สำนักข่าวต่างประเทศรายงานเมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายนว่า เจย์ ภัตตาชารยา ผู้อำนวยการสถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐ (NIH) เรียกร้องให้วารสารเนเจอร์ เมดิซีน ตรวจสอบว่าอดีตผู้บริหารระดับสูงของเอ็นไอเอช เป็น “นักเขียนเงา” ของงานวิจัยที่ปฏิเสธทฤษฎีไวรัสหลุดจากห้องแล็บหรือไม่

ภัตตาชารยา ส่งจดหมายถึงบรรณาธิการของวารสารดังกล่าว เพื่อขอให้มีการสอบสวนรายชื่อผู้เขียนงานวิจัยชิ้นสำคัญที่ตีพิมพ์เมื่อปี 2563 เกี่ยวกับต้นกำเนิดของโรคโควิด-19 ซึ่งที่ผ่านมา งานวิจัยชิ้นนี้ถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนักจากกลุ่มที่เชื่อว่า ผู้เขียนปฏิเสธทฤษฎี “ไวรัสหลุดจากห้องปฏิบัติการในจีน” เร็วเกินไป

ผอ.เอ็นไอเอช ตั้งข้อสงสัยในจดหมายว่า งานวิจัยดังกล่าวอาจมีนักเขียนเงาเป็นคน “เขียนแทน” นักวิจัยที่มีชื่ออยู่ในรายงาน และสงสัยว่านักเขียนเงาคือ อดีตผู้บริหารระดับสูงที่มีชื่อเสียงที่สุด 2 คนของเอ็นไอเอช ได้แก่ ดร.ฟรานซิส คอลลินส์ อดีตผู้อำนวยการเอ็นไอเอช และ ดร.แอนโทนี เฟาซี อดีตผู้อำนวยการสถาบันโรคภูมิแพ้และโรคติดเชื้อแห่งชาติ (NIAID) พร้อมเสนอแนะว่าวารสารควรพิจารณาเพิกถอนงานวิจัยชิ้นนี้หากพบว่ามีการปกปิดข้อมูลผู้เขียนจริง 

อย่างไรก็ตาม ภัตตาชารยาไม่ได้แสดงหลักฐานใหม่เพื่อสนับสนุนข้อกล่าวหานี้ และในทางปฏิบัติ ผอ.เอ็นไอเอช ก็ไม่มีอำนาจสั่งการใดๆ ต่อวารสารหรือสำนักพิมพ์เอกชน ทั้งนี้ จดหมายซึ่งมีสำนักข่าวโพลิติโคนำมาเปิดเผยเป็นครั้งแรกได้ระบุว่า ขอคำตอบจากวารสารภายใน 30 วันเกี่ยวกับแผนการตรวจสอบเรื่องนี้

เจย์ ภัตตาชารยา ผู้อำนวยการสถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐ

ด้าน เอียน ลิปกิน นักไวรัสวิทยาจากมหาวิทยาลัยโคลัมเบีย หนึ่งในผู้เขียนงานวิจัยดังกล่าว ได้ออกมาปฏิเสธข้อกล่าวหาของ ผอ.เอ็นไอเอช ทันที โดยยืนยันว่ารายชื่อผู้เขียนที่ปรากฏนั้นถูกต้องตรงตามความเป็นจริง ทุกคนคือกลุ่มนักวิทยาศาสตร์ผู้ริเริ่ม ร่าง แก้ไข และตีพิมพ์ต้นฉบับงานวิจัย 

ลิปกินย้ำว่า “งานชิ้นนี้ไม่มีการเขียนแทนกันอย่างแน่นอน” พร้อมเสริมว่าผู้ที่เพียงแค่อ่านตรวจร่างงานเขียนและให้ข้อเสนอแนะนั้น ไม่มีคุณสมบัติที่จะมีชื่อเป็นผู้เขียนร่วม

งานวิจัยฉบับนี้มีชื่อว่า “The proximal origin of SARS-CoV-2” (ต้นตอของไวรัสโควิด-19) ตีพิมพ์ในวารสารเนเจอร์ เมดิซีน เมื่อวันที่ 17 มีนาคม 2563 หรือเพียง 2 เดือนหลังเกิดการระบาดใหญ่ ซึ่งเป็นช่วงที่นักวิทยาศาสตร์ทั่วโลกกำลังเร่งศึกษาไวรัสโคโรนาสายพันธุ์ใหม่ 

งานวิจัยขนาดสั้นนี้มีนักชีววิทยาวิวัฒนาการและนักไวรัสวิทยา 5 คนจากต่างสถาบันร่วมกันเขียน ต่อมาได้กลายเป็นเป้าโจมตีอย่างหนักจากนักวิทยาศาสตร์บางกลุ่ม สมาชิกพรรครีพับลิกันในสภาคองเกรส และทำเนียบขาวในยุคของโดนัลด์ ทรัมป์ เนื่องจากเนื้อหาของงานวิจัยปฏิเสธแนวคิดที่ว่าเชื้อไวรัสโควิด-19 (SARS-CoV-2) ถูกสร้างขึ้นในห้องแล็บหรือถูกดัดแปลงพันธุกรรมโดยเจตนา 

