นายชูเกียรติ โอภาสวงศ์ นายกกิตติมศักดิ์สมาคมผู้ส่งออกข้าวไทย ออกโรงเตือนรัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องว่าไม่ควรดีใจกับภาวะราคาข้าวในประเทศที่ปรับตัวสูงขึ้น เนื่องจากข้าวไทยกำลังเผชิญวิกฤติส่งออกไม่ได้ สูญเสียส่วนแบ่งการตลาดและความสามารถในการแข่งขันในระดับสากลในระยะยาว โดยปัจจุบันไทยอยู่อันดับ 3 ของโลก แต่อาจถูกปากีสถานแซงตกลงไปอยู่อันดับ 4 ในอนาคต หากรัฐบาลยังคงเน้นมาตรการช่วยเหลือระยะสั้นโดยไม่แก้ไขปัญหาเชิงโครงสร้าง
เทียบราคาข้าวไทย vs คู่แข่ง
ภาวะราคาข้าวไทยที่สูงกว่าคู่แข่งอย่างเห็นได้ชัด ทำให้ผู้ซื้อในต่างประเทศหันไปหาทางเลือกที่ถูกกว่า:
- ข้าวขาว 5%: ไทยราคาสูงถึง 485 ดอลลาร์สหรัฐ/ตัน ขณะที่คู่แข่งราคาถูกกว่ามาก ได้แก่ เวียดนาม 420 ดอลลาร์สหรัฐ/ตัน, ปากีสถาน 410 ดอลลาร์สหรัฐ/ตัน และอินเดีย 388 ดอลลาร์สหรัฐ/ตัน (ไทยแพงกว่าอินเดียร่วม 100 ดอลลาร์สหรัฐ)
- ข้าวหอมมะลิ: ไทยพุ่งสูงถึง 1,100 ดอลลาร์สหรัฐ/ตัน สวนทางกับกัมพูชาที่หันมาส่งออกเองโดยตรงในราคาเพียง 700 กว่าดอลลาร์สหรัฐ/ตัน (และข้าวหอมเวียดนามที่ราคาเพียง 525–555 ดอลลาร์สหรัฐ/ตัน) ส่งผลให้ตลาดหลักอย่างฮ่องกงและจีนลดการซื้อข้าวหอมมะลิไทยลงอย่างมาก
ปัจจัยลบ-สาเหตุ
- การเก็งกำไรในประเทศ: โดยเฉพาะกลุ่มโรงสีที่กักตุนและเก็งกำไร
- ผลกระทบจากอุทกภัย: ปัญหาน้ำท่วมภาคกลางในช่วงเดือนก่อนหน้า ทำให้ผลผลิตข้าวออกสู่ตลาดล่าช้าไปราว 1 เดือน
- ความต้องการตามฤดูกาล: แรงซื้อจากแอฟริกาช่วงเทศกาลคริสต์มาสและปีใหม่ รวมถึงการเข้ามาของเรือใหญ่ที่มารับสินค้า ผลักดันให้ราคาพุ่งสูงขึ้นอย่างไร้เหตุผล
- วิกฤตขาดแคลนแรงงาน: การขาดแคลนแรงงานต่างด้าว (โดยเฉพาะแรงงานกัมพูชาที่หายไป 30–40% จากปัญหาแนวชายแดน) ทำให้กระบวนการขนถ่ายสินค้าที่ท่าเรือจากเดิมใช้เวลา 1 สัปดาห์ ยืดเยื้อออกไปถึง 20 วัน ส่งผลให้ผู้ประกอบการต้องแบกรับต้นทุนค่าปรับเรือที่สูงขึ้น
ผลผลิตต่ำสุดในโลก
สมาคมผู้ส่งออกข้าวไทยชี้ว่า ไทยมีจุดอ่อนสำคัญที่ผลผลิตต่อไร่ต่ำมาก สวนทางกับต้นทุนการผลิตที่เพิ่มขึ้นทุกปี โดยเปรียบเทียบผลผลิตต่อไร่ดังนี้:
- จีน: 1,146 กก./ไร่
- เวียดนาม: 979 กก./ไร่
- อินเดีย: 704 กก./ไร่
- กัมพูชา: 578 กก./ไร่
- ไทย: 456 กก./ไร่ (ต่ำที่สุดในกลุ่มประเทศผู้ส่งออกหลัก)
ที่ผ่านมาภาครัฐมุ่งเน้นแต่มาตรการแจกเงินระยะสั้น ซึ่งไม่สามารถแก้ปัญหาได้อย่างยั่งยืน ภาครัฐจึงควรเร่งปฏิรูปภาคการผลิตข้าวทั้งระบบ ส่งเสริมการใช้ปุ๋ยให้ถูกเวลา และเพิ่มผลผลิตต่อไร่เพื่อลดต้นทุน
ท้ายที่สุด หากรัฐบาลยังไม่มีมาตรการแก้ไขโครงสร้างการผลิตและการส่งออกอย่างจริงจัง ในอนาคตประเทศไทยอาจเหลือเพียงข้าวไว้บริโภคกันเองในประเทศ และไม่สามารถส่งออกได้เลย ซึ่งจะกลายเป็นผลกระทบรุนแรงต่อเศรษฐกิจและกระดูกสันหลังของชาติในระยะยาว
