ต่อเนื่องจากเวทีสะท้อนความคิดเห็น “ก้าวใหม่ในการบริหารโทษ มุ่งแก้ไขกฎกระทรวงกำหนดรับโทษขั้นต่ำ  ปิดช่องคดีโทษร้ายแรงพ้นคุกติดจรวด” จัดโดย สถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย(TIJ) ซึ่งก่อนหน้านี้มีมุมมองทางวิชาการให้ข้อสังเกต ตลอดจนข้อห่วงใยต่อการบริหารโทษใหม่

“ทีมข่าวอาชญากรรม” นำเสนอเพิ่มเติมกับอีก 2 มุมมองผู้เกี่ยวข้องในแวดวงกระบวนการยุติธรรม เริ่มจากดร.น้ำแท้  มีบุญสล้าง  อัยการพิเศษฝ่ายกิจการต่างประเทศ 2 ที่ชี้ไปยังมิติที่ไม่ค่อยมีใครพูดถึงอย่าง“ผลกระทบข้างเคียง” เมื่อผู้กระทำผิดไม่ใช่คนเดียวที่ติดคุก แต่ครอบครัวและคนรอบตัวก็เหมือนติดไปด้วย  จากความสัมพันธ์ที่พังทลาย  แตกแยก  ดังนั้น ก่อนชี้ว่าไปทิศทางไหน ควรนำผลกระทบข้างเคียงเหล่านี้มาพิจารณาควบคู่ไปด้วย

ส่วนที่มีการตั้งประเด็นความพึงพอใจของเหยื่อ ส่วนตัวมีข้อสังเกตความพึงพอใจของเหยื่อกับความพึงพอใจสังคมจะชั่งน้ำหนักนี้อย่างไร  ยกตัวอย่าง  สังคมบอกว่าไม่ปลอดภัย  แต่เหยื่อบอกว่าพึงพอใจแล้ว เพราะตระหนักถึงความผิดแล้ว มันจะกลายเป็นเราต้องคำนึงถึงทั้งสองอย่าง  เหมือนว่าต้องสื่อสารทั้งกับสังคมและเหยื่อในคดีหรือไม่ เพื่อให้ทั้งสองฝ่ายรู้สึกว่าได้รับการเยียวยาจากความผิดของผู้นั้นแล้ว

ดร.น้ำแท้ กล่าวต่อว่า การพิจารณาความผิดมีการพิจารณาเป็นรายบุคคลตามพฤติการณ์ที่กระทำ  แต่เมื่อจะพิจารณาเรื่องการลดโทษ  กลับมองแบบเหมาเข่ง  จึงตั้งคำถามเรากำลังนำระบบอาวุโสแบบหน่วยงานราชการที่เลื่อนขั้น เลื่อนตำแหน่งมาใช้กับงานราชทัณฑ์บังคับโทษจริงหรือ

สำหรับข้อถกเถียงว่าสุดท้ายคำพิพากษาควรศักดิ์สิทธิ์หรือไม่  หรือหากเหยื่อและผู้ต้องหาตกลงกันได้ และศาลวินิจฉัยให้ผู้กระทำผิดชดใช้เงินอย่างไร สามารถทำได้จริงหรือไม่  เรื่องนี้ ดร.น้ำแท้ ระบุ ตนไม่ได้มองว่าคำพิพากษาไม่ศักดิ์สิทธิ์ เพียงแค่ต้องการทำให้พวกเรากลับมาอยู่ในวิธีคิดที่ตรงกัน  และไม่เชื่อว่าต้องเสนอศาลพิจารณาก่อน เพราะหลายสิบปีที่ผ่านมาจะเห็นได้ว่าคนเราเปลี่ยนแปลงได้  ซึ่งคนที่รู้ดีสุดไม่ใช่นักกฎหมาย แต่เป็นคนที่อยู่ด้วย อย่างแพทย์ นักจิตวิทยา เป็นต้น

“ไม่ใช่เรื่องของนักกฎหมายที่จะรู้ดีที่สุดว่าคนได้เปลี่ยนแล้ว เพราะเนื้อหาทางคดีหรือการสืบพยานไม่ได้ทำด้วยตัวเอง แต่จู่ๆ จะให้เรื่องของเขาให้ต้องกลับไปหาศาลเพื่อพิจารณา”