กลุ่มผู้วิจารณ์มองว่างานวิจัยนี้เป็นความพยายามสมคบคิดเพื่อปิดกั้นทฤษฎี “ไวรัสหลุดจากห้องแล็บ” และปกปิดบทบาทของเอ็นไอเอชที่เคยให้ทุนสนับสนุนการวิจัยไวรัสโคโรนาแก่ห้องปฏิบัติการในเมืองอู่ฮั่น ประเทศจีน

ที่ผ่านมา งานวิจัยชิ้นนี้ถูกนำเข้าสู่การไต่สวนของสภาคองเกรสอย่างน้อย 5 ครั้ง รวมถึงการไต่สวนของสภาผู้แทนราษฎรในหัวข้อ “การสอบสวนต้นกำเนิดของการปกปิดข้อมูล” คณะผู้สอบสวนได้ตรวจสอบและเปิดเผยอีเมล ข้อความในแอปพลิเคชันสแลคของทีมผู้วิจัย รวมถึงอีเมล ข้อความ และบันทึกส่วนตัวของ ดร.เฟาซี แต่จนถึงขณะนี้ฝ่ายวิจารณ์ก็ยังไม่สามารถโน้มน้าวให้ทางวารสารเพิกถอนงานวิจัยดังกล่าวได้

ในจดหมายความยาว 3 หน้าของภัตตาชารยา เขายังได้ตั้งคำถามถึงบทบาทของ เจเรมี ฟาร์ราร์ ซึ่งขณะนั้นดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการองค์กรการกุศลเพื่อการวิจัยเวลคัม ทรัสต์ว่า ตัวเขา รวมถึงคอลลินส์และเฟาซี “มีส่วนร่วมอย่างมีนัยสำคัญในการวางแนวคิด ร่าง แก้ไข หรือตีพิมพ์ต้นฉบับ” จนสมควรได้รับการระบุชื่อเป็นผู้เขียนร่วมหรือไม่

ย้อนกลับไปในเดือนกุมภาพันธ์ 2563 ฟาร์ราร์ได้จัดการประชุมทางไกลเพื่อหารือเกี่ยวกับความเป็นไปได้ที่เชื้อ SARS-CoV-2 อาจถูกตัดต่อพันธุกรรมโดยนักวิทยาศาสตร์จีน ซึ่งผู้เข้าร่วมประชุมประกอบด้วย คอลลินส์ เฟาซี และผู้เขียนงานวิจัยชิ้นนี้ 4 คน ภัตตาชารยาตั้งข้อสังเกตว่า แม้ตัวงานวิจัยจะระบุคำขอบคุณต่อการสนับสนุนของเอ็นไอเอชและเวลคัม ทรัสต์ แต่กลับไม่มีการระบุชื่อของคอลลินส์ เฟาซี และฟาร์ราร์

บันทึกที่ถูกเปิดเผยตั้งแต่ปี 2563 แสดงให้เห็นว่าทีมผู้เขียนได้ส่งร่างงานวิจัยให้ทั้ง 3 คนอ่านจริง และฟาร์ราร์ได้เสนอให้เปลี่ยนคำว่า “ไม่น่าเป็นไปได้” เป็น “แทบเป็นไปไม่ได้” ในประโยคที่ระบุว่า “แทบเป็นไปไม่ได้ที่เชื้อ SARS-CoV-2 จะอุบัติขึ้นจากการดัดแปลงทางห้องปฏิบัติการของไวรัสโคโรนาที่ใกล้เคียงกัน” ถึงกระนั้น ภัตตาชารยาก็ไม่มีหลักฐานใหม่ที่ชี้ว่าทั้งสามคนมีส่วนร่วมในการเขียนเนื้อหาระดับที่เป็น “สาระสำคัญ” ของงานวิจัย

ล่าสุด เฟาซีและคอลลินส์ปฏิเสธที่จะแสดงความคิดเห็นต่อจดหมายฉบับนี้ ขณะที่ฟาร์ราร์และวารสารเนเจอร์ เมดิซีน ยังไม่ให้คำตอบใดๆ 

ส่วนผู้เขียนร่วมอีก 2 คน คือ คริสเตียน แอนเดอร์เซน จากสถาบันวิจัยสคริปส์ และ โรเบิร์ต แกร์รี จากมหาวิทยาลัยทูเลน ก็ปฏิเสธที่จะให้ความเห็นเพิ่มเติม โดยอ้างอิงถึงคำให้การต่อสภาคองเกรสเมื่อปี 2566 ซึ่งแอนเดอร์เซนเคยให้การว่า เฟาซีและคอลลินส์ “ไม่มีบทบาทใดๆ” ในงานวิจัยนี้ ส่วนฟาร์ราร์นั้นทำหน้าที่เปรียบเสมือน “ผู้ใหญ่ที่คอยให้คำแนะนำ” ในกระบวนการตีพิมพ์ โดยแกร์รีเคยเสนอให้ใส่ชื่อฟาร์ราร์เป็นผู้เขียนร่วม แต่แอนเดอร์เซนเห็นว่าบทบาทของฟาร์ราร์ยังไม่มากพอที่จะทำเช่นนั้นได้

เรียบเรียงโดย : ทีมข่าวต่างประเทศ

ที่มา : science.org

เครดิตภาพ : GETTY IMAGES