เมื่อวันหยุดยาวมาถึง หลายคนไม่เพียงวางแผนแพ็กกระเป๋าเดินทางท่องเที่ยว แต่ยังเลือกใช้เวลาช่วงนี้ในการออกกำลังกายและเล่นกีฬาเพื่อปลดปล่อยพลังอย่างเต็มที่ อย่างไรก็ตาม การใช้ร่างกายหนักกว่าปกติโดยไม่ได้เตรียมความพร้อม อาจเปลี่ยนวันหยุดที่ควรจะสนุกสนานให้กลายเป็น “วันพักฟื้น” จากอาการบาดเจ็บได้อย่างไม่คาดคิด

โรงพยาบาลกระดูกและข้อ ข้อดีมีสุข จึงได้ออกมาให้ความรู้เกี่ยวกับการเตรียมร่างกาย รู้เท่าทันสาเหตุ และแนวทางการดูแลรักษาอาการบาดเจ็บ ผ่าน Healthy Clean เพื่อให้ทุกคนสนุกกับการเล่นกีฬาได้อย่างปลอดภัยตลอดช่วงวันหยุดยาว

ทำความเข้าใจใหม่.. “ออกกำลังกาย” กับ “กีฬา” ต่างกันอย่างไร?
หลายคนมักเข้าใจผิดว่าการเล่นกีฬาคือวิธีสร้างความแข็งแรงให้ร่างกายเพียงอย่างเดียว แต่ในความเป็นจริง “ร่างกายที่แข็งแรง” ต่างหากที่เป็นพื้นฐานสำคัญในการเล่นกีฬาให้มีประสิทธิภาพและปลอดภัย โดยมีความแตกต่างสำคัญ
-การออกกำลังกาย (Exercise) คือการขยับร่างกายอย่างมีเป้าหมายเฉพาะเจาะจง เพื่อพัฒนาสมรรถภาพด้านใดด้านหนึ่ง เช่น เสริมความแข็งแรง ความยืดหยุ่น หรือความอึดของหัวใจ
-กีฬา (Sports) คือกิจกรรมที่ต้องใช้ทั้ง “สมรรถภาพทางกาย” และ “ทักษะเฉพาะตัว” รวมกัน
หากเปรียบการเล่นกีฬาเหมือนการขับรถซิ่ง เราจำเป็นต้องตรวจเช็กสภาพเครื่องยนต์ (ออกกำลังกายเตรียมร่างกาย) ให้พร้อมเสียก่อน เพื่อลดโอกาสเกิดอุบัติเหตุ ช่วยให้ขยับตัวได้ดี เหนื่อยยากขึ้น และสามารถเค้นศักยภาพสูงสุดออกมาได้เมื่อถึงเวลาสำคัญ

ส่อง 2 สาเหตุหลักของการบาดเจ็บจากการเล่นกีฬา
อาการบาดเจ็บจากการเล่นกีฬามีตั้งแต่ระดับเล็กน้อย (ฟกช้ำ บวม แดง) ไปจนถึงระดับรุนแรง (กระดูกหัก) โดยเกิดจาก 2 ปัจจัยหลัก
-อุบัติเหตุระหว่างการเล่น เกิดจากการเคลื่อนไหวผิดจังหวะ เช่น การเอี้ยวตัว บิดตัวหลบ หรือการปะทะกัน ส่งผลให้ข้อต่อบิดหมุนผิดปกติ กล้ามเนื้อหรือเส้นเอ็นฉีกขาด
-การใช้งานส่วนเดิมซ้ำ ๆ โดยไม่ได้พัก การหักโหมใช้งานกล้ามเนื้อ เอ็น หรือกระดูกส่วนเดิมซ้ำ ๆ จนเกิดการบาดเจ็บเล็กน้อยสะสม ทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรังหรือกระดูกหักได้

4 สัญญาณเตือนอันตราย… เจ็บแบบไหนควรรีบพบแพทย์ด่วน!
หากเกิดอาการบาดเจ็บระหว่างเล่นกีฬา ให้สังเกตสัญญาณเตือนเหล่านี้ หากพบข้อใดข้อหนึ่ง ควรรีบไปพบแพทย์เฉพาะทางทันที
-มีอาการ ปวด บวม แดง ร้อน สัญญาณบ่งชี้ภาวะอักเสบหรือติดเชื้อ
-สงสัยภาวะรุนแรง เช่น กระดูกหัก ข้อเคลื่อน หรือเนื้อเยื่อฉีกขาด
-เคลื่อนไหวลำบาก เดินหรือใช้งานในชีวิตประจำวันไม่สะดวก
-ข้อติดล็อก ไม่สามารถเหยียด งอ หรือบิดข้อต่อได้ตามปกติ

แนวทางการรักษาและหลัก RICE ปฐมพยาบาลเบื้องต้น
เมื่อเกิดการบาดเจ็บ สิ่งแรกที่ต้องทำคือ “หยุดกิจกรรมทันที” แล้วปฏิบัติตามหลัก RICE ในช่วง 24–72 ชั่วโมงแรก
R – Rest (หยุดพัก) พักการใช้งานอวัยวะส่วนที่บาดเจ็บทันที
I – Ice (ประคบเย็น) ประคบเย็นเพื่อลดอาการปวดและบวม (ข้อควรระวัง: ห้ามประคบร้อนเด็ดขาดในช่วง 24–48 ชั่วโมงแรก)
C – Compression (พันกระชับ) ใช้ผ้าพันหรือรัดส่วนที่บาดเจ็บเพื่อลดอาการบวม (ไม่ใช่การบีบนวด)
E – Elevation (ยกสูง) ยกส่วนที่บาดเจ็บให้สูงกว่าระดับหัวใจเพื่อช่วยลดบวม

แนวทางการรักษาโดยแพทย์
-การรักษาโดยไม่ผ่าตัด ใช้ยาแก้ปวด ยาคลายกล้ามเนื้อ การฉียาลดปวดเฉพาะจุด ร่วมกับการทำกายภาพบำบัด
-การรักษาด้วยการผ่าตัด พิจารณาในกรณีที่มีการฉีกขาดของโครงสร้างสำคัญ หรือบาดเจ็บรุนแรงกระทบต่อการเคลื่อนไหว
-ฟื้นฟูด้วยเวชศาสตร์การกีฬา (Sports Medicine) ช่วยประเมินและเพิ่มสมรรถภาพ ฟื้นฟูอาการบาดเจ็บ ป้องกันการเจ็บซ้ำ รวมถึงดูแลเรื่องการนอนหลับ สภาพจิตใจ และสมาธิในการเล่นกีฬา

สนุกอย่างปลอดภัย เริ่มต้นที่ความพร้อมของร่างกาย
หากต้องการออกไปเล่นกีฬาได้อย่างสนุกสนานและต่อเนื่อง การเตรียมความพร้อมของกล้ามเนื้อและใช้ร่างกายอย่างถูกวิธีคือหัวใจสำคัญ แต่หากเกิดอุบัติเหตุหรือมีอาการบาดเจ็บตกค้าง ศูนย์เวชศาสตร์การกีฬาและศูนย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู โรงพยาบาลกระดูกและข้อ ข้อดีมีสุข พร้อมให้คำปรึกษาและดูแลรักษาโดยแพทย์เฉพาะทาง เพื่อให้ทุกคนกลับไปเล่นกีฬาโปรดได้อย่างมั่นใจและปลอดภัยยาวนา..

……………………………………………
คอลัมน์ : Healthy Clean
โดย “พรรณรวี พิศาภาคย์”
อ่านบทความทั้งหมดที่นี่…คลิก…