ตลอดหลายสัปดาห์ที่ผ่านมา บรรยากาศภายในสหประชาชาติ (ยูเอ็น) เต็มไปด้วยความสับสน ความกังวล และการคาดเดาถึงทิศทางการแข่งขันเพื่อชิงตำแหน่งเลขาธิการยูเอ็นคนใหม่ หลังบรรดามหาอำนาจต่างหารือกันอย่างไม่เปิดเผยถึงตัวบุคคลที่จะเข้ามารับตำแหน่งผู้นำองค์กรระหว่างประเทศที่มีบทบาทสำคัญต่อสันติภาพและความมั่นคงของโลก
การแข่งขันครั้งนี้ได้รับการจับตามองเป็นพิเศษ เนื่องจากแตกต่างจากธรรมเนียมในช่วง 80 ปีที่ผ่านมา ซึ่งตำแหน่งเลขาธิการยูเอ็นมักตกเป็นของนักการทูตชายจากประเทศประชาธิปไตย เช่น สวีเดน เกาหลีใต้ และโปรตุเกส ซึ่งเป็นประเทศบ้านเกิดของนายอันโตนิโอ กูเตร์เรส เลขาธิการยูเอ็นคนปัจจุบัน
อย่างไรก็ตาม การเมืองโลกที่เปลี่ยนแปลงไปทำให้การสรรหาผู้นำคนใหม่ไม่ได้เป็นไปตามแบบแผนเดิมอีกต่อไป โดยมีผู้สมัครจากหลายขั้วอำนาจ ทั้งผู้ที่ได้รับการสนับสนุนจากตุรกี สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (ยูเออี) และผู้นำฝ่ายขวาของอาร์เจนตินาอย่างประธานาธิบดีฆาบิเอร์ มิเล ตลอดจนนักการทูตอีกหลายคนจากภูมิภาคลาตินอเมริกา
นอกจากนี้ ยังมีความเป็นไปได้ที่จะมีผู้สมัครรายใหม่เข้าสู่การแข่งขัน ขณะที่บทบรรณาธิการของเดอะ วอลล์ สตรีท เจอร์นัล เคยหยิบยกชื่อนายวิกเตอร์ ออร์บาน อดีตนายกรัฐมนตรีฮังการี ซึ่งมีแนวทางการเมืองแบบชาตินิยมและถูกวิจารณ์ว่าเป็นผู้นำอำนาจนิยม มาเป็นหนึ่งในบุคคลที่อาจเข้าชิงตำแหน่งด้วย
สถานการณ์ยังอาจยืดเยื้อจนถึงขั้นที่กูเตร์เรส วัย 77 ปี ซึ่งจะพ้นจากตำแหน่งในวันที่ 31 ธ.ค. นี้หลังดำรงตำแหน่งครบสองสมัย ต้องก้าวลงจากเก้าอี้โดยที่ยูเอ็นยังไม่สามารถตกลงเลือกผู้สืบทอดได้ ซึ่งถือเป็นเหตุการณ์ที่ไม่เคยเกิดขึ้นตลอดประวัติศาสตร์ 80 ปีของยูเอ็น
ความวุ่นวายดังกล่าวเกิดขึ้นในช่วงเวลาที่ยูเอ็นกำลังเผชิญความท้าทายรอบด้าน ทั้งสงครามในยูเครนและฉนวนกาซา วิกฤติสภาพภูมิอากาศ ตลอดจนการเติบโตอย่างรวดเร็วของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (เอไอ) ขณะที่ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ผู้นำสหรัฐ วิพากษ์วิจารณ์ยูเอ็นอย่างต่อเนื่อง ถอนตัวจากข้อตกลงระหว่างประเทศหลายฉบับ และปรับลดงบประมาณสนับสนุนองค์กร
