ขดลวดในปัจจุบันเป็นขดลวดเคลือบยาที่ลดโอกาสเกิดการตีบตันในขดลวดลงอย่างมากเมื่อเทียบกับการขยายด้วยลูกโป่งอย่างเดียว หรือใช้ขดลวดไม่เคลือบยา ยาที่เคลือบได้แก่ sirolimus and analogue, paclitaxol ซึ่งเป็นยาห้ามการแบ่งตัวของเซล ป้องกันการเกิดแผลเป็นในขดลวดและผนังหลอดเลือดแดงหัวใจ ขดลวดนี้อาจเกิดลิ่มเลือดจึงต้องใช้ยาต้านเกร็ดเลือดสองชนิดได้แก่ aspirin และ P2Y12 inhibitor เช่น clopidogrel, ticagrelor, prasugrel ซึ่งมีข้อเสียทำให้เลือดออกง่ายและหยุดยาก ระยะเวลาที่ให้ต้องอย่างน้อย 6 เดือนหลังใส่ขดลวด การใส่ขดลวดอาจเกิดการตีบตันในขดลวดได้ แม้ว่าอุบัติการณ์จะไม่สูงมาก ประมาณ 5-10 เปอร์เซนต์ สาเหตุได้แก่ การเกิดแผลเป็นในขดลวด เรียกว่า neointimal hyperplasia, การมีไขมันเกาะในขดลวดตามขบวนการของ atherosclerosis มักเกี่ยวข้องกับการสูบบุหรี่ การไม่ควบคุมอาหารที่มีไขมันสูง การไม่รับประทานยาลดไขมันพวก cholesterol และ triglyceride มักจะเกิดขึ้นหลังปีแรกของการใส่ขดลวด และอีกเหตุคือปัญหาของขดลวดเอง เช่น ขดลวดขยายไม่เต็มที่โดยเฉพาะในคนไข้ที่มีหินปูนที่ผนังหลอดเลือดหัวใจมากเช่น คนไข้ไตวายเรื้อรัง การใช้ขดลวดซ้อนกันหลายตัว การใช้ขดลวดยาวมาก การใส่ขดลวดตรงตำแหน่งที่หลอดเลือดหัวใจแตกแขนงออก bifurcation lesion ทำให้เกิดการตีบตันในขดลวด


คนไข้ที่ขดลวดตีบตันจะมีอาการเจ็บแน่นหน้าอก เหนื่อยง่าย การรักษาได้แก่ การขยายด้วยลูกโป่งเคลือบยา การใส่ขดลวดซ้ำในขดลวดเดิม แต่ความสำเร็จขึ้นกับหลายปัจจัย เช่น การตีบซ้ำเกิดจากปัญหาเทคนิค หรือเป็นเพราะมีปฏิกิริยาจากขดลวดทำให้เป็นแผลเป็น ถ้าเป็นประการหลังการรักษาโดยการขยายด้วยลูกโป่งเคลือบยา หรือใส่ขดลวดซ้ำด้านในมีโอกาสเกิดตีบตันอีกมาก โดยเฉพาะถ้าขดลวดเลยเข้าไปในหลอดเลือดเส้นซ้ายหลัก เพราะขดลวดจะไปบังแขนงด้านข้างอีก 1-2 แขนงซึ่งมักมีขนาดใหญ่ เลี้ยงพื้นที่หัวใจมาก ทำให้มีอาการอีกหลังการใส่ขดลวดใหม่ และยิ่งใส่ขดลวด ความหนาของขดลวดก็เพิ่มขึ้น รูภายในจะเล็กลง ตีบตันง่ายขึ้น ดังนั้นในรายเช่นนี้การรักษาควรเป็นการผ่าตัดทางเบี่ยงหลอดเลือดหัวใจมากกว่า มีโอกาสสำเร็จมากกว่าและจะปลอดภัยกว่า ในกรณีที่คิดว่าปัญหาเกิดจากขดลวดขยายออกไม่เต็มที่ ซึ่งอาจพิสูจน์โดยใส่สาย ultrasound เข้าไปตรวจสอบ และอาจรักษาโดยการขยายเพิ่มเติมหรือใส่ขดลวดเพิ่ม ก็อาจได้ผลลดโอกาสตีบตันอีกได้

