เมื่อทั่วโลกมีแนวโน้มปล่อยให้อุณหภูมิเฉลี่ยเพิ่มขึ้นเกิน 1.5 องศาเซลเซียส เมื่อเทียบกับยุคก่อนปฏิวัติอุตสาหกรรม ความพยายามหาทางนำก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ออกจากชั้นบรรยากาศจึงกลับมาได้รับความสนใจอีกครั้ง โดยเฉพาะในการประชุม ‘COP31’ ที่เมืองอันตัลยา ประเทศตุรกี ซึ่งมีความพยายามผลักดันเทคโนโลยีดังกล่าวให้ปรากฏในข้อตกลงฉบับสุดท้าย
แนวทางดังกล่าวเรียกว่า ‘การกำจัดคาร์บอนไดออกไซด์’ (Carbon Dioxide Removal) หรือ ‘CDR’ เป็นกระบวนการนำก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่สะสมอยู่ในบรรยากาศออกมา แล้วนำไปกักเก็บไว้ใต้ดิน ในมหาสมุทร หรือในผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ โดยกลุ่มผู้สนับสนุนมองว่าเป็นเครื่องมือที่จะช่วยลดอุณหภูมิโลก หลังจากอุณหภูมิเพิ่มสูงเกินเป้าหมายที่นานาประเทศตกลงร่วมกัน
ดัน CDR ขึ้นโต๊ะเจรจา
ข้อมูลจากเดอะการ์เดียน สหราชอาณาจักร ระบุว่า ภายในพื้นที่จัดประชุม COP31 กลุ่มผู้สนับสนุนเทคโนโลยี CDR ได้จัดพื้นที่ชื่อ Think Negative เพื่อรณรงค์ให้เพิ่มการกำจัดคาร์บอนในระดับโลก พร้อมผลักดันให้ตุรกีและออสเตรเลีย ซึ่งเป็นประธานร่วมการประชุมครั้งนี้ บรรจุเรื่องดังกล่าวไว้ในผลลัพธ์การประชุม
‘เกอเคอร์ อัฟจี’ นักวางกลยุทธ์ด้านการลดคาร์บอนจาก CDR Türkiye กล่าวว่า กลุ่มผู้สนับสนุนใช้เวลาตลอดหนึ่งปีผลักดันให้ CDR เข้าสู่วาระ COP31 และได้หารือกับประธานการประชุมเพื่อให้มีชื่ออยู่ในข้อตัดสินใจฉบับสุดท้าย ซึ่งขณะนี้เริ่มได้รับความสนใจมากขึ้น ซึ่งการกำจัดคาร์บอนมีหลายวิธี ตั้งแต่การใช้เครื่องจักรดูดก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์จากอากาศ การบดหินบางชนิดเพื่อให้ช่วยกักเก็บคาร์บอน ไปจนถึงการใช้ธรรมชาติอย่างการปกป้องและปลูกป่า รวมถึงป่าชายเลน
อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันทั่วโลกกำจัดคาร์บอนได้ประมาณ 2,000 ล้านตันต่อปี โดยเกือบทั้งหมดมาจากการปลูกป่าทดแทน ส่วนเทคโนโลยีดูดคาร์บอนจากอากาศโดยตรงทำได้เพียง 2 ล้านตัน ขณะที่บริษัทชั้นนำในธุรกิจนี้ยังทำผลงานต่ำกว่าเป้าหมายและประสบปัญหาทางการเงิน ประกอบกับเงินลงทุนที่มีจำกัดและไหลไปสู่อุตสาหกรรมอื่น เช่น ปัญญาประดิษฐ์ ทำให้เทคโนโลยี CDR ยังขยายตัวได้ช้า
CCS ถูกตั้งคำถาม
อีกเทคโนโลยีที่ถูกพูดถึงในการประชุมครั้งนี้คือ’ การดักจับและกักเก็บคาร์บอน’ (Carbon Capture and Storage) หรือ ‘CCS’ ซึ่งแตกต่างจาก CDR ตรงที่เป็นการดักจับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์จากแหล่งกำเนิด เช่น โรงงานอุตสาหกรรม ก่อนนำไปกักเก็บไว้ใต้ดิน โดยศูนย์กฎหมายสิ่งแวดล้อมระหว่างประเทศ (Center for International Environmental Law: CIEL) เผยว่า COP31 มีผู้ทำงานล็อบบี้สนับสนุน CCS ถึง 700 คน สูงสุดเป็นประวัติการณ์ และมากกว่าจำนวนผู้แทนจาก 50 ประเทศที่ส่งคณะผู้แทนขนาดเล็กที่สุดรวมกัน
เทคโนโลยีที่ว่านี้ถูกกลุ่มสิ่งแวดล้อมตั้งข้อกังขา ทั้งเรื่องต้นทุน ประสิทธิภาพที่ยังมีผลลัพธ์ไม่แน่นอน และความเสี่ยงที่จะทำให้อุตสาหกรรมเชื้อเพลิงฟอสซิลยังคงดำเนินต่อไป โดยเมื่อวันศุกร์ที่ผ่านมา ทั้ง CCS และ CDR ได้ปรากฏอยู่ในร่างข้อความที่จะใช้เป็นพื้นฐานสำหรับจัดทำข้อตกลงฉบับสุดท้ายของ COP31 เป็นครั้งแรก