นอกจากนี้ มองการฟื้นฟูแก้ไขก่อนคืนสังคมเป็นสิ่งสำคัญเพื่อตัดโอกาสกระทำผิดซ้ำ  เพราะการปล่อยให้สักคนคืนสู่สังคมไม่ใช่คำนึงเพียงเรื่องระยะเวลารับโทษขั้นต่ำ  เช่น หากผู้ต้องขังคดีประหารชีวิตเป็นผู้สูงอายุป่วยติดเตียงไปแล้ว ช่วยเหลือตัวเองไม่ได้ ราชทัณฑ์ยังต้องดูแลต่ออีกหรือไม่  ยังจะนำระยะเวลารับโทษขั้นต่ำ 25 ปีมาควบคุมไว้อีกหรือไม่

อีกเสียงสะท้อนจากอดีตอธิบดีกรมราชทัณฑ์  ดร.นัทธี  จิตสว่าง ในฐานะที่ปรึกษา TIJ  กล่าวว่า  ความพยายามของกรมราชทัณฑ์ที่ผ่านมา  ไม่ว่าจะการปรับแก้ระเบียบกฎกระทรวงการจัดชั้นการเลื่อนชั้นนักโทษเด็ดขาดก็ยังไม่ได้สามารถช่วยให้การบริหารโทษสอดคล้อง  และได้สัดส่วนกับคำพิพากษาศาล  เพราะการที่ผู้ต้องขังจะรับโทษระยะสั้นหรือยาวในเรือนจำก็กลับไปขึ้นอยู่ที่ร่างพ.ร.ฎ.พระราชทานอภัยโทษฯมากกว่า

ทั้งนี้ จะเห็นได้ว่าสุดท้ายแล้ว  เราก็ต้องมาจัดระยะเวลาการรับโทษขั้นต่ำ  เช่น โทษประหารชีวิต ต้องจำคุกอย่างน้อย 25 ปี หรือโทษจำคุกตลอดชีวิต ต้องรับโทษจำคุกอย่างน้อย 20 ปี  ซึ่งมันเป็นเพียงโทษขั้นต่ำสำหรับการเลื่อนชั้นนักโทษ  แต่หาก พ.ร.ฎ.พระราชทานอภัยโทษฯมีการระบุว่านักโทษเด็ดขาด“ชั้นกลาง” นักโทษเด็ดขาด “ชั้นต้องปรับปรุงมาก” ก็มีสิทธิ์ได้รับการพิจารณา  กรมราชทัณฑ์ก็ต้องทำตามนั้น

“มันไม่ได้เป็นการสรุปไปเลยว่าเมื่อนักโทษเด็ดขาดถูกจัดอยู่ในชั้นใดก็จะต้องอยู่ในชั้นนั้นไปตลอดชีพ ดังนั้น ตนยอมรับว่าในตอนนี้ถือเป็นความพยายามขั้นหนึ่งของกรมราชทัณฑ์แล้ว ที่จะทำให้พ.ร.ฎ.พระราชทานอภัยโทษฯในอนาคตมีผลเกี่ยวข้องโดยตรงกับชั้นของนักโทษเด็ดขาด ซึ่งต้องสอดคล้องกับหลักการบริหารโทษตามคำพิพากษาศาลให้ได้สัดส่วนมากขึ้น”

อย่างไรก็ตาม ระยะเวลาการรับโทษจำคุกนานหรือสั้น ไม่ได้สำคัญเท่ากับพฤติกรรมของผู้ต้องราชทัณฑ์ว่าควรมีการจำแนกลักษณะตั้งแต่เเรกเลยว่าในคดีนั้น ๆ พฤติการณ์ทางคดีลักษณะนั้น ๆ ผู้พิพากษาศาลกำหนดโทษ หรือวิธีการลงโทษไว้อย่างไร  ซึ่งมองว่าผู้พิพากษาควรมีส่วนร่วมจำแนกผู้ต้องขังก่อนเข้าสู่เรือนจำ หรือก่อนผู้ต้องขังจะพ้นโทษกลับคืนสู่สังคม.

ทีมข่าวอาชญากรรม  รายงาน