หนึ่งในปัจจัยที่ทำให้การแข่งขันครั้งนี้พลิกผัน คือการเข้าสู่สนามของผู้สมัครสองรายในช่วงท้าย โดยนางลานา นุสเซเบห์ อดีตผู้แทนยูเอ็นของยูเออี ซึ่งมีบทบาทสำคัญทางการทูต ประกาศลงชิงตำแหน่งเมื่อเดือน ต.ค. ที่ผ่านมา ท่ามกลางเสียงวิจารณ์เกี่ยวกับรายงานที่กล่าวหาว่ายูเออีให้การสนับสนุนกลุ่มกบฏในซูดาน ซึ่งถูกกล่าวหาว่าก่อเหตุทารุณกรรมต่อพลเรือน
ต่อมา ตุรกีซึ่งเป็นคู่แข่งสำคัญของยูเออีในภูมิภาค เสนอชื่อนายเฟริดุน ซินีร์ลิโอกลู ประธานองค์การเพื่อความมั่นคงและความร่วมมือในยุโรป (โอเอสซีอี) เข้าชิงตำแหน่งเช่นกัน ส่งผลให้การแข่งขันเปิดกว้างมากขึ้น และทำให้ความหวังที่ผู้สมัครจากลาตินอเมริกาจะได้รับตำแหน่งตามธรรมเนียมการหมุนเวียนภูมิภาค รวมถึงความคาดหวังที่จะมีผู้หญิงคนแรกขึ้นเป็นเลขาธิการยูเอ็น ต้องเผชิญความไม่แน่นอน เพราะตลอดประวัติศาสตร์ที่ผ่านมา เลขาธิการยูเอ็นทั้ง 9 คนล้วนเป็นผู้ชาย
นายแดเนียล ซาฟราน-ฮอน อดีตเจ้าหน้าที่ยูเอ็น ซึ่งปัจจุบันเป็นนักวิจัยประจำสถาบันสันติภาพระหว่างประเทศในนครนิวยอร์ก กล่าวว่า การแข่งขันครั้งนี้เป็นสถานการณ์ที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน และถือเป็นการชิงตำแหน่งเลขาธิการยูเอ็นที่วุ่นวายที่สุดครั้งหนึ่ง
ขณะเดียวกัน วิกฤติภายในองค์กรยิ่งทำให้การเลือกผู้นำคนใหม่มีความสำคัญมากขึ้น โดยยูเอ็นมีภาระงบประมาณค้างชำระรวมประมาณ 6,500 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (ราว 210,000 ล้านบาท) ส่วนหนึ่งเป็นผลจากการลดเงินสนับสนุนของรัฐบาลทรัมป์ นอกจากนี้ ชื่อเสียงขององค์กรยังได้รับผลกระทบจากความล้มเหลวในการผลักดันสันติภาพในพื้นที่ขัดแย้งหลายแห่ง ทั้งซูดาน ซีเรีย และฉนวนกาซา ขณะที่ขวัญกำลังใจของเจ้าหน้าที่ตกต่ำ และมีการลดตำแหน่งงานหลายพันอัตรา
กระบวนการคัดเลือกเลขาธิการยูเอ็นเป็นหน้าที่ของคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ (ยูเอ็นเอสซี) ซึ่งมีสมาชิก 15 ประเทศ โดยเฉพาะสมาชิกถาวร 5 ประเทศ ได้แก่ สหรัฐ สหราชอาณาจักร จีน ฝรั่งเศส และรัสเซีย ที่มีอำนาจยับยั้งหรือวีโต อย่างไรก็ตาม ความสัมพันธ์ระหว่างสมาชิกเหล่านี้กำลังอยู่ในภาวะตึงเครียดและขาดความไว้วางใจ
อีกประเด็นที่ยังไม่มีความชัดเจนคือท่าทีของทรัมป์ ซึ่งมีที่ปรึกษาด้านนโยบายต่างประเทศหลายกลุ่มที่อาจมีมุมมองแตกต่างกัน โดยขณะนี้รัฐบาลวอชิงตันยังให้ความสำคัญกับสงครามอิหร่านเป็นหลัก
