หลากเรื่องน่ารู้จากดวงอาทิตย์ทั้งความงาม ความลับ โดยที่ผ่านมาในมหกรรมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ(สดร.) นำมาจัดแสดงนิทรรศการ โดย Sun Exhibition พาสำรวจวิวัฒนาการดวงอาทิตย์ ชวนค้นความรู้หลายมิติ ทั้งนี้ชวนสังเกตการณ์ ปรากฏการณ์ดวงอาทิตย์
ชวนรู้จักดวงอาทิตย์ให้มากยิ่งขึ้น โดย ศุภฤกษ์ คฤหานนท์ ผู้จัดการศูนย์บริการวิชาการและสื่อสารทางดาราศาสตร์ สดร.ให้ความรู้ว่า สำหรับปีนี้ สดร.เรานำเนื้อหาเรื่องดวงอาทิตย์มานำเสนอโดยปีนี้เป็นช่วงที่ดวงอาทิตย์แอคทีฟ ดวงอาทิตย์เข้าสู่ Solar Maximum มีเรื่องของจุดบนดวงอาทิตย์ การระเบิดของพื้นผิวต่างๆ ทั้งมีการปลดปล่อยพลังงานออกมาในช่วงนี้ค่อนข้างเยอะมาก ในช่วงปีนี้จึงมีข่าวสาร ปรากฏการณ์หรือเหตุการณ์ต่างๆ หรือแม้กระทั่งอาจพบกับเรื่องผลกระทบที่เกิดจากดวงอาทิตย์
ผู้จัดการศูนย์บริการวิชาการและสื่อสารทางดาราศาสตร์ สดร. คุณศุภฤกษ์ ขยายความอีกว่า ดวงอาทิตย์ เป็นดาวฤกษ์ที่อยู่ใกล้กับโลกของเรามากที่สุด ทั้งเป็นแหล่งพลังงานที่สำคัญกับสิ่งมีชีวิต เป็นแหล่งพลังงานหลักของโลก ไม่ว่าจะเป็นในเรื่องของพลังงานความร้อน หรือแสงสว่าง ฯลฯ สดร.จึงนำเนื้อหาดวงอาทิตย์ ทั้งข้อมูลพื้นฐานที่เกี่ยวกับเรื่องของดวงอาทิตย์ การศึกษาติดตามต่างๆ ฯลฯ นำมาให้ข้อมูล
จากที่กล่าว นอกจากจะเป็นช่วงที่ดวงอาทิตย์แอคทีฟ การนำเรื่องดวงอาทิตย์มานำเสนอ อยากให้มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับประโยชน์ โทษและผลกระทบ รวมถึงข่าวคราวต่างๆ ที่เกี่ยวกับดวงอาทิตย์ เพื่อให้มีความเข้าใจที่ถูกต้อง สามารถนำความรู้มาใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำวัน
“ ในนิทรรศการจะเริ่มจากความรู้พื้นฐาน พาสำรวจอายุดวงอาทิตย์ซึ่งมีมายืนยาวนานและจะอยู่ต่อไป จากนั้นดวงอาทิตย์จะเปลี่ยนสภาพจากดวงอาทิตย์กลายเป็น ดาวยักษ์แดง โดยอนาคตดวงอาทิตย์จะขยายตัวขึ้นและจากที่คาดการณ์ ดวงอาทิตย์น่าจะขยายตัวออกไปเป็นดาวยักษ์แดง มีขนาดใหญ่มหาศาล ตามวัฏจักรของดาวฤกษ์ตามที่ติดตามศึกษากันมา”
คุณศุภฤกษ์ เล่าต่ออีกว่า นักดาราศาสตร์ไม่เพียงศึกษาแค่ดวงอาทิตย์ แต่ยังศึกษาดาวฤกษ์ดวงอื่นๆด้วย เพื่อให้มีความเข้าใจดาวฤกษ์ที่มีลักษณะคล้ายกับดวงอาทิตย์ โดยเมื่ออายุดาวมากขึ้น จะมีการเปลี่ยนแปลงไปอย่างไร
“พลังงานของดวงอาทิตย์เกิดจากปฏิกิริยานิวเคลียร์ฟิวชัน การติดตามศึกษาดวงอาทิตย์ มีการศึกษาหลายช่วงคลื่นด้วยกัน ไม่ว่าจะเป็น ช่วงที่ตามองเห็น อย่างเช่น สีของดวงอาทิตย์ ซึ่งดวงอาทิตย์มีสีขาว บางครั้งที่เรามองเห็นดวงอาทิตย์เป็นสีส้ม เพราะแสงของดวงอาทิตย์เวลาผ่านชั้นบรรยากาศที่หนาแน่น แสงบางช่วงคลื่นจะถูกกระเจิงออกไป อย่างเช่น ยามเย็นจะเห็นดวงอาทิตย์เป็นสีส้มแดง แต่จริงๆ แล้วดวงอาทิตย์คือสีขาว ”
