ในช่วงที่ราคาน้ำมันมีความผันผวน “ค่าการกลั่น” กลายเป็นคำเศรษฐกิจที่ถูกหยิบยกมาถกเถียงกันอย่างเผ็ดร้อน ทีมข่าว “เศรษฐกิจเดลินิวส์” จะมาไขข้อข้องใจแบบม้วนเดียวจบว่าสรุปแล้วคืออะไร? ใครคือผู้เล่นรายใหญ่ในไทย ส่งผลต่อกระเป๋าสตางค์คุณอย่างไร
ค่าการกลั่น (Gross Refining Margin – GRM) คืออะไร?
- หลายคนเข้าใจผิดว่า ค่าการกลั่น คือ กำไรสุทธิ ของโรงกลั่น แต่ในความเป็นจริง ค่าการกลั่น = ราคาขายผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปเฉลี่ย – ต้นทุนราคาน้ำมันดิบ
- พูดง่ายๆ คือ “ส่วนต่าง” ระหว่างราคาน้ำมันที่ปรุงสำเร็จแล้ว (เบนซิน, ดีเซล, แก๊สโซฮอล์) เทียบกับราคาน้ำมันดิบที่ซื้อมานั่นเอง
- สำคัญมาก: ค่าการกลั่นนี้ ยังไม่ได้หักค่าใช้จ่ายอื่นๆ เช่น ค่าพลังงานในการต้มน้ำมัน, ค่าสารเคมี, เงินเดือนพนักงาน, ค่าเสื่อมราคาเครื่องจักร และดอกเบี้ยเงินกู้ ดังนั้นหากค่าการกลั่นต่ำเกินไป โรงกลั่นก็อาจประสบภาวะขาดทุนได้
เปิดรายชื่อ 6 โรงกลั่นยักษ์ใหญ่ในประเทศไทย
ปัจจุบันประเทศไทยมีโรงกลั่นน้ำมันเชิงพาณิชย์หลักอยู่ 6 แห่ง ซึ่งกระจายตัวอยู่ในโซนตะวันออกเป็นส่วนใหญ่ ได้แก่
- บริษัท ไทยออยล์ จำกัด (มหาชน): Thaioil (TOP) กำลังการกลั่น 275,000 บาร์เรลต่อวัน ผู้ถือหุ้นหลัก กลุ่ม ปตท.
- บริษัท พีทีที โกลบอล เคมิคอล จำกัด (มหาชน): GC (PTTGC) กำลังการกลั่น 145,000 บาร์เรลต่อวัน ผู้ถือหุ้นหลัก กลุ่ม ปตท.
- บริษัท ไออาร์พีซี จำกัด (มหาชน): IRPC กำลังการกลั่น 215,000 บาร์เรลต่อวัน ผู้ถือหุ้นหลัก กลุ่ม ปตท.
- บริษัท บางจาก คอร์ปอเรชั่น จำกัด (มหาชน): Bangchak (BCP) กำลังการกลั่น 120,000 บาร์เรลต่อวัน ผู้ถือหุ้นหลัก บางจาก (รวมโรงกลั่นบางจากพระโขนง)
- บริษัท บางจาก ศรีราชา จำกัด (มหาชน): Bangchak Sriracha (BSRC) กำลังการกลั่น 174,000 บาร์เรลต่อวัน ผู้ถือหุ้นหลัก บางจาก (เดิมคือ ESSO)
- บริษัท สตาร์ ปิโตรเลียม รีไฟน์นิ่ง จำกัด (มหาชน): Star Petroleum (SPRC) กำลังการกลั่น 175,000 บาร์เรลต่อวัน ผู้ถือหุ้นหลัก เชฟรอน (Chevron)
ทำไมต้องมี “ค่าการกลั่น” และเก็บไปเพื่ออะไร?
โรงกลั่นไม่ใช่โรงงานการกุศล แต่เป็นธุรกิจโครงสร้างพื้นฐานที่มีความเสี่ยงสูง เหตุผลที่ต้องมีค่าการกลั่นคือ
- เพื่อความมั่นคงทางพลังงาน: หากไม่มีโรงกลั่นในประเทศ เราต้องนำเข้าน้ำมันสำเร็จรูป 100% ซึ่งเสี่ยงต่อการขาดแคลนและควบคุมต้นทุนยากกว่า
- ค่าใช้จ่ายในการดำเนินงาน (Operating Cost): การเปลี่ยนน้ำมันดิบเหนียวๆ ให้กลายเป็นน้ำมันใสๆ ต้องใช้ความร้อนสูงและเทคโนโลยีซับซ้อน ซึ่งมีค่าใช้จ่ายมหาศาล
- การสำรองน้ำมันตามกฎหมาย: โรงกลั่นต้องแบกรับภาระในการเก็บสำรองน้ำมันไว้เพื่อความมั่นคงของชาติ ซึ่งเป็นต้นทุนจม
ค่าการกลั่น ส่งผลอย่างไรต่อราคาน้ำมันหน้าปั๊ม?
นี่คือจุดที่คนไทยสนใจที่สุด ราคาน้ำมันหน้าปั๊ม ประกอบด้วย 4 ส่วนหลัก
- ราคาน้ำมันสำเร็จรูปหน้าโรงกลั่น (อ้างอิงราคากลางตลาดสิงคโปร์ + ค่าการกลั่น)
- ภาษีต่างๆ (ภาษีสรรพสามิต, ภาษีเทศบาล, VAT 7%)
- เงินนำส่งกองทุน (กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง, กองทุนอนุรักษ์พลังงาน)
- ค่าการตลาด (กำไรของปั๊มน้ำมัน)
หากตลาดโลกมีความต้องการน้ำมันสูงแต่โรงกลั่นมีน้อย “ค่าการกลั่น” จะพุ่งสูงขึ้น ส่งผลให้ราคาน้ำมันสำเร็จรูปหน้าโรงกลั่นสูงขึ้นตาม แม้ราคาน้ำมันดิบจะคงที่ก็ตาม นั่นคือสาเหตุว่าทำไมบางครั้งน้ำมันโลกลด แต่ราคาหน้าปั๊มไทยอาจจะลดช้าหรือไม่ลดเลย
ค่าการกลั่นเป็นเพียง “หนึ่งในองค์ประกอบ” ของราคาน้ำมัน การที่รัฐบาลจะเข้ามาแทรกแซงค่าการกลั่นเพื่อลดราคาน้ำมันหน้าปั๊ม เป็นเรื่องละเอียดอ่อนที่ต้องสมดุลระหว่าง “ภาระประชาชน” กับ “ความเชื่อมั่นของนักลงทุน” ในธุรกิจพลังงาน
