์
เพื่อแก้ปัญหานี้ กองวิจัยพัฒนาเทคโนลีอุตสาหกรรมสัตว์ กรมประมง ได้พัฒนา “เครื่องขอดเกล็ดปลาสำหรับกระบวนการผลิตขนาดเล็ก” ที่เน้นใช้วัสดุที่หาได้ในท้องถิ่น ต้นทุนต่ำ ใช้งานและบำรุงรักษาง่าย โดยออกแบบมา 2 รูปแบบ เพื่อตอบโจทย์เนื้อสัมผัสของปลาที่แตกต่างกัน ดังนี้:
1. เครื่องขอดเกล็ดปลาแบบตะแกรงทรงกระบอกหมุนในอ่างน้ำ นวัตกรรมนี้เหมาะสำหรับปลาที่ต้องการความสดใหม่และเนื้อสัมผัสที่แน่น โครงสร้างทำจากสแตนเลสฉากขนาด กว้างxยาวxสูง 70x150x70 เซนติเมตร ตัวถังเป็นตะแกรงสแตนเลสรูทรงกระบอกขนาด 2 เซนติเมตร ภายในมีแปรงขอดเกล็ดทำจากพลาสติกพีวีซีติดสกรูเกลียวลบคม 10 แปรง และเพลาขอดเกล็ดด้านในหมุนอิสระอีก 4 แปรง ขับเคลื่อนด้วยมอเตอร์ขนาด 2 แรงม้า ผ่านเกียร์ทดรอบที่ความเร็ว 36–40 รอบต่อนาที จุดเด่นคือ ถังจะหมุนในอ่างน้ำ ทำให้เกล็ดปลาหลุดล้างออกไปทันที และเนื้อปลาจะไม่น่วมหรือช้ำ เหมาะสำหรับการแปรรูปเป็นปลาส้ม (ปลานิล), ปลาเส้นอบรมควัน (ปลาจีน), ปลาทรายแดง, ปลากะพง, หนังปลาแซลมอน และปลานวลจันทร์ทะเล โดยใช้เวลาขอดเกล็ดเพียง 3–8 นาทีต่อรอบ (ปริมาณ 20–25 กิโลกรัม) และขอดเกล็ดได้สะอาดถึงร้อยละ 90–100
2. เครื่องขอดเกล็ดปลาแบบถังหมุนปลาและน้ำพร้อมกัน เครื่องรูปแบบนี้ถูกออกแบบมาในระบบถังปิดขนาด กว้างxยาวxสูง 60x100x85 เซนติเมตร ขับเคลื่อนด้วยมอเตอร์ 2 แรงม้า ภายในถังประกอบด้วยเพลาขอดเกล็ดเดือยสกรูปลายแบน 3 เพลา โดยเพลาตัวกลางจะหมุนไปพร้อมกับถัง ส่วนเพลาตัวข้างอีก 2 เพลาจะหมุนอิสระ กลไกนี้จะทำให้ เนื้อปลาน่วมเล็กน้อย ซึ่งเป็นข้อดีและเหมาะสมอย่างยิ่งสำหรับผลิตภัณฑ์ปลาหมักและปลาแดดเดียว เช่น ปลาช่อน, ปลาสลิดตัวเมีย, ปลายี่สก (ทำเนื้อปลาบด), ปลาตะเพียนสด นอกจากนี้ด้วยความที่เป็นถังปิด ตัวเครื่องจึงมีฟังก์ชันเสริมในการคลุกเคล้าปลากับส่วนผสมต่างๆ (เช่น ในกระบวนการทำปลาร้า) โดยใช้เวลาเคล้าส่วนผสมเพียง 2 นาที เหมาะสำหรับปลาขนาดเล็กปริมาณมาก เช่น ปลาสร้อยสด ปลากระดี่สด และปลาดองเกลือตัดหัว
การเลือกใช้งานเครื่องขอดเกล็ดปลาทั้งสองประเภทนี้ขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์ของผลิตภัณฑ์ปลายทาง หากต้องการเนื้อปลาที่คงรูปสวยงาม ไม่ช้ำ ควรเลือกแบบตะแกรงหมุนในอ่างน้ำ แต่หากต้องการทำปลาแดดเดียวหรือน้ำหมักที่ต้องการให้ส่วนผสมเข้าเนื้อได้ดี รวมถึงต้องการฟังก์ชันเคล้าส่วนผสม ควรเลือกแบบถังหมุนปิด นวัตกรรมนี้ไม่เพียงแต่ช่วยลดต้นทุนค่าแรงงานและระยะเวลาในกระบวนการผลิตได้อย่างมหาศาล แต่ยังช่วยยกระดับสุขอนามัย ในการผลิตอาหารชุมชน ป้องกันการเน่าเสียของวัตถุดิบในช่วงฤดูน้ำหลาก และช่วยให้วิสาหกิจชุมชนสามารถควบคุมคุณภาพสินค้าให้สม่ำเสมอ เป็นรากฐานในการสร้างรายได้ที่มั่นคงและยั่งยืนให้แก่เกษตรกรไทยตามนโยบายสนับสนุนของภาครัฐอย่างแท้จริง
