ในยามที่บรรยากาศทางการเมืองเต็มไปด้วยความรู้สึกอึดอัด คุกรุ่น และข้อกังวลต่อการรวบอำนาจเบ็ดเสร็จของรัฐบาลภายใต้การนำของพรรคภูมิใจไทย ที่แผ่ขยายอิทธิพลครอบคลุมทั้งสภาผู้แทนราษฎร วุฒิสภา องค์กรอิสระ รวมถึงข้อครหาเรื่องคดีทุจริต
คำถามที่มักเกิดขึ้นเสมอคือ “ทำไมประชาชนจึงยังไม่ลุกขึ้นมารวมตัวเดินขบวนกดดันเหมือนในอดีต?” การชุมนุมของ “แนวร่วมปฏิวัติประชาชนปกป้องแผ่นดิน” นำโดยกำนันมะโนจะขยายตัวลุกลามเป็นการชุมนุมขนาดใหญ่หรือไม่?
ความเงียบงันของท้องถนนในปัจจุบันไม่ได้หมายถึงความพอใจ แต่กลับซ่อนไว้ด้วยความซับซ้อนทางโครงสร้าง ความเหนื่อยล้าของสังคม และที่สำคัญที่สุดคือ การปิดตาย “ช่องทางระบายความอึดอัดในระบบ” ซึ่งกำลังสร้างความกังวลอย่างยิ่งต่ออนาคตของระบอบประชาธิปไตยไทย
6 เรื่องที่ประชาชนกำลังสะสมความอึดอัดและไม่พอใจ
- การผูกขาดและรวบอำนาจเบ็ดเสร็จ (การเมืองแบบ “บุรีรัมย์สีน้ำเงิน”): เครือข่ายอำนาจทางการเมืองและการบริหารราชการแผ่นดินถูกรวบตึงไว้ที่กลุ่มการเมืองเดียว ทั้งกระทรวงเกรด A โครงข่ายท้องถิ่น และการขยายอิทธิพลเข้าไปในวุฒิสภาและองค์กรอิสระ ทำให้กลไก “การถ่วงดุลอำนาจ” (Checks and Balances) กลายเป็นภาพสะท้อนของการกินรวบเชิงโครงสร้าง
- ข้อครหาเรื่องทุจริตคอร์รัปชันและความไม่โปร่งใส: การมีอำนาจรัฐที่ไร้การตรวจสอบอย่างมีประสิทธิภาพ ทำให้เกิดข้อกังวลเรื่องการเอื้อประโยชน์ทุนพลังงาน, การตุนน้ำมันในภาวะวิกฤติ, การทุจริตสอบเข้ารับราชการท้องถิ่น, โครงการแจกแถมละลายงบประมาณ (เช่น เงินชาวนาไร่ละ 1,000 บาท, โครงการ AI พาสปอร์ต, เงินอุดหนุนโซลาร์รูฟ, รถไถ-รถเกี่ยวข้าว EV) รวมถึงการจัดซื้อจัดจ้างโครงการขนาดใหญ่ที่ประชาชนไม่สามารถหาหน่วยงานกลางมาตรวจสอบเอาผิดได้จริง
- ภาวะเศรษฐกิจปากท้องที่สวนทางกับเสถียรภาพทางการเมือง: ในขณะที่ผู้มีอำนาจมุ่งเน้นแต่เกมการเมือง ประชาชนรากหญ้าและชนชั้นกลางต้องเผชิญกับค่าครองชีพสูง หนี้ครัวเรือนเรื้อรัง และเศรษฐกิจที่เติบโตช้า ความเหลื่อมล้ำที่ถ่างกว้างขึ้นทำให้เกิดคำถามว่ารัฐบาลกำลังทำงานเพื่อใครกันแน่
- ความรู้สึกไร้ทางออกผ่านระบบรัฐสภา: เสียงข้างมากในสภามีความเหนียวแน่นและพร้อมสนับสนุนฝ่ายบริหารอย่างไร้เงื่อนไข ทำให้ความคาดหวังว่าสภาจะเป็นที่พึ่งในการกลั่นกรองและตรวจสอบพังทลายลง
- ความพยายามแก้ไขกฎระเบียบเพื่อจำกัดการตรวจสอบ (กรณีระเบียบ กมธ.): ฟางเส้นล่าสุดคือความเคลื่อนไหวในการปรับเปลี่ยนข้อบังคับและระเบียบการทำงานของคณะกรรมาธิการ (กมธ.) สภาผู้แทนราษฎร โดยพยายามดึงอำนาจการตรวจสอบ การเรียกเอกสาร และการเลือกประธาน กมธ. ไปอยู่ที่ “มติของเสียงข้างมาก” เพื่อทำลายฝ่ายนิติบัญญัติ
- ความรู้สึก “หมดศรัทธาต่อองค์กรอิสระ”: ประชาชนจำนวนมากสูญเสียความเชื่อมั่นว่าองค์กรตรวจสอบจะยังคงทำหน้าที่อย่างเที่ยงธรรม ปราศจากการครอบงำทางการเมือง
