ทั้งนี้ ความรู้สึกไม่โอเคที่หลายคนมีต่อ “วิธีการ–มาตรการ–แนวทาง” ที่นำมาใช้ “รับมือปัญหาน้ำ” ที่ยังคงเกิดขึ้นทั้งที่หลายปีที่ผ่านมานั้น ประเทศไทยได้ทุ่มงบประมาณไปไม่น้อยเพื่อจัดการด้านน้ำแล้ว หากแต่ “ภัยน้ำท่วม” รวมถึง “ปัญหาน้ำแล้ง” ก็ยังเกิดขึ้นซ้ำ ๆ …
จนเกิดปุจฉาไปถึงวิธีการที่ใช้แก้ปัญหานั้น
ยังใช้ได้ผล และยังแก้ปัญหาได้จริงใช่ไหม?
เกี่ยวกับปุจฉาข้างต้นนั้นเรื่องนี้ก็มีประเด็นน่าคิด เนื่องจากหลายปีที่ผ่านมาไทยทุ่มงบประมาณด้านน้ำลงไปไม่ใช่น้อย ๆ แต่ปัญหาที่เกิดขึ้นก็ยังคงเกิดซ้ำ ๆ เหมือนปัญหาไม่เคยเบาลง จนเกิดคำถามไปที่ “มุมมองการแก้ปัญหาน้ำ” ของไทยในปัจจุบัน โดยเรื่องนี้มี “เสียงสะท้อน” จากนักวิจัยศูนย์วิจัยและพัฒนานโยบาย (101 PUB – 101 Public Policy User Blueprint) ที่วิเคราะห์เรื่องนี้เอาไว้ในรายการออนไลน์ “Policy What!” ซึ่งเผยแพร่ทาง เฟซบุ๊ก101publicpolicythinktank ไว้น่าสนใจ โดยวศินี สุขเสมอ นักวิจัย 101 PUB ชี้ว่า… อาจถึงเวลาที่ประเทศไทยต้องปรับเปลี่ยนวิธีคิดใหม่ของ “การลงทุนแก้ปัญหาน้ำ” โดยเฉพาะ “น้ำท่วม” เนื่องจากถ้าไทยยังคงใช้กรอบคิดเดิม ๆ และทุ่มงบไปกับการสร้างสิ่งก่อสร้าง กรณีนี้ในอนาคตอาจจะอาจต้องแบกรับความเสี่ยงจากปัญหาน้ำ โดยเฉพาะ “น้ำท่วม” ไปเรื่อย ๆ เช่นนี้ทุกปี ซึ่งที่ผ่านมาไทยใช้งบด้านน้ำต่อปีสูงถึง 100,000 ล้านบาท แต่สุดท้ายก็ยังหยุดยั้ง หรือแก้ปัญหาน้ำท่วมไม่ได้อยู่ดี…
“หากพิจารณาตัวเลขงบประมาณ พบสิ่งที่น่าตกใจว่า… ไทยต้องเสียเงินกับน้ำท่วมและน้ำแล้งปีละไม่ต่ำกว่า 100,000 ล้านบาท โดยไม่รวมงบกลางฉุกเฉินอีกนับ10,000 ล้านบาท ที่ถูกอนุมัติออกมาเพื่อเยียวยาผู้ประสบภัยหลังเกิดเหตุขึ้นแล้ว ซึ่งเงินเหล่านี้เป็นเพียงการแก้ปัญหาปลายเหตุ แต่ไม่ได้ช่วยลดความเสี่ยงในอนาคตได้เลย คำถามคือ งบประมาณด้านน้ำนี้ถูกนำไปใช้อย่างไร และได้ผลคุ้มค่าจริงหรือไม่” …เป็นข้อสังเกตที่ถูกตั้งคำถามไว้โดยนักวิจัย 101 PUB
เพื่อชวนสังคมร่วมหาทางออกให้กับเรื่องนี้

