แม้มีเจตนาบริสุทธิ์แต่ใครจะรู้ว่าที่โอนร่วมบุญเป็น“บัญชีขาว”หรือ“เทา” เพื่อทำความเข้าใจประเด็นที่อาจใกล้ตัวกว่าที่คิด
“ทีมข่าวอาชญากรรม” ชวนไขสงสัยกับนายศุภโชค เดชอุดมโชติ ทนายความ สำนักงานกฎหมายศุภโชค
- พิสูจน์อย่างไรว่าไม่เกี่ยวข้อง หากรู้ภายหลังโอนบุญเข้าบัญชีม้า
การโอนเงินเข้าบัญชีที่ภายหลังตรวจพบเกี่ยวข้องอาชญากรรม ไม่ได้หมายความว่าผู้โอนเงินทุกคนจะกลายเป็นผู้กระทำความผิดไปด้วย เพราะต้องแยกระหว่างผู้มีเจตนาร่วมกระทำความผิด กับผู้ที่โอนเงินโดยสุจริต โดยเข้าใจว่ากำลังบริจาคเงินช่วยเหลือผู้เดือดร้อน
“ในทางกฎหมาย การจะพิจารณาว่าบุคคลใดมีความผิดหรือไม่ ต้องดูข้อเท็จจริง พฤติการณ์ และองค์ประกอบความผิดเป็นรายกรณี ไม่ใช่ดูเพียงว่ามี “ชื่อบัญชี”หรือ “มีรายการโอนเงิน”ปรากฏอยู่ในเส้นทางการเงินเท่านั้น”
เนื่องจากตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 59 วางหลักเรื่องเจตนาในการกระทำความผิด และมาตรา 86 ว่าด้วยการเป็นผู้สนับสนุนการกระทำความผิด ซึ่งต้องพิจารณาเรื่องความรู้และเจตนาตามองค์ประกอบ พ.ร.บ.ป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ.2542 มาตรา 5 กำหนดความผิดเกี่ยวกับการโอน รับโอน หรือเปลี่ยนสภาพทรัพย์สินที่เกี่ยวกับการกระทำความผิดฯ

ดังนั้น การโอนเงินเพื่อบริจาคโดยสุจริต ไม่ใช่ข้อเท็จจริงเดียวกับการโอนเงินเพื่อฟอกเงินหรือช่วยเหลืออาชญากร ต้องพิจารณาองค์ประกอบความผิดให้ครบถ้วน ยกตัวอย่าง หากประชาชนเห็นโพสต์ขอรับบริจาคช่วยเหลือเด็กป่วย มีภาพเด็ก มีเรื่องราวความเดือดร้อน แล้วหลงเชื่อโอนไป โดยไม่มีส่วนรู้เห็นหรือมีเจตนาสนับสนุนการกระทำผิด ย่อมต้องพิจารณาแยกจากผู้ที่ตั้งใจนำเงินไปใช้ในกระบวนการอาชญากรรม (ผู้กระทำความผิดคือผู้ที่หลอกให้คนโอนเงินไปยังบัญชีม้า และผู้เป็นเจ้าของบัญชีม้า)
แต่อย่างไรก็ตาม ไม่ควรสรุปว่าการอ้างว่าไม่รู้เห็นจะทำให้พ้นความรับผิดโดยอัตโนมัติ ต้องตรวจสอบพยานหลักฐานและพฤติการณ์ทั้งหมดด้วย
- หลักฐานตัวช่วยต้องมี
สิ่งที่ผู้บริจาคควรรีบดำเนินการ เพื่อพิสูจน์ว่าไม่เกี่ยวข้องกับการทำผิด มีดังนี้ 1.เก็บหลักฐานโอนเงิน เช่น สลิปโอนเงิน วันเวลา จำนวนเงิน ชื่อบัญชีและเลขบัญชีปลายทาง
2.เก็บหลักฐานการชักชวนบริจาค เช่น ภาพหน้าจอโพสต์ Facebook คลิปวิดีโอ ข้อความสนทนา ข้อความที่ผู้ขอรับบริจาคส่งมา และรายละเอียดที่ทำให้เราเชื่อว่าเป็นการช่วยเหลือจริง
