เมื่อวันที่ 19 ก.ย. นายพิทยา จินาวัฒน์ รองประธานกรรมการบริหารแผนคณะที่ 1 สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) กล่าวประชุมเชิงปฏิบัติการ “ยกระดับวิถีวัฒนธรรมงานบุญประเพณีปลอดเหล้าสู่พื้นที่ลดปัจจัยเสี่ยงสุขภาพ” ว่า กว่า 20 ปีของการขับเคลื่อนงานบุญประเพณีปลอดเหล้า ทั้งสงกรานต์ แข่งเรือ บั้งไฟ ลอยกระทง กาชาด เทศกาลอาหาร งานบุญ งานศพ และงานบวช สะท้อนพลังของชุมชนและภาคีเครือข่ายในการฟื้นคุณค่าประเพณีและสร้างพื้นที่ปลอดภัย ปัจจุบันมีงานประเพณีปลอดเหล้าและงานเทศกาลขนาดใหญ่กว่า 300 งานทั่วประเทศ หรือ 70 % ที่ช่วยลดอุบัติเหตุ ความรุนแรง และความสูญเสียทางเศรษฐกิจและสังคม อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันปัจจัยเสี่ยงมีความซับซ้อนและเชื่อมโยงกันมากขึ้น ทั้งแอลกอฮอล์ บุหรี่ บุหรี่ไฟฟ้า กัญชา ยาเสพติด การพนัน และ NCDs การทำงานจึงต้องก้าวจากงานปลอดเหล้า สู่นิเวศสุขภาวะด้วยการปรับสภาพแวดล้อม ค่านิยม กติกา และนโยบาย ให้เอื้อต่อการใช้ชีวิตอย่างปลอดภัย โดยเฉพาะเด็กเยาวชน

ด้าน นายวิษณุ ศรีทะวงศ์ ประธานมูลนิธิเครือข่ายพลังสังคม กล่าวว่า การทำให้งานประเพณีปลอดเหล้าเป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลง โดยให้เทศบาล ตำบล อำเภอ เจ้าภาพ และภาคีเครือข่ายร่วมกันสำรวจข้อมูล ออกแบบกติกา เฝ้าระวัง และนำข้อมูลกลับมาทบทวนการทำงาน เปิดให้เด็ก เยาวชน ครอบครัว และประชาชนมีส่วนร่วม และใช้ทุนทางวัฒนธรรมของแต่ละพื้นที่เป็นพลังขับเคลื่อน สู่นโยบายทุกระดับ สู่กติกาชุมชน สร้างค่านิยมและธรรมเนียมปฎิบัตทางสังคม ทำให้การควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เป็นส่วนหนึ่งของวิถีวัฒนธรรม เพื่อให้งานบุญประเพณีเป็นพื้นที่แห่งความสุข ปลอดภัย และเหมาะกับคนทุกช่วงวัย

ขณะที่ นายนิสิต ส่งศรี รองปลัดเทศบาลนครเชียงใหม่ กล่าวว่า เทศบาลนครเชียงใหม่เตรียมขับเคลื่อนประเพณียี่เป็งภายใต้แนวทางปลอดเหล้า ปลอดภัยใช้วัฒนธรรมเป็นตัวตั้ง เชื่อมโยงการจัดการพื้นที่ทั้งวัด สถานที่ทางศาสนา การกำหนดโซนนิ่ง กำกับร้านค้ารอบคูเมืองให้ลงทะเบียนและห้ามจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ประชาสัมพันธ์ให้นักท่องเที่ยวทราบ โดย 10 ปีที่ผ่านมา ได้รับความร่วมมือจากทุกฝ่ายเป็นอย่างดี สะท้อนว่าการสร้างพื้นที่ปลอดแอลกอฮอล์ช่วยเปลี่ยนพฤติกรรมคนในพื้นที่ได้

