ถ้าเหมืองนั้นอยู่ใกล้ชุมชนของเราถือว่าเคราะห์ร้าย แต่ถ้าอยู่ต่างประเทศ แล้วปล่อยพิษข้ามแดนมาถึงเรา ยิ่งหนักเป็นทวีคูณ เพราะเราไปสั่งปิดเขาไม่ได้ ทำได้แค่ส่งเสียงให้ดังพอในเวทีนานาชาติ กดดันนายทุนเทาให้มาแก้ไขเยียวยา
เราเคยได้ยินเคสเหมืองมรณะ คร่าชีวิต และสร้างผลกระทบผู้คนจำนวนมาก สร้างรอยแผลลึกที่โลกจำไม่ลืม เช่น
Ok Tedi ที่ปาปัวนิวกินี เหมืองทองแดงของ BHP ทิ้งกากแร่ลงแม่น้ำวันละ 80,000 ตัน แม่น้ำปนเปื้อนยาว 1,000 กม. ชาวบ้าน 30,000 คนได้รับสารพิษ จนต้องไปฟ้องที่ศาลออสเตรเลีย ประเทศบริษัทแม่ ได้ค่าชดเชยมาเพียง 500 ล้านดอลลาร์ ไม่คุ้มความเสียหาย แม่น้ำไม่มีวันกลับมาปลอดภัยเหมือนเดิม

Baia Mare ที่โรมาเนีย เขื่อนกากแร่แตก ปล่อยน้ำปนเปื้อนไซยาไนด์ 100,000 ลบ.ม. ไหลผ่านฮังการี เซอร์เบีย ลงแม่น้ำดานูบ ปลาตายยาว 600 กม. ถูกเรียกว่าเชอร์โนบิลแห่งยุโรป แต่ชาวบ้านแทบไม่ได้ค่าชดเชย เพราะบริษัทปิดตัวหนีไปก่อน ที่ทิ้งไว้คือซากพิษตกค้างเกินเยียวยา
Brumadinho ที่บราซิล เขื่อนกากแร่ของ Vale แตก โคลนพิษทับทั้งหมู่บ้าน คนตาย 272 คน ต้องไปฟ้องทั้งในบราซิล และในอังกฤษ ในที่สุดบริษัทยอมจ่ายชดเชย 7,000 ล้านดอลลาร์ และเคส Mariana ก่อนหน้านั้นเขื่อนกากแร่พังปล่อยน้ำพิษ 43.7 ล้าน ลบ.ม. เทียบเท่าสระน้ำโอลิมปิก 13,000 สระ โคลนแดงถล่มหมู่บ้านเหมือนสึนามิ ไหลตามแม่น้ำไป 680 กิโลเมตร เคสนี้ต้องชดเชยอีก 29,800 ล้านดอลลาร์ ใหญ่ที่สุดในโลก
ไม่ต่างจากสารพิษจากเหมืองแร่หายากในรัฐฉาน ที่ขยายตัวตั้งแต่ปี 2564 ปล่อยโลหะหนักลงแม่น้ำกก สาย รวก โขง สาละวิน กระบุรี ตะกอนพิษสะสมแล้วเกิน 1 เมตร มีผลให้เกิดน้ำท่วมใหญ่ปี 2567 ตรวจพบสารหนูเกินมาตรฐาน ตกค้างในเมล็ดข้าว และพืชผักการเกษตร กรมอนามัยเตือนงดกินสัตว์น้ำในลุ่มน้ำกก โขง

การทำเหมืองที่ได้มาตรฐานต้องผ่านมาตรฐานสากลมากมาย แต่ละลอต ต้องระบุที่มาที่ไป ตรวจสอบย้อนหลังตามห่วงโซ่ซัพพลายเชนได้ ต้องมี ISO 9001 ควบคุมคุณภาพกระบวนการ ISO 14001 ระบบจัดการสิ่งแวดล้อม เป็นตัวหลักสำคัญ ISO 45001 ความปลอดภัยคนงานที่สัมผัสสารเคมี ISO 50001 จัดการพลังงาน ISO 14064 วัดก๊าซเรือนกระจก ISO 14046 วัด Water Footprint ISO 19296 ความปลอดภัยเครื่องจักรเหมืองใต้ดิน ISO 19434 จำแนกอุบัติเหตุในเหมืองให้เปรียบเทียบกันได้ทั่วโลก ISO 31000 บริหารความเสี่ยง ISO 55001 บริหารสินทรัพย์ เขื่อนกากแร่ เครื่องจักร อย่างน้อยขั้นต่ำต้องมี ISO 14001 และ ISO 45001
อุตสาหกรรมแร่มาตรฐานสูง และปลอดภัยต้องผ่านมาตรฐาน IRMA ตรวจตั้งแต่สำรวจถึงแปรรูป ทั้งสิ่งแวดล้อม ชุมชน สิทธิมนุษยชน ตรวจโดยบุคคลที่สาม ICMM หลักการ 10 ข้อ ของบริษัทเหมืองรายใหญ่ของโลก TSM-Towards Sustainable Mining มาตรฐานแคนาดา มี 8 โปรโตคอล วัดผลสิ่งแวดล้อมและสังคม GISTM มาตรฐานเขื่อนกักเก็บกากแร่มี 77 ข้อกำหนด เป้าหมายคืออันตรายจากเหมืองต้องเป็นศูนย์
เสียดายเหมืองในรัฐฉานคงจะไม่มีมาตรฐานเหล่านี้ แต่บริษัทที่ใช้แร่เหล่านี้เป็นส่วนประกอบสินค้าน่าจะมีมาตรฐาน

ผู้ได้รับผลกระทบต้องช่วยกันส่งเสียงดัง ต้องเก็บหลักฐานเชิงประจักษ์ต่าง ๆ ทำเป็นเอกสารร้องเรียนผ่านหน่วยงานรัฐ กระตุ้นให้รัฐบาลไทยส่งเรื่องร้องเรียนสู่เวทีนานาชาติ เร่งเจรจาทวิภาคี และพหุภาคีกับประเทศที่เกี่ยวข้อง พร้อมเจาะหาข้อมูลห่วงโซ่ซัพพลายเชน ว่าบริษัทใดขายสารเคมี ขายเครื่องจักร รับงานขนส่งแร่ให้เหมือง บริษัทใดรับซื้อ บริษัทใดแปรรูป และสุดท้ายแร่นั้นไปอยู่ในสินค้ายี่ห้ออะไร รถ EV ยี่ห้อไหนใช้แม่เหล็ก ใช้แบตเตอรี่ที่มาจากเหมืองแร่ที่ไม่มีความรับผิดชอบ เดี๋ยวนี้แหล่งที่มาของวัตถุดิบในบริษัทที่ยั่งยืนจะทวนสอบได้หมดตลอดห่วงโซ่ ถ้าบริษัทใดไม่รายงาน ไม่มีคำตอบ จะอยู่ในกลุ่มต้องสงสัย ถ้ามีข่าวจะกระทบการส่งออก และถ้าธนาคารใดให้เงินกู้ จะถูกประณามจนเสียชื่อ
เราต้องรีบส่งเสียงสู่เวทีนานาชาติ ทั้งรัฐต่อรัฐ และจี้ไปตามห่วงโซ่ซัพ พลายเชนผ่านเครือข่ายธุรกิจยั่งยืน
อย่านิ่งเฉย เพราะ น้ำสะอาดคือสิทธิขั้นพื้นฐาน ใครทำลายแหล่งน้ำสะอาดถือว่าเป็นภัยต่อความมั่นคงยั่งยืน.



