เรียกได้ว่าเป็นกระแสที่กลายเป็นไวรัลอย่างมากอยู่ในขณะนี้ หลังเมื่อวันที่ 29 มี.ค. 68 “นพ.เจษฎา ทองเถาว์” แพทย์เฉพาะทางสาขาจิตเวชศาสตร์ จิตแพทย์ประจำ รพ.พระศรีมหาโพธิ์ จ.อุบลราชธานี ได้ออกมาโพสต์ให้ความรู้ลงแฟนเพจ คลินิกสุขภาพจิตนายแพทย์เจษฎา ในหัวข้อเรื่อง “เกี่ยวกับจิตใจของตนเอง หลังเผชิญเหตุแผ่นดินไหวร้ายแรงครั้งแรกในชีวิต” ซึ่งแผ่นดินไหวที่เกิดขึ้น แม้จะเกิดขึ้นเพียงไม่กี่วินาที แต่เชื่อหรือไม่ว่า ผลกระทบทางใจนั้น อาจอยู่กับเราได้เป็น “วัน เดือน หรือแม้กระทั่งเป็นปีๆ” โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ถ้านี่เป็นครั้งแรกในชีวิต ที่ท่านได้สัมผัสกับแรงสั่นสะเทือน หรือได้เห็นภาพความเสียหาย และความสูญเสียจากข่าวแบบไม่ทันตั้งตัว
โดยสิ่งที่ต้องรู้ก็ คือ ในแง่ของจิตใจแล้ว แม้เราจะไม่ได้อยู่ในพื้นที่ และไม่ได้เป็นผู้ประสบภัยเองโดยตรง แต่การเสพข่าวแผ่นดินไหวซ้ำๆ ก็สามารถกระตุ้นปฏิกิริยาทางจิตใจได้ ไม่ต่างจากผู้ประสบเหตุโดยตรง และการดูข่าวหรือภาพวิดีโอที่มีเสียงกรีดร้อง แรงสั่นสะเทือน หรือภาพซากตึกถล่ม จะทำให้ “สมองส่วน Amygdala” ของทุกคน ซึ่งมันทำงานเกี่ยวกับความกลัว จะทำงานราวกับเรากำลังอยู่ในเหตุการณ์ได้เลย ส่งผลให้ร่างกายหลั่ง “Adrenaline และ Cortisol” เกิดอาการใจเต้นแรง เหงื่อออก และนอนไม่หลับ ตามมา
นอกจากนี้ อาการที่พบได้บ่อยหลังเจอแผ่นดินไหว หรือดูข่าวซ้ำๆ จะทำให้เกิดอาการดังนี้
1. รู้สึกใจสั่น หวิวๆ หรือเหมือนพื้นจะสั่นแม้ไม่มีอะไรเกิดขึ้น
2. กังวลมากจนคิดไปล่วงหน้า เช่น “ถ้าเกิดที่นี่ล่ะ” หรือ “ฉันจะรอดไหม”
3. รู้สึกผิดแม้ไม่เกี่ยวข้อง เช่น “เราสบายเกินไปเมื่อเทียบกับคนที่สูญเสีย” (Survivor’s guilt)
4. ฝันร้าย ซ้ำภาพเหตุการณ์ในหัว
5. ไม่อยากดูข่าวอีก หรือกลับกัน ดูวนซ้ำๆ เหมือนติด ทั้งหมดนี้เรียกว่า “Post-Traumatic Stress Response” หรือชื่อย่อ (PTSR) ซึ่งเป็น “อาการตอบสนองชั่วคราวของสมองที่กำลังพยายามปรับตัวกับภัยพิบัติ”
ดังนั้น งานวิจัยพบว่า “ผู้ที่เจอภัยธรรมชาติชนิดร้ายแรงครั้งแรก มีความเสี่ยงเกิดโรคบาดแผลทางใจ (PTSD) สูงกว่าคนทั่วไป 2.4 เท่า และแม้ไม่ได้อยู่ในจุดศูนย์กลางแผ่นดินไหว ผู้ที่เสพข่าวซ้ำเกินวันละ 2 ชั่วโมง ก็มีแนวโน้มเกิดความเครียดเรื้อรังและนอนไม่หลับเพิ่มขึ้น 30-40%”
อีกทั้ง แล้วเราจะสามารถรู้ได้อย่างไร ว่าเรากำลังสะเทือนใจมากกว่าปกติ
1. นอนไม่หลับติดต่อกันหลายวัน และฝันถึงเหตุการณ์ อาทิ ภาพข่าว เสียงหวอ หรือเสียงตึกถล่ม
2. รู้สึกกลัวตลอดเวลาแม้เหตุการณ์จบไปแล้ว
3. หลีกเลี่ยงสถานที่ หรือสถานการณ์ที่ใกล้เคียง เช่น อาคารสูง ลิฟต์ เสียงเตือน
4. รู้สึกหมดพลังงาน อ่อนเพลียทางใจ
อย่างไรก็ตาม วิธีดูแลจิตใจหลังแผ่นดินไหว หรือการรับข่าวภัยพิบัติจะมีดังต่อไปนี้
1. จำกัดการเสพข่าววันละไม่เกิน 30 นาที
2. ระบายความรู้สึกผ่านการเขียน พูด หรือพูดคุยกับคนที่เข้าใจ
3. อย่าละเลยสัญญาณของร่างกาย เช่น ใจสั่น หายใจไม่อิ่ม ให้พยายามเรียกขวัญตนเอง ตั้งสติและหายใจลึกๆ
4. พยายามกลับเข้าสู่กิจวัตรเดิม เพื่อให้สมองรู้สึกถึงความมั่นคง
5. ถ้าอาการไม่ดีขึ้นใน 1-2 สัปดาห์ และพบผู้เชี่ยวชาญเพื่อรับการช่วยเหลือ
ขอบคุณข้อมูล : คลินิกสุขภาพจิตนายแพทย์เจษฎา
