พระครูธรรมธรไพบูลย์ ญาณวิปุโล เจ้าอาวาสวัดประทุมคณาวาส เปิดเผยว่า อุโบสถหลังเก่าของวัดสร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2400 ในสมัยรัชกาลที่ 3 โดยมี “หลวงพ่อสาน” เป็นพระประธาน ขนาดหน้าตักประมาณ 31 นิ้ว สูงประมาณ 45 นิ้ว จุดเด่นคือองค์พระสร้างจากโครงไม้ไผ่ที่นำมาสาน ก่อนลงรักและปิดทอง เป็นงานช่างโบราณที่สะท้อนภูมิปัญญาและฝีมือของคนในอดีต
ตามประวัติระบุว่า ในอดีตมีพระพุทธรูปที่สร้างในลักษณะเดียวกันอยู่ 2 องค์ โดยอีกองค์ประดิษฐานอยู่ที่วัดเกาะศาลพระ จ.ราชบุรี ขณะที่บริเวณซุ้มพระอุโบสถของวัดประทุมคณาวาสยังประดิษฐาน “หลวงพ่อพระร่วงเจ้า” พระพุทธรูปทรงเครื่องสมัยสุโขทัย ซึ่งเป็นที่เคารพศรัทธาของชาวบ้าน โดยเฉพาะกลุ่มชาวประมงในพื้นที่
สำหรับการดูแลรักษา “หลวงพ่อสาน” ที่ผ่านมา อดีตเจ้าอาวาส พระครูอุดมสมุทรคุณ ได้เก็บรักษาองค์พระไว้ในสถานที่ปลอดภัย เนื่องจากเป็นโบราณวัตถุที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์และเกรงว่าจะถูกโจรกรรม โดยแนวทางดังกล่าวยังสอดคล้องกับพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 เมื่อครั้งเสด็จพระราชดำเนินมายังวัดประทุมคณาวาส เมื่อวันที่ 7 มิถุนายน 2523 ที่ทรงมีพระราชดำรัสในทำนองว่า “ของดีต้องรักษาให้ดี”
ปัจจุบันอุโบสถอยู่ระหว่างการบูรณะปฏิสังขรณ์ เมื่อแล้วเสร็จทางวัดมีแผนประกอบพิธีอัญเชิญ “หลวงพ่อสาน” กลับมาประดิษฐานภายในอุโบสถอีกครั้ง เพื่อให้ประชาชนและนักท่องเที่ยวได้เข้ากราบสักการะ พร้อมเรียนรู้เรื่องราวของพระพุทธรูปโบราณที่อยู่คู่กับวัดและชุมชนมานานหลายชั่วอายุคน
นอกจาก “หลวงพ่อสาน” แล้ว บริเวณด้านหน้าวัดริมแม่น้ำแม่กลองยังมี “พระพุทธโคดม” และ “เจ้าแม่กวนอิม” เป็นอีกสองสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่สะท้อนความผูกพันระหว่างศาสนากับวิถีชีวิตของคนในชุมชน โดยเฉพาะชาวประมงที่ต้องออกเรือไปทำมาหากินกลางทะเล
“เจ้าแม่กวนอิม” เกิดจากแนวคิดของพระครูอุดมสมุทรคุณ อดีตเจ้าอาวาส ที่ต้องการสร้างสิ่งยึดเหนี่ยวทางจิตใจให้กับชาวประมง ก่อนออกเรือไปประกอบอาชีพ โดยองค์เจ้าแม่กวนอิมสร้างจากหินหยกและหันพระพักตร์ไปทางทะเล เพื่อให้เป็นที่กราบไหว้ขอพรและสร้างความเป็นสิริมงคลแก่ผู้เดินทางออกทะเล
ส่วน “พระพุทธโคดม” สร้างขึ้นโดยอิงจากพระพุทธประวัติ และหันพระพักตร์ไปทางทิศตะวันออก เพื่อสื่อถึงช่วงเวลาที่พระพุทธองค์ตรัสรู้ บรรลุสัมมาสัมโพธิญาณ เกิดปัญญารู้แจ้ง และค้นพบหนทางในการดับทุกข์และแก้ไขปัญหาชีวิต
เรื่องราวของ “หลวงพ่อสาน พระพุทธโคดม และเจ้าแม่กวนอิม” จึงไม่ได้เป็นเพียงเรื่องราวของสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ผู้คนเดินทางมากราบไหว้ แต่ยังสะท้อนประวัติศาสตร์ ภูมิปัญญาช่างโบราณ วิถีชีวิตชาวประมง และความศรัทธาของชุมชนเมืองแม่กลองที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน
สำหรับประชาชนและนักท่องเที่ยวที่ต้องการเดินทางไปสักการะสิ่งศักดิ์สิทธิ์ภายในวัด สามารถค้นหา GPS “วัดประทุมคณาวาส จังหวัดสมุทรสงคราม” เพื่อเดินทางไปกราบหลวงพ่อพระร่วงเจ้า พระพุทธโคดม และเจ้าแม่กวนอิมได้ทุกวัน ส่วน “หลวงพ่อสาน” ขณะนี้ยังไม่เปิดให้เข้าสักการะ เนื่องจากทางวัดจัดเก็บไว้เป็นการชั่วคราวระหว่างการบูรณะอุโบสถ