จากการศึกษาดวงอาทิตย์ในหลากหลายช่วงคลื่น อีกสิ่งหนึ่งที่ได้ยินบ่อยครั้ง รังสีอัลตราไวโอเลต (Ultraviolet หรือ UV)โดยส่วนใหญ่จะมองแค่ UV แต่อย่างไรแล้ว นักวิทยาศาสตร์จัดแบ่งเป็น UVA UVB และUVC ดังนั้นเมื่อมีความรู้เกี่ยวกับดวงอาทิตย์ก็จะได้รับประโยชน์จากแสงแดด และปกป้องดูแลตนเองห่างไกลจากรังสี UV ได้ดีขึ้น
อย่างเช่น แต่ละวันที่ต้องเผชิญกับแสงแดด การทาครีมกันแดดจะช่วยปกป้องผิว ไม่หมองคล้ำ อย่าง UVC แม้จะมีความอันตรายสุด แต่ก็ไม่สามารถลงมาถึงพื้นโลกได้เพราะจะถูกดูดซับด้วยชั้นโอโซนทั้งหมด นั่นหมายความว่า ถ้าเมื่อใดที่ชั้นโอโซนถูกทำลาย UVC จะทะลุลงมาจะเกิดเป็นอันตรายจึงควรตระหนักและร่วมกันปกป้องรักษาชั้นโอโซน
ส่วน UVA เป็นรังสีที่มีความสามารถทะลุชั้นบรรยากาศได้ดีและทำร้ายผิวหนังชั้นลึก ทำให้ผิวหมองคล้ำ การเลือกใช้ครีมกันแดดจึงต้องดูว่ามีสารป้องกันหรือไม่ ดังนั้นถ้ามีความรู้ทางวิทยาศาสตร์ มีความเข้าใจในเรื่องเหล่านี้ก็จะช่วยดูแลสุขภาพ
นอกจากรังสี UV ยังมี รังสีอินฟราเรด ที่ทำให้เราสัมผัสความร้อนได้ และขณะที่รังสี UVB แม้จะทำให้ผิวไหม้หมองคล้ำได้ แต่ก็มีส่วนช่วยกระตุ้นการสร้างวิตามินดีในร่างกายของเราซึ่งจำเป็นต่อการสร้างกระดูกและฟัน อีกทั้งรังสี UV มีประโยชน์นำมาฆ่าเชื้อโลก หรือถ้าใช้ไฟฉายที่มีแสง UV เมื่อนำมาส่องสว่างจะช่วยป้องกันอันตรายจากสัตว์พิษ อย่างเช่น แมงป่อง จะสะท้อนแสงขึ้นมา ทำให้สังเกตเห็นได้ทัน ฯลฯ ซึ่งก็เป็น อีกส่วนหนึ่งที่ทำให้เห็นประโยชน์จากรังสี นำความรู้จากดวงอาทิตย์มาใช้ประโยชน์อย่างถูกต้อง เหมาะสม
นอกจากนี้ในช่วงที่ผ่านมาอาจได้ยิน การเกิดพายุสุริยะ โดยช่วง Solar Maximum จะได้ยินได้ค่อนข้างบ่อย โดยส่งผลกระทบระบบการสื่อสาร ระบบดาวเทียม สัญญาณวิทยุ แม้กระทั่ง ระบบ GPS ที่ใช้ในการนำทาง ฯลฯ ทั้งนี้แม้ช่วงปกติที่ไม่ใช่Solar Maximum ก็จะมีลมสุริยะที่ไหลมาอย่างต่อเนื่อง แต่เมื่อไหร่ที่มีพายุกระหน่ำก็จะปลดปล่อยพลังงานทำให้เกิดผลกระทบต่อโลก ไม่ว่าจะเป็นโครงข่ายไฟฟ้า ดาวเทียมสื่อสาร ฯลฯ ทำให้เกิดความเสียหาย ดังนั้นถ้าไม่มีการศึกษา ก็จะไม่ทราบผลกระทบ หรือมีวิธีการป้องกันอย่างไร ฯลฯ
การสังเกตการณ์ดวงอาทิตย์ นอกจากที่กล่าวมายังมีเรื่อง ความสวยงามของแสงออโรรา โดยออโรราเกิดขึ้นในช่วงที่ดวงอาทิตย์มีการประทุ มีการปลดปล่อยพลังงานออกมาซึ่งจะสังเกตแสงออโรราปรากฏการณ์ธรรมชาติได้ชัดเจน โดยออโรราจะมีสีแดง เขียว น้ำเงิน ม่วง จะปรากฏให้เห็นในระดับความสูงประมาณ 80-150 กิโลเมตรเหนือพื้นโลก ฯลฯ ก็เป็นอีกสิ่งหนึ่งที่นำมาอธิบายให้เห็นถึงวัฏจักรของดวงอาทิตย์ ผลกระทบที่เกิดจากดวงอาทิตย์