นายมนตรี มีสูงเนิน ผอ.ส่วนส่งเสริมการศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม เทศบาลนครสกลนคร กล่าวว่า พื้นที่เราขับเคลื่อนพื้นที่ปลอดภัยและปลอดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในงานประเพณีมาตั้งแต่ปี 2553 ช่วงแรกมีความกังวลจากผู้ประกอบการเรื่องรายได้ แต่จากการปรับรูปแบบงาน สร้างความเข้าใจ และเปิดให้ชุมชนกับภาคีเครือข่ายมีส่วนร่วมอย่างต่อเนื่อง ทำให้ปัจจุบันประชาชน ผู้ประกอบการ และนักท่องเที่ยวให้ความร่วมมือ จนกลายเป็นแนวปฏิบัติร่วมของพื้นที่ ส่งผลให้บรรยากาศเมืองปลอดภัยขึ้น ประชาชนและนักท่องเที่ยวอยู่ในพื้นที่ต่อเนื่องถึงเกือบเที่ยงคืน ร้านค้าราว 150–200 ร้านยังมีรายได้ ต่างจากเดิมที่เมืองเงียบลงตั้งแต่ราว 22.00 น. สะท้อนการสร้างพื้นที่ตามแนวคิด “เมือง 3 ธรรม” ได้แก่ ธรรมะ ธรรมชาติ และวัฒนธรรม สู่เป้าหมายการเป็น “เมืองแห่งความสุข”

ขณะที่ นางสุพรรณิการ์ สังวร หัวหน้าฝ่ายบริการและเผยแพร่วิชาการ สำนักงานเทศบาลเมืองตาก กล่าวว่า จังหวัดตากยกระดับประเพณีลอยกระทงสายไหลประทีป 1,000 ดวง สู่พื้นที่สร้างสรรค์ พื้นที่ปลอดภัย สร้างสุข สนุก สุขใจ ไร้แอลกอฮอล์ โดยกำหนดพื้นที่และมาตรการควบคุมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และผลิตภัณฑ์ยาสูบ พร้อมบูรณาการความร่วมมือจากภาคีเกือบ 30 องค์กร ทั้ง สสส. ฝ่ายปกครอง ตำรวจ สาธารณสุข และสถานศึกษา ลงพื้นที่ติดตามอย่างต่อเนื่อง จากเดิมที่เคยมีปัญหาการจำหน่ายเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ปัจจุบัน 16 ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมเป็นเจ้าบ้านที่ดี ช่วยสื่อสารและสร้างความเข้าใจร่วมกัน ทำให้งานมีความเป็นระเบียบ ปลอดภัย และเหมาะสำหรับคนทุกเพศทุกวัย สะท้อนพลังการมีส่วนร่วมของชุมชนในการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมและค่านิยมในพื้นที่

ทั้งนี้ ภาคีเครือข่ายได้ร่วมประกาศเจตนารมณ์ “ปักหมุดหมาย ร่วมสร้างความเปลี่ยนแปลง” 3 ประการ 1 .เปลี่ยนงานบุญประเพณีให้เป็นพื้นที่ปลอดภัย คงคุณค่าทางวัฒนธรรม และลดปัจจัยเสี่ยงทั้งเหล้า บุหรี่ บุหรี่ไฟฟ้า กัญชา กระท่อม และสิ่งเสพติด 2. ยกระดับจากการจัดงานปลอดปัจจัยเสี่ยง สู่การสร้างวิถีวัฒนธรรม ค่านิยม และนิเวศสุขภาวะที่เอื้อต่อเด็กและเยาวชน และ 3. ผนึกกำลังนำบทเรียนจากชุมชนไปสู่การขับเคลื่อนเชิงนโยบาย ตั้งแต่ระดับอำเภอ จังหวัด จนถึงระดับชาติ เพื่อสร้างพื้นที่ปลอดภัยและนิเวศสุขภาวะที่เอื้อต่อคนทุกวัยอย่างยั่งยืน.