นอกจากนั้นนักวิจัยคนเดิมได้กล่าวเสริมอีกว่า… ยิ่งเมื่อนำแผนงานโครงการด้านทรัพยากรน้ำย้อนหลังไป 4 ปีมาทำการกรองข้อมูลเชิงลึก ก็พบว่า… กว่า 90% ของงบประมาณด้านน้ำถูกนำไปทุ่มเทให้กับ “โครงสร้างพื้นฐานสีเทา” หรือ “โครงสร้างแข็ง” อาทิ การสร้างเขื่อน, คอนกรีตกั้นตลิ่ง, ประตูระบายน้ำ, ฝาย, คันกั้นน้ำ และอุโมงค์ระบายน้ำขนาดใหญ่ ซึ่งโครงสร้างแข็งเหล่านี้ได้ถูกออกแบบมาเพื่อสิ่งก่อสร้างต้านทานแรงน้ำในทันที แต่กลับมีจุดอ่อนสำคัญคือ ต้องใช้วงเงินลงทุนที่สูง และ มีค่าบำรุงรักษามหาศาล นอกจากนั้นโครงสร้างเหล่านี้ยังมีความยากในการปรับตัว เมื่อต้องเผชิญปริมาณน้ำที่เกินขีดความสามารถการออกแบบ …เป็นมุมมองนักวิจัยรายนี้ที่มองว่า… การลงทุนกับโครงสร้างสีเทาอย่างเดียว เพื่อแก้ปัญหาน้ำอาจจะใช้ไม่ได้ผล แต่จำเป็นต้องมองหาวิธีการใหม่ ๆ มาปรับใช้ และหนึ่งในแนวคิดที่ถูกพูดถึงมากขึ้นเรื่อย ๆ ก็คือ “แนวคิด BGI”
สำหรับ “แนวคิด BGI” นั้น ทาง วศินี นักจัย 101 PUB กล่าวว่า… เนื่องจากปัญหาน้ำ ทั้งน้ำท่วมและน้ำแหล้งไม่ได้เกิดขึ้นกับแค่ประเทศไทยเพียงประเทศเดียว แต่เป็นปัญาหสากลที่หลายประเทศทั่วโลกกำลังเผชิญเช่นกัน ซึ่งปัญหาที่หลายประเทศพบนั้นก็คล้ายกันกะบที่ไทยเจอ นั่นคือ เริ่มพบปัญหาว่า… โครงสร้างพื้นฐานสีเทา หรือสิ่งก่อสร้างเพื่อป้องกันน้ำท่วมนั้นเริ่มใช้ไม่ได้ผล ซึ่งเป็นผลจากสภาพอากาศที่แปรปรวนแบบสุดขั้ว กับปริมาณฝนที่เพิ่มสูงขึ้นเรื่อย ๆ ทำให้คาดเดาหรือพยากรณ์ยากขึ้น ทำให้หลายประเทศจึงเลือกที่จะนำแนวคิด BGI ซึ่งมีชื่อเต็มว่า… “Blue-Green Infrastructure” ผ่าน การลงุทนในโครงสร้างพื้นฐ่านสีเขียว และสีฟ้า มาใช้แก้ปัญหาน้ำ โดยเริ่มถูกนำไปใช้กับหลาย ๆ ประเทศ เช่น กรณีศึกษาประเทศโปแลนด์
“ในอดีตโปแลนด์ต้องพึ่งโครงสร้างพื้นฐานสีเทา เช่น กำแพงกับคันกั้นป้องกันน้ำท่วมอย่างเดียว แต่เมื่อเกิดน้ำท่วมจนกำแพงแตก จึงเปลี่ยนมุมมองใหม่ โดยนำเอานำกรอบคิดของ BGI มาใช้ด้วยการลงทุนทั้งโครงสร้างพื้นฐานสีเทา กับสิ่งก่อสร้าง เช่น สร้างระบบระบายน้ำใหม่เพื่อขยายช่องทางน้ำ ร่วมกับการใช้โครงสร้างพื้นฐานสีเขียวและฟ้า อาทิ ฟื้นฟูพื้นที่ชุ่มน้ำ และปรับปรุงแนวตลิ่งแม่น้ำให้กระแสน้ำไหลได้ดีขึ้น โดยความเปลี่ยนแปลงอย่างมีนับสำคัญหลังจากโปแลนด์นำแนวคิดนี้มาปรับใช้ พบว่า…ปัญหาน้ำท่วมลดความรุนแรงลง และเมื่อเกิดน้ำท่วมรุนแรง ความทเสียหายของเมืองก็ถูกควบคุมให้อยู่ในวงจำกัด ไม่สร้างความเสียหายมากเหมือนในอดีต” วศินี ยกตัวอย่างของโปแลนด์ที่หลังจากเกิดวิกฤติกำแพง และคันกั้นน้ำท่วมแตกก็เลือกใช้วิธีการ และเครื่องมือเพื่อแก้ปัญหาน้ำท่วมที่หลากหลายมากขึ้น