คนไข้เป็นหญิงอายุ 78 ปี แข็งแรง ไม่มีโรคประจำตัว เมื่อเดือนพฤศจิกายน 2568 มีอาการแน่นหน้าอก ไปตรวจพบว่าหลอดเลือดหัวใจเส้นหน้าซ้ายตีบ 80 เปอร์เซ็นต์ แพทย์รักษาโดยใส่ขดลวดเคลือบยา คนไข้อาการเจ็บหน้าอกหายไป ต่อมาเดือน มีนาคม 2569 มีอาการแน่นหน้าอกเมื่อออกกำลังกายอีก จึงไปพบแพทย์คนเดิม แพทย์ฉีดสีหัวใจพบว่าขดลวดที่ใส่ไว้มีการตีบในขดลวด 90 เปอร์เซ็นต์ แพทย์รักษาโดยใส่ขดลวดเคลือบยาอีกตัวเข้าไปในเส้นซ้ายหลักและเส้นซ้ายหน้า ขดลวดยาวกว่าเดิม หลังทำคนไข้อาการดีขึ้น หายเจ็บหน้าอก คนไข้ได้ยาต้านเกร็ดเลือดสองชนิดตั้งแต่การรักษาครั้งแรก ไม่เคยขาดยาเลย ในเดือนสิงหาคม คนไข้ก็แน่นหน้าอกอีก แม้เดินไม่กี่ก้าวก็แน่นหน้าอก มาหาแพทย์คนเดิม แพทย์ฉีดสีใหม่พบการตีบตันในขดลวดที่เพิ่งใส่ไปอีก ก็รักษาโดยการขยายด้วยลูกโป่งเคลือบยา หลังทำคนไข้ยังเจ็บหน้าอกตลอด การฉีดสีครั้งนี้ยังพบว่าแขนงสองแขนงของหลอดเลือดซ้ายหลักถูกขดลวดปิด เกิดการตีบรุนแรง ซึ่งน่าจะเป็นคำอธิบายอาการที่ไม่ดีขึ้นหลังทำ แพทย์ที่ทำอธิบายว่าเป็นการเกร็งตัวของหลอดเลือดหัวใจ ให้ยาแก้ปวดเช่นมอร์ฟีนและยาอีกหลายขนาน คนไข้อาการเจ็บหน้าอกและเหนื่อยไม่ดีขึ้น วันต่อมาแพทย์คนเดิมนำคนไข้ฉีดสีใหม่และใส่ขดลวดตัวที่สามเข้าในขดลวดเดิมสองตัว หลังทำอาการก็ยังไม่ดีขึ้น คนไข้มีความทุกข์ทรมานมากจึงขอออกจากโรงพยาบาลและไปพบศัลยแพทย์ผ่าตัด แพทย์แนะนำให้ผ่าตัดโดยทำบายพาสหลอดเลือดหัวใจซ้ายทั้งสามเส้น การผ่าตัดราบรื่น ไม่มีภาวะแทรกซ้อน อาการเจ็บแน่นหน้าอกหายทันทีเมื่อคนไข้ตื่นหลังผ่าตัดไม่กี่ชั่วโมงและไม่เคยมีอาการแน่นหน้าอกอีกเลย ตัวอย่างนี้เกิดขึ้นจริงและเป็นบทเรียนที่สำคัญสำหรับแพทย์และคนไข้กับญาติ คนไข้ไม่อยากผ่าตัดเพราะกลัว แพทย์สายสวนจึงรักษาโดยสายสวนอย่างเดียว ไม่ได้ปรึกษาแพทย์ผ่าตัดหัวใจเลยตั้งแต่แรก จนกระทั่งคนไข้มีอาการมากจนทนไม่ไหวญาติจึงไปพบแพทย์ผ่าตัดหัวใจเอง

ข้อมูลจาก นายแพทย์ กิตติชัย เหลืองทวีบุญ ศัลยศาสตร์หลอดเลือดและทรวงอก โรงพยาบาลพญาไท 2
นายแพทย์สุรพงศ์ อำพันวงษ์



