โดยเฉพาะสัญญาณของปัจจัยเสี่ยงจากการแก้กฎหมายยกเลิกภาษีบาป ที่อาจทำให้เกิดอุบัติเหตุทางการบริหารของ “สสส.” ท่ามกลางโลกที่เปลี่ยนแปลงไป ทั้งสภาพภูมิอากาศ การเปลี่ยนแปลงประชากร สงคราม เทคโนโลยี ล้วนมีผลต่อสุขภาพ ถือเป็นก้าวย่างที่ท้าทายของ สสส.ในปีต่อ ๆ ไป

ทั้งนี้ในวันเปิดบ้าน ครบรอบ 25 ปี ผู้บริหาร สสส.ทั้ง นพ.สุรเชษฐ์ สถิตนิรามัย รองประธานกรรมการกองทุน สสส. คนที่ 2, นพ.พงศ์เทพ วงศ์วัชรไพบูลย์ ผู้จัดการกองทุน สสส., สุปรีดา อดุลยานนท์ อดีตผู้จัดการกองทุน สสส. ร่วมกันสะท้อนผลการทำงานสสส.เปรียบเสมือนต้นไม้ที่มีรากแก้วคือ “การมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน” ทั้งการเมือง ราชการ ภาคประชาสังคม และภาควิชาการ ที่ร่วมกันขับเคลื่อนเพื่อเป้าหมายเดียวกันคืออยากเห็นคนไทยมีวิถีชีวิตและสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาวะที่ดี…วัดผลได้จากการที่คนปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่ดีขึ้น ลดการเจ็บป่วย ลดการเสียชีวิต ลดความพิการ จากโรคไม่ติดต่อ

เรียนรู้จากปัญหาและอุปสรรค 25 ปีที่ผ่านมา จนตกผลึกเป็น “แก่น” ขององค์กร เสมือน “4 เสาหลักของมหาวิหาร สสส.” ได้แก่ 1. สสส. เป็นองค์กรที่จัดตั้งขึ้นตาม พ.ร.บ.เฉพาะ มีรายได้โดยตรงจากภาษีทำลายสุขภาพเพื่อวัตถุประสงค์เฉพาะ 2. สสส. ถูกกำหนดเป็น “กองทุนสนับสนุน” ภาคีเครือข่ายสร้างเสริมสุขภาพอย่างกว้างขวาง ไม่ได้ทำงานลำพัง 3. อัตลักษณ์ของ สสส. มุ่งเห็นผลลัพธ์ทางสุขภาพ เน้น สร้างเสริมสุขภาพ ป้องกัน พัฒนา ก่อนเจ็บป่วย และ 4. การมีความสุจริต ความโปร่งใส ทั้งในระดับบุคคล และระบบการดำเนินงานโดยรวม 

นี่คือวิสัยทัศน์ของ สสส.ตั้งแต่จุดเริ่มต้น และจะต้องทำต่อเนื่องต่อไป โดยเรียนรู้จากสิ่งที่ประสบความสำเร็จและสิ่งที่ยังไม่สำเร็จ ไปจนถึงสิ่งที่เป็นความเจ็บปวด เพื่อจะได้รู้ว่าก้าวต่อไปจะเดินหน้าอย่างไร ในยุคที่ความเสี่ยงมากมายจะเข้ามาพร้อมกัน ซึ่งเหล่าผู้บริหาร สสส. ทั้งอดีต และปัจจุบันต่างเชื่อมั่นว่า ด้วยพลังของทุกภาคส่วนที่ทำงานร่วมกันมา 25 ปี เป็นต้นไม้ที่แข็งแรงระดับหนึ่ง เมื่อเจอพายุแรงก็ต้องเข้าใจและก็ต้องฟันฝ่าไปด้วยกันให้ได้

  โดยเฉพาะพายุแรงในช่วงนี้คือการแก้กฎหมายยกเลิกภาษีบาปข้างต้น เรื่องนี้  “นพ.พงศ์เทพ” ระบุถึงการรับมือว่า  การแก้ไขร่าง พ.ร.บ.สสส. มีหลายภาคส่วนที่ให้ความเห็น ทั้งเห็นด้วยและไม่เห็นด้วย ในฐานะ สสส. ทำงานร่วมกับภาคีเครือข่ายต่าง ๆ การขับเคลื่อนต่อไปจะมุ่งเน้นการรับฟัง การทำงานร่วมกับภาคราชการและการเมือง เพื่อสื่อสารให้เกิดความเข้าใจที่มากขึ้น เกิดเป็นผลลัพธ์ที่ดีขึ้น ส่วนไหนที่ปรับเปลี่ยนเพื่อให้เกิดการสร้างเสริมสุขภาพที่ดีขึ้น เรายินดี สำหรับข้อกังวลเรื่องความโปร่งใสและธรรมาภิบาล เราก็ตั้งใจจะพัฒนาให้ดีขึ้นด้วย

ทิศทางต่อไปของ สสส. เรามุ่งเน้นการผสานความร่วมมือกับภาคีเครือข่ายอย่างต่อเนื่อง พัฒนาการทำงานในพื้นที่ ส่งเสริมชุมชนเข้มแข็งที่สามารถปรับเปลี่ยนพฤติกรรมคนในชุมชน ลดความเจ็บป่วย ลดพฤติกรรมเสี่ยง โดยเฉพาะการดื่มสุรา การสูบบุหรี่ การรับประทานเค็มจัดหวานจัด รวมถึงเรื่องการป้องกันอุบัติเหตุทางถนน และปัญหาสุขภาพจิต สิ่งสำคัญคือ ชุมชนต้องรู้สึกว่าเป็นเจ้าของปัญหา ต้องการมีส่วนร่วมในการจัดการปัญหานั้น เพื่อให้ประชาชนมีสุขภาพที่ดีขึ้น

เรื่องเหล่านี้ไม่ใช่เปิดบ้านอวยยศกันเอง แต่ถึงขั้นที่ พญ.โอลิเวีย นีเวรัส ผู้แทนจากองค์การอนามัยโลกประจำประเทศไทย ระบุว่า สสส.ได้ใช้งบฯ จากภาษีสุรา ยาสูบ มาสร้างเสริมสุขภาพเกิดผลที่ดีขึ้นจากตัวเลขการบริโภคยาสูบลดลง การดื่มแอลกอฮอล์ลดลง มีกิจกรรมทางกายเพิ่มขึ้น ผู้เสียชีวิตจากอุบัติเหตุลดลง ก็มาจากความก้าวหน้าจากการทำงานร่วมกันของทุก ๆ ฝ่าย โดยเฉพาะกลไกการเงินการคลังของ สสส.ที่เป็นตัวจุดประกายกระตุ้นสำคัญ และนำมาสู่การที่องค์การอนามัยโลกมอบรางวัลเนลสัน มันเดลา ด้านการสร้างเสริมสุขภาพให้แก่ สสส. ดังนั้นสสส.ต้องส่งเสริมสุขภาพ ป้องกันโรค รับมือปัจจัยกำหนดสุขภาพจากภาคธุรกิจ และความเปลี่ยนแปลงด้านต่าง ๆ ที่สามารถวัดผลได้ แล้วแบ่งปันบทเรียนดี ๆ ของไทยสู่สากลด้วย.

อภิวรรณ เสาเวียง