นักวิจัยคนเดิมยังได้ขยายความพิ่มเติมว่า… “โครงสร้างพื้นฐานสีเขียว” ภายใต้แนวคิด BGIคือ การนำธรรมชาติมาเป็นฐานในการแก้ปัญหา เช่น การใช้ดิน ใช้พืช หรือเพิ่มพื้นที่ป่าในเมืองเพื่อเพิ่มความสามารถการดูดซับและชะลอความเร็วน้ำ ไม่ให้ไหลเข้าปะทะเมืองโดยตรง อีกทั้งเวลาปกติยังใช้ประโยชน์เป็นพื้นที่สาธารณะ หรือพื้นที่การเกษตรได้ ขณะที่ “โครงสร้างพื้นฐานสีฟ้า” เป็นต้นทุนธรรมชาติที่นำมาใช้เป็นเครื่องมือแก้ปัญา เช่น ใช้แม่น้ำ พื้นที่ชุ่มน้ำ พื้นที่ราบน้ำท่วมถึง เพื่อสร้างทางไหลของน้ำ หรือเป็นแก้มลิงรับน้ำช่วงน้ำท่าวม และเก็บน้ำไว้ใช้ในฤดูแล้ง …เป็น “โครงสร้างสีเขียว” และ “สีฟ้า” ภายใต้แนวคิดนี้
ที่บางประเทศได้นำมาใช้เพื่อแก้ปัญหาน้ำ
ที่ลดลงทุนสิ่งก่อสร้าง แต่ใช้วิธีอื่นร่วมด้วย
นอกจากนั้นนักวิจัยคนเดิมได้กล่าวในรายการเพิ่มเติมถึง “แนวคิด BGI” ว่า…แม้แนวคิดดังกล่าวจะเริ่มรับการพูดถึงในไทยมากขึ้น แต่เมื่อเปิดดูแผนแม่บทการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ 20 ปีของไทย กลับไม่เห็นการลงทุนเชิงโครงสร้างภายใต้กรอบคิด BGI ที่เป็นรูปธรรม ซึ่งถึงแม้จะมีการพูดถึงการฟื้นฟูป่าต้นน้ำอยู่บ้าง แต่ส่วนใหญ่ยังเทน้ำหนักไปที่การลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานสีเทา เช่น สิ่งก่อสร้าง สะท้อนว่า… ไทยยังขาดกรอบนโยบายเชิงยุทธศาสตร์ที่จะนำแนวคิด BGI มาใช้อย่างจริงจัง
“สิ่งที่ต้องยอมรับก็คือ เราควบคุมฝนที่ตกลงมาไม่ได้ แต่สิ่งที่เราวางแผนจัดการและควบคุมได้คือการไหลของน้ำและการเตือนภัยว่า… น้ำจะไปทางไหน พื้นที่ใดควรรับน้ำ และควรเตือนภัยเมื่อไหร่ เพื่อลดความเสียหายให้มากที่สุด ซึ่งบทเรียนจากปลายประเทศในระดับสากลเป็นตัวอย่างชัดเจนา… การรับมือและแก้ปัญหาน้ำภายใต้ยุคภูมิอากาศโปรปรวนสุดขั่วเช่นนี้ เราคงใช้แค่โครงการพื้นฐานสีเทาอย่างเดียว หรือสร้างสิ่งก่อสร้างเพื่อรับมือไม่พอ แต่จะต้องใช้หลายวิธี หลาย ๆ รูปแบบมาผสมผสานเพื่อใช้งานร่วมกัน” …เป็น “มุมสะท้อน” น่าสนใจจากนักวิจัยของ 101PUB
ที่เสนอแนะ “ปรับเปลี่ยนวิธีคิดแก้ปัญหาน้ำ”
ด้วยการ “ลองใช้วิธีใหม่ ๆ – ลองใช้หลายวิธี”
หลังวิธีเดิมที่ลงทุนนั้น “วันนี้เริ่มใช้ไม่ได้ผล”
โดยเฉพาะใน “ยุคภูมิอากาศแปรปรวนสุดขั้ว”
ทีมสกู๊ปเดลินิวส์