นอกจากนี้ยังมีความงามของดวงอาทิตย์แต่ละช่วงเวลา อย่างเช่น ช่วงรุ่งเช้า พระอาทิตย์กำลังขึ้นพ้นขอบฟ้า หรือดวงอาทิตย์ยามเย็น แสงสนธยา ฯลฯ อีกบรรยากาศที่แต่งเติมความสวยงามให้กับท้อง ทำให้เราสังเกตการณ์ถึงการหักเหแสง การกระเจิงแสง ฯลฯ โดยมีเหตุผลทางวิทยาศาสตร์บอกเล่า
“ ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นไม่ว่าจะเป็น สุริยุปราคา การทรงกลดของดวงอาทิตย์ ปรากฏการณ์รุ้งกินน้ำ ฯลฯล้วนแต่มาจากแสงของดวงอาทิตย์แทบทั้งสิ้น หรืออีกหลายปรากฏการณ์ในชั้นบรรยากาศโลกที่มีความเกี่ยวโยงกับดวงอาทิตย์ โดยถ้ามีความรู้ความเข้าใจ ไม่ว่าจะเกิดปรากฏการณ์ใดในชั้นบรรยากาศก็สามารถใช้ความรู้ทางวิทยาศาสตร์นำมาอธิบายได้อย่างเป็นเหตุเป็นผล”
จากที่กล่าวช่วงเวลานี้เป็นช่วงที่มีปรากฎการณ์ เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นกับดวงอาทิตย์ค่อนข้างมาก และส่งผลโดยตรงกับโลกช่วงเวลานี้นักวิทยาศาสตร์ นักดาราศาสตร์จะเฝ้าติดตามอย่างใกล้ชิด และให้ความสนใจกับดวงอาทิตย์เป็นพิเศษ
แต่ทั้งนี้ความรู้ ความลับ ปริศนาจากดวงอาทิตย์ยังคงมีการศึกษาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะ อุณหภูมิความร้อนชั้นโคโรนา ที่นักดาราศาสตร์ นักวิทยาศาสตร์พยายามหาคำตอบ ไขความลับอุณหภูมิสูงของชั้นบรรยากาศชั้นนอกสุดของดวงอาทิตย์ชั้นนี้ โดยที่ยังเป็นปริศนา
คุณศุภฤกษ์ ให้มุมมองทิ้งท้ายอีกว่า อย่างไรก็ตามไม่เพียงดวงอาทิตย์ที่นักวิทยาศาสตร์ นักดาราศาสตร์ศึกษาติดตาม ดาวฤกษ์อื่นๆก็เช่นกัน แต่อย่างไรแล้วการศึกษาดวงอาทิตย์มีมายาวนาน ทั้งศึกษาในเชิงลึกมาก่อนหน้านี้และก็ยังคงดำเนินต่อไป ทั้งนี้เพื่อเรียนรู้และทำความเข้าใจวัฏจักร เข้าใจการเปลี่ยนแปลงเพื่อนำมาป้องกันผลกระทบที่จะเกิดขึ้นในอนาคต โดยตลอดปีนี้ก็จะมีความรู้ในแง่มุมต่างๆจากดวงอาทิตย์นำมาเสนอต่อเนื่อง
นอกจากนี้ในด้าน การถ่ายภาพ จากเดิมจะเห็นการถ่ายภาพดวงอาทิตย์ที่น่ามหัศจรรย์ในช่วงคลื่นที่ตามองเห็น ผ่านเทคโนโลยีต่างๆ อย่างเช่น ซันสปอร์ต ฯลฯ ปัจจุบันการถ่ายภาพยังเห็นถึงการประทุ การลุกจ้า รวมถึงจุดซันสปอร์ตดวงอาทิตย์ได้ละเอียดมากขึ้นและหลากหลายมิติมากขึ้น
เป็นคำตอบให้กับการศึกษา เผยความลับ ความงามและยังเป็นความท้าทายให้กับผู้ที่ชื่นชอบการถ่ายภาพ เป็นอีกส่วนหนึ่งบอกเล่าความน่ามหัศจรรย์ดวงอาทิตย์ .
พงษ์พรรณ บุญเลิศ