วิเคราะห์บริบท: ทำไมประชาชนยังไม่ลงถนน (และกรณีศึกษา “กำนันมะโน” หน้าทำเนียบฯ)
แม้สังคมจะมีความอึดอัดสูง แต่การที่ประชาชนยังไม่ได้ลุกฮือขึ้นมาเดินขบวนประท้วงใหญ่ในระดับที่จะสั่นคลอนรัฐบาลได้ทันที เป็นผลมาจากปัจจัยทางสังคมและบทเรียนในอดีต:
- ความเหนื่อยล้าทางการเมือง (Political Fatigue): สังคมไทยผ่านความขัดแย้งและการชุมนุมใหญ่มาต่อเนื่องยาวนาน เกิดภาวะปลงตก ชินชา คิดว่าชุมนุมไปก็ไม่นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืน หรืออาจนำไปสู่วิกฤติที่แย่ลง (“อัปรีไป จัญไรมา”)
- บทเรียนจากต้นทุนทางกฎหมายและชีวิต: การเข้าร่วมชุมนุมมีต้นทุนสูง ทั้งความเสี่ยงทางกฎหมาย (พ.ร.บ.ชุมนุมฯ, คดีความมั่นคง) และผลกระทบต่อปากท้อง ประชาชนจึงมองว่าไม่คุ้มค่าที่จะแบกรับ
- การเปลี่ยนผ่านความคาดหวังไปสู่ “กลไกในระบบ”: ประชาชนหลายกลุ่มเลือกฝากความหวังไว้กับการตรวจสอบผ่านพรรคฝ่ายค้าน สื่อมวลชน และกลไกกฎหมาย มากกว่าการใช้ม็อบนอกสภา
- ความซับซ้อนของขั้วอำนาจ: เครือข่ายความสัมพันธ์ไม่ได้ผูกขาดเบ็ดเสร็จเด็ดขาดที่จุดเดียว ทำให้ประชาชนยังมองภาพไม่ออกว่าหากไล่รัฐบาลกลุ่มนี้แล้ว ใครหรือระบบใดจะเข้ามาทดแทนที่ดีกว่าอย่างแท้จริง
- ยุทธศาสตร์การจัดการของรัฐบาล: รัฐบาลมีวิธีบริหารจัดการแรงกระแทกที่แยบยล ทั้งการใช้เครือข่ายท้องถิ่นและการประนีประนอมกับกลุ่มผลประโยชน์ เพื่อตัดทอนแนวร่วมที่จะสนับสนุนม็อบไม่ให้เกิดจุดติดเป็นไฟลามทุ่ง
การชุมนุมของ “กำนันมะโน” ที่หน้าทำเนียบรัฐบาล จะกลายเป็นการชุมนุมใหญ่หรือไม่?
จากการวิเคราะห์ปัจจัยข้างต้น การเคลื่อนไหวหรือการชุมนุมของ “กำนันมะโน” ที่หน้าทำเนียบรัฐบาลในห้วงเวลานี้ ยังยากที่จะลุกลามกลายเป็น “การชุมนุมใหญ่ระดับประเทศ” ที่สั่นคลอนเสถียรภาพของรัฐบาลได้ในทันที เนื่องจาก:
- ขาด “มวลชนจัดตั้ง” ในวงกว้างและเครือข่ายแนวร่วมจากชนชั้นกลางหรือคนเมืองที่เคยเป็นพลังขับเคลื่อนหลักในอดีต
- สังคมยังติดอยู่ในภาวะ Political Fatigue และมีความระมัดระวังสูงต่อต้นทุนทางกฎหมาย ทำให้คนส่วนใหญ่ยังเลือกเฝ้ามองมากกว่ากระโจนเข้าร่วม
- ประเด็นในการชุมนุมอาจยังจำกัดอยู่ในวงแคบหรือเฉพาะกลุ่ม ยังไม่สามารถหลอมรวมความคับข้องใจทุกภาคส่วน (ทั้งเศรษฐกิจปากท้องและการเมืองเชิงโครงสร้าง) ให้กลายเป็นจุดร่วมเดียวได้ เว้นแต่จะเกิด “ชนวนเหตุวิกฤติซ้อนวิกฤติ” ที่รุนแรงเป็นพิเศษ
จุดเปลี่ยนอันตราย: เมื่อสภาถูกปิดตาย และความหวังสุดท้ายที่ “ศาลยุติธรรม”
ประเด็นที่น่าเป็นห่วงและสั่นคลอนความรู้สึกของสังคมมากที่สุดในเวลานี้ คือความพยายามของฝ่ายอำนาจรัฐในการออกระเบียบและแก้ไขข้อบังคับการประชุมสภา เพื่อครอบงำการทำงานของคณะกรรมาธิการ ให้เสียงข้างมากเป็นผู้กำหนดวาระ เรียกเอกสาร และเลือกประธาน กมธ.
