สิ่งที่หลายคนจับตาขณะนี้ นอกเหนือการออกมาเปิดเผยประสบการณ์ ยอดบริจาค และสารพัดข้อสงสัยการใช้เงิน คือความคืบหน้าด้านคดีความที่มีการแจ้งความเอาผิดมูลนิธิฯ ผู้ก่อตั้ง และพวก ใน 3 ข้อหา ได้แก่ ฉ้อโกง พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ และฟอกเงิน จากข้อหาเหล่านี้มีความเป็นไปได้แค่ไหนเมื่อเทียบกับพฤติการณ์ที่ปรากฎ
“ทีมข่าวอาชญากรรม”มีโอกาสสอบถาม นายวีรศักดิ์ โชติวานิช นักกฎหมายชื่อดัง ถึงความเห็นทางกฎหมายแนวทางการดำเนินคดีและความเป็นไปได้ในข้อหาต่าง ๆ โดยระบุว่า หากจะกล่าวหาในข้อหา“ฉ้อโกง” มองว่าพฤติการณ์ยังไม่เข้าข่าย เนื่องจากการฉ้อโกงต้องมีเจตนากระทำความผิดตั้งแต่เริ่มต้น เช่น การปกปิดข้อความจริงอันควรบอกให้แจ้งเพื่อหลอกลวงตั้งแต่แรก แต่กรณีดังกล่าวมีการจัดตั้งมูลนิธิและดำเนินงานจริง
อย่างไรก็ตาม หากพิสูจน์ได้ว่าเป็นการฉ้อโกงผ่านระบบคอมพิวเตอร์ ก็อาจขยายผลไปสู่ข้อหาฉ้อโกงประชาชน และกลายเป็นความผิดมูลฐานตามกฎหมายฟอกเงิน ซึ่งจะเปิดทางให้เจ้าหน้าที่ ปปง. ดำเนินการยึดหรืออายัดทรัพย์สินไว้ตรวจสอบได้
นายวีรศักดิ์ ยังมองว่าพฤติการณ์ของน.ส.ปนัดดา มีความเป็นไปได้ที่จะเข้าข่ายข้อหา“ยักยอก”มากกว่า เนื่องจากเจตนายักยอกสามารถเกิดขึ้นในภายหลังได้ แม้ตอนเริ่มต้นจะตั้งใจดี แต่เมื่อมีการเปิดรับบริจาค เงินดังกล่าวจะตกเป็นของมูลนิธิทันที ไม่ใช่ของเจ้าของหรือประธานมูลนิธิ โดยคณะกรรมการมีสถานะเป็นเพียง“ตัวแทน”ในการดูแลรักษาทรัพย์สิน
หากนำเงินของมูลนิธิไปใช้ผิดวัตถุประสงค์ หรือนำไปใช้เพื่อประโยชน์ส่วนตัว ก็จะถือเป็นการเบียดบังทรัพย์สิน เข้าข่ายความผิดฐานยักยอก ซึ่งหากเป็นคดียักยอก จะไม่สามารถนำ พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ฯ มาปรับใช้เรื่องการนำข้อมูลเท็จเข้าสู่ระบบได้
ทั้งนี้ กฎหมายได้กำหนดความผิดมูลฐานตามกฎหมายฟอกเงินไว้หลายประการ หนึ่งในนั้นคือ ความผิดเกี่ยวกับการฉ้อโกงหรือยักยอก ตามประมวลกฎหมายอาญา “อันมีลักษณะเป็นปกติธุระ” ซึ่งถือเป็น“จุดตัดสำคัญทางคดี” เนื่องจากการยักยอกหรือฉ้อโกงทั่วไปจะไม่เชื่อมโยงกับกฎหมายฟอกเงินโดยอัตโนมัติ เว้นแต่จะเข้าข่ายกระทำเป็นปกติธุระ คือมีการกระทำซ้ำ ๆ ต่อเนื่อง มีรูปแบบหรือแผนประทุษกรรมเดิม ๆ อย่างเป็นระบบ หรือใช้เป็นช่องทางหลักในการแสวงหาประโยชน์เสมือนการประกอบอาชีพ
หากพฤติการณ์ชี้ชัดว่าเป็นการยักยอกหรือฉ้อโกงที่เป็นปกติธุระ จะถือเป็นความผิดมูลฐานตามกฎหมายฟอกเงินทันที ส่งผลให้เจ้าหน้าที่ ปปง. มีอำนาจเข้ามาตรวจสอบเส้นทางการเงิน พร้อมทั้งมีสิทธิ์ยึดและอายัดทรัพย์สินของผู้ถูกกล่าวหาไว้ตรวจสอบได้ในระหว่างดำเนินคดี
ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มูลนิธิถือเป็นนิติบุคคลที่“ไม่มีสมาชิก” มีเพียงคณะกรรมการอย่างน้อย 3 คน ดังนั้น หากมูลนิธิดำเนินการผิดวัตถุประสงค์ กฎหมายจึงกำหนดให้บุคคลที่มีสิทธิ์ร้องขอต่อศาลเพื่อให้มีคำสั่งเลิกมูลนิธิหรือถอดถอนกรรมการ ได้แก่ นายทะเบียน (กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย) , พนักงานอัยการ หรือผู้มีส่วนได้เสีย ซึ่งรวมถึงประชาชนผู้บริจาคเงิน โดยผู้บริจาคจะต้องเก็บหลักฐานการโอนเงิน เพื่อแสดงสิทธิ์ในการยื่นร้องต่อศาล
สำหรับคดีมีประเด็นน่าสนใจอยู่ที่ ทางตำรวจจะพิจารณาองค์ประกอบความผิด แล้วแจ้งข้อกล่าวหาใดออกไป เพราะในคดีอาญา หากมีการฟ้องร้องจนศาลมีคำพิพากษา“ยกฟ้อง”ไปแล้ว จะไม่สามารถนำ“ข้อเท็จจริงเดิม”มาฟ้องซ้ำในข้อหาใหม่ได้ เว้นแต่จะมีบทบัญญัติทางกฎหมายให้ศาลลงโทษในฐานความผิดที่เกี่ยวข้องกันได้ตามที่พิจารณาได้ความ
ยกตัวอย่าง หากโจทก์ฟ้องในข้อหาฉ้อโกง แต่ข้อเท็จจริงในทางพิจารณาของศาลฟังได้ว่าเป็นความผิดฐานยักยอก ศาลจะลงโทษจำเลยในฐานยักยอกไม่ได้ และศาลต้องพิพากษายกฟ้อง แม้ว่าตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ป.วิ.อ.) มาตรา 192 วรรคสาม จะมีการยกเว้นให้ความผิดบางประเภท (เช่น ลักทรัพย์ ฉ้อโกง ยักยอก รับของโจร) ไม่ถือว่าแตกต่างกัน ในข้อสาระสำคัญก็ตาม
แต่ศาลฎีกาได้วางบรรทัดฐานแยกแยะกรณีของ“ฉ้อโกง” และ“ยักยอก”ไว้ เนื่องจากพฤติการณ์และเจตนาในการกระทำความผิดนั้นสวนทางกันโดยสิ้นเชิง
เมื่อโจทก์บรรยายฟ้องว่าจำเลยหลอกลวง(ฉ้อโกง) แต่ในทางพิจารณากลับได้ความว่า ผู้เสียหายมอบหมายให้จำเลยครอบครองทรัพย์เองโดยไม่มีการหลอกลวง(ยักยอก) จึงเท่ากับว่า ข้อเท็จจริงในฟ้องกับที่ปรากฏในทางพิจารณาแตกต่างกันในข้อสาระสำคัญ ศาลจึงต้องยกฟ้องตาม ป.วิ.อ. มาตรา 192 วรรคสอง
ตัวอย่างแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่เกี่ยวข้อง
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2427/2567 โจทก์ฟ้องจำเลยฐานฉ้อโกงรถยนต์ แต่ทางพิจารณาได้ความว่า จำเลยไม่ได้หลอกลวงเอารถยนต์ไปตั้งแต่แรก หากแต่เป็นการที่จำเลยนำรถยนต์ที่อยู่ในความดูแลไปจำนำแล้วเบียดบังเงินที่ได้มาเป็นของตน (เข้าข่ายยักยอก) ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า วัตถุแห่งความผิดและพฤติการณ์เปลี่ยนไป ถือเป็นข้อแตกต่างในสาระสำคัญ ศาลลงโทษฐานยักยอกไม่ได้ ต้อง“ยกฟ้อง”
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 9663/2554 วางหลักการในทำนองเดียวกันว่า เมื่อฟ้องระบุว่าจำเลยหลอกลวงหลงเชื่อจึงส่งมอบทรัพย์(ฉ้อโกง) แต่ทางสืบพยานกลับฟังได้ว่าจำเลยรับมอบทรัพย์มาดูแลแล้วเบียดบัง(ยักยอก) ย่อมถือว่าแตกต่างในสาระสำคัญและจำเลยหลงต่อสู้ ศาลลงโทษไม่ได้.
ทีมข่าวอาชญากรรม รายงาน
