เมื่อวันที่ 19 พ.ย. ที่ห้องประชุมพระใส ศาลากลางจังหวัดหนองคาย นายศรัณย์ศักดิ์ ศรีเครือเนตร ผู้ว่าราชการจังหวัดหนองคาย พร้อมด้วย นายกิตติศักดิ์ ธีระวัฒนา และนายไพฑูรย์ มหาชื่นใจ รองผู้ว่าราชการจังหวัดหนองคาย นำหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง อาทิ สาธารณสุข การประปา ประมง เกษตรจังหวัด และทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ร่วมแถลงข่าวชี้แจงสถานการณ์การพบสารหนูปนเปื้อนในแม่น้ำโขง

นายศรัณย์ศักดิ์ เปิดเผยว่า ทางจังหวัดมีความห่วงใยประชาชนชาวหนองคายและจังหวัดใกล้เคียงที่ใช้น้ำโขงร่วมกัน จึงยกระดับการรับมือด้วยการตั้งศูนย์เฝ้าระวังและติดตามสถานการณ์สารปนเปื้อนในแม่น้ำโขง โดยบูรณาการทุกภาคส่วน เชิญอาจารย์จากมหาวิทยาลัยขอนแก่นร่วมให้ข้อมูลทางวิชาการ รวมถึงดึงภาคประชาชนและองค์กรเครือข่ายในพื้นที่มาร่วมทำงาน แบ่งเป็นคณะทำงานย่อย 4-5 คณะ ลงพื้นที่ติดตามและสรุปผลทุกสัปดาห์ เพื่อสื่อสารข้อมูลทางการชุดเดียวกันอย่างถูกต้อง โปร่งใส และตรวจสอบได้ ผ่านเว็บไซต์ “หนองคาย 360 องศา” พร้อมยืนยันว่าน้ำประปาของการประปาส่วนภูมิภาคหนองคายมีขั้นตอนการตรวจคุณภาพและกำจัดสารปนเปื้อน ทำให้ผลิตน้ำประปาที่ปลอดภัยต่อประชาชนได้
ด้าน นพ.แหลมทอง แก้วตระกูลพงษ์ รองนายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดหนองคาย (รอง นพ.สสจ.หนองคาย) เปิดเผยผลการลงพื้นที่สำรวจประชากรริมแม่น้ำโขง 122 หมู่บ้าน รวมกว่า 130,000 คน โดยเข้าประเมินพฤติกรรมการใช้น้ำโขงในพื้นที่จุดเก็บตัวอย่างกว่า 1,600 คน พบผู้มีความเสี่ยงปานกลางถึงสูงจำนวน 177 คน เมื่อนำทั้งหมดมาตรวจปัสสาวะหาสารหนู ปรากฏว่าพบผู้มีค่าสารหนูเกินมาตรฐานถึง 17 ราย ส่วนใหญ่อายุ 60 ปีขึ้นไป ประกอบอาชีพประมง และอาศัยอยู่ในรัศมีไม่เกิน 1 กิโลเมตรจากริมตลิ่งแม่น้ำโขง แม้ทั้งหมดจะดื่มน้ำบรรจุขวด ใช้น้ำประปาตามปกติ และเบื้องต้นยังมีสุขภาพเป็นปกติ แต่ในวันที่ 25-26 พ.ย. 2569 กรมอนามัยและกรมควบคุมโรคจะลงพื้นที่ตรวจสุขภาพยืนยันอีกครั้ง ก่อนส่งทั้ง 17 รายเข้ารับการตรวจร่างกายเบื้องต้นโดยแพทย์เฉพาะทาง ที่คลินิกเวชกรรมสังคม โรงพยาบาลหนองคาย ในวันที่ 1 ธ.ค. 2569