3.เมื่อมาทราบภายหลังว่า บัญชีที่โอนไปเป็นบัญชีม้าที่เกี่ยวข้องกับการกระทำผิดกฎหมาย รีบติดต่อธนาคารต้นทาง แจ้งว่าพบการโอนเงินไปยังบัญชีที่สงสัย ขอให้ธนาคารตรวจสอบและดำเนินการตามมาตรการที่เกี่ยวข้อง
และ 4.แจ้งความตำรวจ หรือประสาน AOC 1441 เพื่อให้ตรวจสอบเส้นทางการเงินและดำเนินการตามขั้นตอน
- ให้ความร่วมมือ ชี้แจงตามจริง มอบหลักฐานทั้งหมด อย่าลบหรือทำลาย
การเป็นผู้โอนเงิน ไม่ได้แปลว่าเป็นผู้ร่วมกระทำความผิดเสมอไป แต่เมื่อทราบแล้วว่าเงินอาจเกี่ยวข้องกับอาชญากรรม ต้องรีบแสดงความบริสุทธิ์ใจด้วยการเก็บหลักฐาน และแจ้งความพนักงานสอบสวน หรือประสาน AOC 1441 ให้ความร่วมมือกับเจ้าหน้าที่
- ไม่อยากเป็นเหยื่อทำยังไง
ปัญหานี้มีจุดอ่อนสำคัญอยู่ที่มิจฉาชีพไม่ได้ใช้เพียงความโลภ แต่ใช้ความสงสาร ความเมตตา และความต้องการช่วยเหลือผู้อื่นเป็นเครื่องมือ บางครั้งอาจนำภาพเด็กป่วย คนพิการ สัตว์ที่ได้รับบาดเจ็บ หรือเรื่องราวของครอบครัวที่ยากจน ทำให้คนที่เห็นเกิดความสงสารและรีบโอนเงิน โดยไม่ตรวจสอบว่าใครเป็นผู้จัดทำโครงการ ใครเป็นผู้รับผิดชอบ และเงินจะถูกนำไปใช้จริงหรือไม่
แนะนำ 5 ข้อก่อนบริจาค ได้แก่ 1.ตรวจสอบตัวบุคคลหรือหน่วยงานผู้ขอรับ ต้องดูว่าเป็นองค์กรที่มีตัวตนจริงหรือไม่ มีที่อยู่ มีผู้รับผิดชอบ มีช่องทางติดต่อที่ตรวจสอบได้หรือไม่ หากเป็นบุคคลทั่วไปควรตรวจสอบประวัติและความน่าเชื่อถือ
2.ตรวจสอบชื่อบัญชีปลายทาง เมื่อได้รับเลขบัญชีแล้ว ให้ตรวจสอบว่าชื่อบัญชีตรงกับบุคคลหรือหน่วยงานที่ประกาศขอรับบริจาคหรือไม่ หากเป็นโครงการช่วยเหลือเด็กหรือผู้ป่วย แต่ให้โอนเงินเข้าบัญชีบุคคลอื่นที่ ไม่มีคำอธิบายชัดเจน ก็ควรชะลอการโอนไว้ก่อน อย่างไรก็ตาม ชื่อบัญชีไม่ตรงกับชื่อผู้จัดโครงการไม่ได้แปลว่าเป็นบัญชีม้าเสมอไป แต่ต้องตรวจสอบความสัมพันธ์และเหตุผลให้ชัดเจน

3.อย่าเพิ่ง(หลง) เชื่อเพียงเพราะมีคนดัง การที่มีดารา นักร้อง พิธีกร หรือบุคคลมีชื่อเสียงมาช่วยไม่ได้เป็นหลักประกันว่าเงินบริจาคจะถูกส่งไปถึงผู้เดือดร้อนจริง ต้องแยกความน่าเชื่อถือของผู้ประชาสัมพันธ์ออกจากความน่าเชื่อถือของผู้รับเงิน
4.ระวังการเร่งรัดให้โอนเงิน เช่น บอกว่าต้องโอนภายในวันนี้ เด็กกำลังจะเสียชีวิต หรือหากไม่โอนตอนนี้จะเกิดความเสียหาย การใช้ความเร่งด่วนทำให้คนขาดการตรวจสอบ เป็นกลยุทธ์ที่พบได้ในการหลอกลวงหลายรูปแบบ ข้อนี้เป็นหัวใจว่า ถ้ายังไม่ได้ตรวจสอบแล้วเชื่อเพียงเพราะสิ่งที่เห็นภายนอก