การกระทำเช่นนี้เปรียบเสมือนการ “ปิดตายวาล์วระบายความดัน” ในทางรัฐศาสตร์ เมื่อช่องทางในระบบถูกบล็อก ฝ่ายค้านและกรรมาธิการกลายเป็นเพียงตราประทับ สังคมจะไม่เหลือพื้นที่ให้อภิปราย หาความจริง หรือระบายความคับข้องใจอย่างสันติ
หากฝ่ายบริหารร่วมกับ กกต. กีดขวางการตรวจสอบถ่วงดุลของ “ศาลยุติธรรม” (ศาลฎีกา)
ในสถานการณ์ที่กลไกนิติบัญญัติถูกครอบงำและองค์กรอิสระถูกตั้งคำถาม ประชาชนจำนวนมากจึงเหลือ “ความหวังสุดท้าย” ฝากไว้ที่กระบวนการพิจารณาคดีและความยุติธรรมของ ศาลฎีกา ในการวินิจฉัยชี้ขาดความถูกต้องและยับยั้งการใช้อำนาจรัฐที่ไม่เป็นธรรม
แต่หากเกิดสถานการณ์วิกฤติที่ผู้มีอำนาจฝ่ายบริหารร่วมมือกับองค์กรกำกับดูแล (เช่น กกต.) หรือใช้วิธีการนอกระบบ บิดเบือนผ่านศาลรัฐธรรมนูญ แทรกแซงการตรวจสอบถ่วงดุลของศาลยุติธรรม จนทำให้สังคมประจักษ์ชัดว่า “ความยุติธรรมในกระบวนการปกติถูกทำลายลงจนหมดสิ้น”
นี่จะเป็นฟางเส้นสุดท้ายที่อันตรายที่สุด:
- ประชาชนจะลงเต็มถนนหรือไม่? แรงอัดอั้นที่ไร้ทางออกจะทะลักทะลายเกราะความเหนื่อยล้าและความกลัว ประชาชนทุกกลุ่มตั้งแต่รากหญ้าจนถึงชนชั้นกลางจะมองไม่เห็นเหตุผลใดๆ ที่จะต้องอดทนต่อระบบที่ปิดตายอีกต่อไป การชุมนุมบนท้องถนนจะไม่ใช่แค่การประท้วงเชิงสัญลักษณ์ แต่มันจะกลายเป็น “คลื่นมหาชนที่ลุกฮือขึ้นเต็มท้องถนนอย่างควบคุมได้ยาก”
- เชื้อเชิญการยึดอำนาจโดยกองทัพ? สภาวะสุญญากาศทางอำนาจและการเผชิญหน้าระหว่างมหาชนบนท้องถนนกับรัฐบาลที่สูญเสียความชอบธรรมอย่างถึงที่สุด อาจจะกลายเป็น “เงื่อนไขคลาสสิกที่เปิดช่องให้กองทัพเข้ามาอ้างความชอบธรรมในการยึดอำนาจ” (รัฐประหาร) อีกครั้ง เพื่ออ้างว่าเข้ามาไกล่เกลี่ยความขัดแย้งและรักษาความสงบเรียบร้อย ซึ่งจะวนลูปพาประเทศไทยกลับไปสู่วงจรอุบาทว์ทางประชาธิปไตยและการแช่แข็งอนาคตของประเทศออกไปอีกยาวนาน
หากระบอบการเมืองแบบ “บุรีรัมย์สีน้ำเงิน” หรือกลุ่มอำนาจใดสามารถเบ็ดเสร็จเด็ดขาดได้แม้กระทั่งในพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ของการตรวจสอบ สิ่งที่จะตามมาจึงไม่ใช่ความสงบเรียบร้อย แต่คือภาวะแรงดันมหาศาลที่รอวันระเบิด ซึ่งทุกฝ่ายในสังคมต้องตระหนักร่วมกันก่อนที่ประตูแห่งทางออกสันติวิธีจะถูกปิดตายอย่างถาวร ประเทศไทยจะเป็นอีกประเทศหนึ่งที่กลายเป็น “ประเทศล้มเหลว”
————————-
รศ.ดร.เจิมศักดิ์ ปิ่นทอง