รอง นพ.สสจ.หนองคาย เตือนเพิ่มเติมว่า สารหนูส่วนใหญ่เข้าสู่ร่างกายผ่านการรับประทาน ส่วนการสัมผัสทางผิวหนังจะเสี่ยงเฉพาะกรณีที่มีบาดแผล หากได้รับแบบเฉียบพลันในปริมาณมากจะมีอาการอาเจียน ชาปลายมือปลายเท้า ชักเกร็ง และอาจเสียชีวิตได้ซึ่งพบน้อย แต่ที่พบได้มากคือการสะสมระยะยาว 5-10 ปี ส่งผลให้ผิวคล้ำ ผิวแห้ง และเสี่ยงต่อโรคมะเร็งผิวหนัง มะเร็งปอด และมะเร็งกระเพาะปัสสาวะ ทั้งนี้ สสจ.หนองคาย แนะนำให้ประชาชนงดดื่มน้ำจากแม่น้ำโขง ควรดื่มน้ำที่ผ่านระบบกรองมาตรฐาน RO (Reverse Osmosis) และย้ำว่าความร้อนไม่สามารถทำลายโลหะหนักได้ การนำน้ำไปต้มจึงไม่ช่วยให้สารหนูลดลง ควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสและนำน้ำโขงมาใช้ดื่ม โดยเฉพาะเด็กเล็กและสตรีมีครรภ์ เช่น การนำน้ำไปชงนม เพราะเสี่ยงได้รับสารหนูมากกว่าคนปกติ สำหรับอาหาร เนื้อปลาและปลาเผายังบริโภคได้ แต่ให้เลี่ยงส่วนพุง เครื่องใน ไส้ และขี้ปลา ซึ่งเป็นจุดสะสมสารหนู รวมทั้งควรงดนำน้ำโขงไปรดพืชผักทางการเกษตรเพราะอาจเกิดสารพิษตกค้าง
ขณะที่ นางกุญดา ทอนมณี ผู้อำนวยการสำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 9 (สคพ.9 อุดรธานี) ชี้แจงว่า เกณฑ์มาตรฐานสารหนูในแหล่งน้ำของไทยและระดับสากลสำหรับน้ำดื่มและแหล่งน้ำผิวดินทั่วไปกำหนดไว้ไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร หรือ 10 ไมโครกรัมต่อลิตร โดยเมื่อเดือน ก.ย. 2569 ตรวจพบค่าสารหนูในแม่น้ำโขงพื้นที่ อ.สังคม จ.หนองคาย อยู่ที่ 0.011 มิลลิกรัมต่อลิตร ล่าสุดระหว่างวันที่ 9-12 พ.ย. 2569 เจ้าหน้าที่ได้เก็บตัวอย่างน้ำส่งตรวจใหม่ คาดว่าค่าสารหนูจะลดต่ำกว่ามาตรฐานแต่ต้องรอผลวิเคราะห์อย่างเป็นทางการ ทั้งนี้พบว่าค่าสารหนูมักสูงในช่วงน้ำหลากที่มีสีข้นและตะกอนมาก และจะลดลงเมื่อน้ำใสขึ้น ส่วนการตรวจตะกอนดินใน 3 อำเภอ ได้แก่ อ.สังคม อ.เมืองหนองคาย และ อ.โพนพิสัย พบว่ายังปลอดภัยต่อมนุษย์แต่ไม่ปลอดภัยต่อระบบนิเวศและสัตว์หน้าดิน หลังจากนี้จะเก็บตัวอย่างตะกอนดินเพิ่มอีก 3 อำเภอ คือ อ.ศรีเชียงใหม่ อ.ท่าบ่อ และ อ.รัตนวาปี ให้ครบทั้ง 6 อำเภอ พร้อมเพิ่มความถี่การตรวจเป็นทุกเดือนจากเดิมทุก 3 เดือน จนกว่าค่าจะต่ำกว่ามาตรฐาน ควบคู่กับการยกระดับระบบประปาหมู่บ้านที่ใช้น้ำโขงเป็นน้ำดิบให้ปลอดภัยยิ่งขึ้น