5.ตรวจสอบข้อมูลจากแหล่งอื่นก่อน ลองค้นหาชื่อโครงการ ชื่อผู้รับบริจาค ชื่อบัญชี หรือเบอร์โทรศัพท์ว่ามีประวัติการร้องเรียนหรือมีข้อมูลเตือนภัยหรือไม่ และควรติดต่อสถานพยาบาล มูลนิธิ หรือหน่วยงานที่ถูกอ้างถึงโดยตรง หากทำได้
“ผมอยากฝากว่า การตรวจสอบก่อนบริจาคไม่ได้หมายความว่าเราเป็นคนใจแคบหรือไม่เชื่อใจใคร แต่เป็นการใช้ความรอบคอบ เพื่อให้เงินที่เราตั้งใจช่วยเหลือไปถึงผู้ที่เดือดร้อนจริง ๆ”

- อย่าเพิ่งหมดศรัทธาช่วยคน แค่เปลี่ยนให้รอบคอบก่อนโอน
1.หากช่วยโรงพยาบาล ควรบริจาคผ่านช่องทางโดยตรง โอนเงินเข้าบัญชีโรงพยาบาลหรือบัญชีของมูลนิธิที่มีความเกี่ยวข้องอย่างเป็นทางการ หรือสอบถามฝ่ายการเงินของโรงพยาบาลก่อนบริจาค
2.หากช่วยเด็กป่วยหรือผู้ป่วย ควรตรวจสอบกับสถานพยาบาล เป็นไปได้ให้ติดต่อโรงพยาบาลหรือหน่วยงานที่ดูแลผู้ป่วยโดยตรง หรือบริจาคผ่านกองทุนของโรงพยาบาล เพื่อให้มั่นใจว่าเงินจะถูกนำไปใช้ตามวัตถุประสงค์
3.หากช่วยสัตว์หรือผู้ประสบภัย ควรเลือกองค์กรที่มีระบบการเงินตรวจสอบได้ เช่น มูลนิธิ สมาคม หรือองค์กรช่วยเหลือสัตว์ที่มีข้อมูลการดำเนินงาน เปิดเผยรายรับรายจ่าย และมีหลักฐานการนำเงินไปใช้

4.หากต้องการบริจาคผ่านบุคคลที่เปิดรับเงินทางสื่อออนไลน์ ควรตรวจสอบให้ชัด ต้องทราบว่าใครเป็นผู้รับผิดชอบโครงการ เงินเข้าบัญชีใคร มีหลักฐานการใช้จ่ายอย่างไร และสามารถติดตามผลการช่วยเหลือได้หรือไม่ หากมีข้อสงสัย อย่าเพิ่งโอนเงิน
5.หากไม่มั่นใจโอน สามารถช่วยเหลือในรูปแบบอื่นได้ เช่น ซื้อสิ่งของจำเป็นไปมอบให้โดยตรง หรือไปช่วยเหลือด้วยตนเองผ่านหน่วยงานที่เชื่อถือได้ เพราะการช่วยเหลือผู้อื่นไม่ได้จำกัดอยู่แค่การโอนเงินเท่านั้น
“การทำบุญช่วยเหลือคนอื่นเป็นสิ่งที่ดี เราไม่จำเป็นต้องหยุดทำบุญเพราะกลัวมิจฉาชีพ แต่เราต้องทำอย่างมีสติ ตรวจสอบให้รอบคอบ เลือกช่องทางที่โปร่งใส เพราะเจตนาที่ดีของเรา ควรไปถึงผู้เดือดร้อนจริง ไม่ใช่ตกไปอยู่ในมือผู้แสวงหาผลประโยชน์หรือมิจฉาชีพ”
พร้อมทิ้งท้าย อยากให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม สำนักงานตำรวจแห่งชาติ ธนาคารแห่งประเทศไทย และปปง. ร่วมกันพัฒนาระบบให้ประชาชนสามารถตรวจสอบข้อมูลบัญชีที่มีความเสี่ยงได้สะดวก แต่ต้องคำนึงถึงสิทธิส่วนบุคคล ความถูกต้องของข้อมูล และหลักการสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ด้วย.
ทีมข่าวอาชญากรรม รายงาน