สำหรับผู้สมัครแต่ละคนต่างมีจุดแข็งและข้อจำกัดแตกต่างกัน นายราฟาเอล กรอสซี นักการทูตชาวอาร์เจนตินา ซึ่งดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการใหญ่ทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (ไอเออีเอ) ถูกมองว่ามีความใกล้ชิดกับสหรัฐ โดยมีผู้สนับสนุนในกรุงวอชิงตัน ขณะที่นางรีเบกา กรินสแปน นักการทูตชาวคอสตาริกา ซึ่งเป็นหัวหน้าหน่วยงานด้านการค้าของยูเอ็น ถูกมองว่า อาจไม่พร้อมปรับเปลี่ยนโครงสร้างองค์กรอย่างจริงจังเพียงพอที่จะตอบโจทย์รัฐบาลทรัมป์
ส่วนนุสเซเบห์ถูกมองว่ามีความสัมพันธ์ที่ดีกับทั้งรัฐบาลวอชิงตันและรัฐบาลมอสโก แต่ก็เผชิญข้อกังขาเรื่องความใกล้ชิดกับรัฐบาลยูเออี ซึ่งมีลักษณะการปกครองแบบอำนาจนิยม ขณะที่จีนแสดงจุดยืนสนับสนุนให้เลขาธิการคนใหม่มาจากลาตินอเมริกา แต่ยังไม่ได้ระบุว่าจะสนับสนุนผู้สมัครรายใด
ความแตกแยกดังกล่าวสะท้อนผ่านการลงคะแนนหยั่งเสียงอย่างไม่เป็นทางการของยูเอ็นเอสซี ซึ่งจัดขึ้นเป็นระยะเพื่อประเมินความนิยมของผู้สมัคร โดยการหยั่งเสียงครั้งที่ 8 เมื่อวันที่ 5 พ.ย. ที่ผ่านมา พบว่า สมาชิก 6 จาก 15 ประเทศไม่สนับสนุนนุสเซเบห์ ขณะที่ซินีร์ลิโอกลูได้รับเสียงสนับสนุนน้อยกว่า ส่วนกรินสแปนมีคะแนนนำ โดยได้รับการสนับสนุนจากสมาชิก 12 ประเทศ และมี 3 ประเทศที่ไม่สนับสนุน
อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีการเปิดเผยว่าประเทศใดลงคะแนนอย่างไร โดยเฉพาะสมาชิกถาวรทั้ง 5 ประเทศ ซึ่งมีอำนาจวีโต และอาจต้องมีการเจรจาต่อรองทางการเมืองเพื่อให้ได้ข้อสรุป ท่ามกลางคำถามว่าผลการเลือกตั้งกลางเทอมของสหรัฐจะส่งผลต่อท่าทีของรัฐบาลวอชิงตันหรือไม่
สถานการณ์นี้แสดงให้เห็นถึงความแตกแยกอย่างลึกซึ้งภายในคณะมนตรีความมั่นคง ซึ่งไม่ได้จำกัดอยู่เพียงประเด็นนโยบายต่างประเทศ แต่ยังขยายมาถึงการเลือกบุคคลที่จะเข้ามาบริหารองค์กรด้วย
ดังนั้น ในช่วงเวลาที่ยูเอ็นต้องการผู้นำที่เข้มแข็งอย่างยิ่งเพื่อฟื้นฟูบทบาทและความน่าเชื่อถือขององค์กร กลับมีความเสี่ยงที่กระบวนการคัดเลือกครั้งนี้จะไม่สามารถนำไปสู่การได้ผู้นำซึ่งสามารถตอบโจทย์ความท้าทายของโลกได้อย่างแท้จริง.
เรียบเรียงโดย : ทีมข่าวต่างประเทศ
เครดิตภาพ : GETTY IMAGES