ด้าน นางปุณยวีย์ หินคล้าย หัวหน้ากลุ่มอารักขาพืช สำนักงานเกษตรจังหวัดหนองคาย กล่าวว่า ตั้งแต่เดือน พ.ย. เป็นต้นไป เกษตรกรจะเริ่มปลูกผักริมแม่น้ำโขง ซึ่งเกณฑ์เฝ้าระวังสารหนูทางการเกษตรอยู่ที่ 0.10–0.35 มิลลิกรัมต่อลิตร ขณะนี้คุณภาพน้ำยังใช้ได้แต่ต้องเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด เนื่องจากพืชจะดูดซึมสารต่าง ๆ ตั้งแต่รากขึ้นสู่ลำต้นและใบ เบื้องต้นได้ส่งทีมเก็บตัวอย่างผลผลิต อาทิ มะเขือเทศ ข้าวโพด ผักสด พริก และต้นหอม ส่งตรวจห้องปฏิบัติการที่ จ.ขอนแก่น อย่างเร่งด่วน คาดว่าจะทราบผลภายใน 2 สัปดาห์ พร้อมแนะนำให้ประชาชนบริโภคเฉพาะผักส่วนใบ งดรับประทานผักประเภทหัวที่อยู่ใต้ดินไปก่อน และเลือกซื้อผักจากแหล่งผลิตที่มั่นใจหรือผักไฮโดรโปนิกส์ซึ่งปลอดภัยกว่าในช่วงนี้
ส่วนสำนักงานประมงจังหวัดหนองคาย ระบุว่า เตรียมนำปลาที่พบอาการป่วยส่งตรวจยังห้องปฏิบัติการที่ จ.ขอนแก่น เพื่อยืนยันสาเหตุว่าเกิดจากสารปนเปื้อนชนิดใด เนื่องจากอาการมีแผลตามตัวหรือตาโปนเกิดได้จากหลายปัจจัย รวมถึงการติดเชื้อแบคทีเรียในน้ำ โดยเจ้าหน้าที่จะเก็บตัวอย่างทั้งปลานิลกระชังและปลาน้ำโขงธรรมชาติส่งตรวจทุกสัปดาห์ให้ครบทั้ง 6 อำเภอที่ติดแม่น้ำโขง เพื่อให้ได้ข้อมูลที่แม่นยำ
นายไพฑูรย์ มหาชื่นใจ รองผู้ว่าราชการจังหวัดหนองคาย กล่าวถึงข้อกังวลขององค์กรเครือข่ายลุ่มน้ำโขงและภาคประชาชนต่อกรณีเหมืองแร่และท่าทรายในประเทศลาวว่า เรื่องนี้มีความละเอียดอ่อนและยังไม่สามารถยืนยันได้ว่ามีการลักลอบทำเหมืองแร่หรือกิจการอื่นแอบแฝงหรือไม่ เบื้องต้นทราบเพียงว่ามีการหยุดกิจการไปแล้วและพบเป็นท่าทรายร้าง ทางจังหวัดจำเป็นต้องประสานข้อมูลกับเมืองฝั่งตรงข้ามของ สปป.ลาว เพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริง พร้อมเตรียมส่งเรื่องให้สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (สทนช.) นำเข้าสู่เวทีคณะกรรมาธิการแม่น้ำโขง (MRC) เพื่อหารือในระดับความร่วมมือระหว่างรัฐต่อรัฐ เนื่องจากระดับจังหวัดอาจไม่สามารถแก้ไขได้เพียงลำพัง ควบคู่กับการที่ผู้ว่าราชการจังหวัดหนองคายจะทำหนังสือตรงถึงเจ้าเมืองต่าง ๆ ของ สปป.ลาว เพื่อขอความร่วมมือด้านข้อมูลร่วมกันต่อไป.