‘เรเชล เคนเนอร์ลีย์’ ผู้รณรงค์ด้านการดักจับคาร์บอนจาก CIEL เตือนว่า การฝากความหวังไว้กับเทคโนโลยีที่จะพัฒนาขึ้นในอนาคต อาจทำให้ประเทศต่างๆ ไม่ให้ความสำคัญกับการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกตั้งแต่ต้นทาง พร้อมมองว่า CCS เป็นเครื่องมือที่บริษัทน้ำมันและก๊าซใช้สร้างภาพลักษณ์ด้านสิ่งแวดล้อม เพื่อยืดอายุการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิล
พร้อมกล่าวว่า ทั้ง CDR และ CCS มีความเสี่ยงในลักษณะเดียวกัน เพราะอาจทำให้ความสนใจเบี่ยงเบนจากการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ซึ่งควรเป็นสิ่งที่เร่งทำในปัจจุบัน
เป้าหมาย 1.5 องศาฯ ยังอีกไกล
ด้านองค์การสหประชาชาติยอมรับว่า โลกกำลังเข้าใกล้จุดที่อุณหภูมิเฉลี่ยเพิ่มขึ้นเกิน 1.5 องศาเซลเซียส และแม้จะลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้แล้ว อุณหภูมิโลกก็อาจไม่ลดกลับมาต่ำกว่าระดับดังกล่าวเป็นเวลาหลายพันปี หากไม่มีการนำก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ออกจากชั้นบรรยากาศได้ในปริมาณมาก ทั้งยังประเมินว่า ภายในศตวรรษนี้ โลกต้องกำจัดก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ให้ได้ถึง 320,000 ล้านตัน จึงจะสามารถดึงอุณหภูมิกลับลงมาต่ำกว่า 1.5 องศาเซลเซียสได้
‘อินจี จอห์นสโตน’ ผู้เชี่ยวชาญด้านการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์จากสถาบันมักซ์พลังค์ กล่าวว่า การกำจัดคาร์บอนเป็นแนวทางที่มีอยู่ในแบบจำลองรับมือภาวะโลกร้อนมานานหลายสิบปี เพราะโลกยังต้องหาวิธีนำคาร์บอนไดออกไซด์ส่วนเกินออกจากชั้นบรรยากาศ ดังนั้นโลกจำเป็นต้องเร่งพัฒนาเทคโนโลยีเหล่านี้ให้รองรับการกำจัดคาร์บอนในปริมาณมหาศาล
อย่างไรก็ตาม ด้านกลุ่มนักสิ่งแวดล้อมกังวลว่า การกำจัดคาร์บอนให้ได้ตามเป้าหมายอาจต้องใช้พื้นที่บนบกและในมหาสมุทรจำนวนมาก ซึ่งอาจกระทบต่อการใช้ประโยชน์จากพื้นที่และระบบนิเวศ อีกทั้งเทคโนโลยีหลายรูปแบบยังอยู่ในช่วงเริ่มต้น จึงยังไม่มีหลักประกันว่าจะทำได้จริงตามที่คาดหวัง
‘เรเชล เคนเนอร์ลีย์’ จากศูนย์กฎหมายสิ่งแวดล้อมระหว่างประเทศ (CIEL) เสนอว่า ประเทศต่างๆ ควรเร่งลดการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลก่อน ส่วนการปลูกและฟื้นฟูป่าจะช่วยดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์ที่สะสมอยู่ในบรรยากาศได้ในระยะยาว แม้กระบวนการนี้จะต้องใช้เวลาหลายร้อยปีก็ตาม
ขณะที่จอห์นสโตนเห็นว่า วิกฤตสภาพภูมิอากาศรุนแรงถึงขั้นที่โลกต้องพึ่งพาเทคโนโลยีกำจัดคาร์บอนควบคู่ไปกับการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก โดยต้องเร่งขยายการใช้งานให้มีขนาดใหญ่ใกล้เคียงกับอุตสาหกรรมพลังงานทั่วโลก
ความเห็นที่แตกต่างกันนี้ทำให้การผลักดัน CDR ใน COP31 ยังเป็นประเด็นถกเถียงว่า โลกควรเร่งพัฒนาเทคโนโลยีเพื่อดึงคาร์บอนส่วนเกินออกจากชั้นบรรยากาศมากเพียงใด โดยต้องไม่ปล่อยให้ความหวังกับเทคโนโลยีในอนาคตกลายเป็นข้ออ้างในการลดความพยายามลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในปัจจุบัน



