เลิกซะ! พฤติกรรม “เครียดแล้วกิน-ทำงานจนไม่มีเวลา” เสี่ยงเส้นเลือดสมองแตกไม่รู้ตัว

เมื่อวันที่ 7 ก.พ.เพจTensia ชาย 49 ปี ทำงานหนักจนไม่มีเวลาดูแลตัวเองเลย และพอจะมีวันที่ดีบ้าง ก็ถูกพรากไปเพราะภัยเงียบจากความดันสูง ภัยที่ทำให้ส่วนที่สำคัญที่สุดอย่างก้านสมองท่วมไปด้วยเลือด

อย่างที่เพจเคยย้ำเสมอว่า ความดันสูงมันเงียบมาก และเป็นโรคอันดับต้นๆ ที่คนไข้ไม่ค่อยให้ความสำคัญ ทำให้การหยุดยาเอง และไม่เปลี่ยนพฤติกรรมเจอได้บ่อยมากค่ะ

ซึ่งหลายคนที่เป็นแบบนี้ก็เพราะงานที่หนักเกินไปค่ะ

ชาย 49 ปี มีความดันสูงเป็นมานานหลายปี กินยาบ้าง หยุดบ้าง และเนื่องจากงานยุ่งมาก จึงไม่มีเวลาออกกำลังกายเลย เครียดทีไรก็กินเยอะๆ ทดแทน ทำให้น้ำหนักขึ้นมาหลายโล จนอยู่ในสภาพอ้วน แถมยังนอนน้อย บางวันก็ดื่มสุราเพราะไม่รู้จะแก้เครียดยังไง จมกับกองงานทุกวัน

และวันที่ปัญหาสุขภาพที่ซ่อนไว้ก็ได้สำแดงออกมาค่ะ

วันนี้ตั้งใจจะพาแม่ไปกินข้าวร้านโปรด เป็นร้านที่แม่พูดถึงมาหลายเดือน แต่ลูกชายยุ่งตลอด จนไม่ได้พาไปสักที ในที่สุดวันนี้เขาก็มีเวลาว่างช่วงเย็นเสียที วันที่ไม่มี OT

ขณะกำลังจะขึ้นรถ แม่ของผู้ป่วยเล่าว่า เขาหยุดนิ่ง เอามือกุมหัวแล้โงนเงนไปมา แม่จึงรีบเข้าไปประคอง แต่ร่างทั้งร่าง “ทรุดฮวบ” ลงกับพื้นทันที ดีว่าหัวไม่กระแทกพื้น

คุณแม่รีบเขย่าตัวเรียกชื่อ แต่ลูกชายไม่ตอบไม่ลืมตา ไม่ขยับ รีบโทรเรียกรถพยาบาลทันที ซึ่งระหว่างรอรถรู้สึกลูกหายใจแปลกๆ

เมื่อรถพยาบาลมาถึง

– ไม่รู้สึกตัว

 หายใจผิดจังหวะ

 ตัวเย็นลง

 ชีพจรเริ่มช้า

ความดัน: 240/130 mmHg

ชีพจร: 48 ครั้ง/นาที

ระดับความรู้สึกตัว: coma

ทีม EMS รีบให้ออกซิเจน

และรีบเร่งนำส่งห้องฉุกเฉินแบบฉุกเฉินสูงสุด

เมื่อถึงห้องฉุกเฉิน

แพทย์รีบรับตัวทันที

คนไข้ยังคงหมดสติ

ไม่ตอบสนองต่อเสียงเรียก

ไม่ตอบสนองต่อการกระตุ้นเจ็บ

ความดัน: 230/120 mmHg

ชีพจร: 42 ครั้ง/นาที

หายใจ: ช้าและผิดจังหวะ

แพทย์รีบตรวจระบบประสาทอย่างรวดเร็ว

รูม่านตาทั้งสองข้าง “เล็กมาก” (pinpoint pupil)

และตอบสนองต่อแสงได้น้อยมาก

แสดงว่าระบบประสาท sympathetic ที่คอยขยายรูม่านตา

ถูกวงจรโดยสมบูรณ์ ร่วมกับกระตุ้นให้วงจรหรี่รูม่านตา

(Pupillary light reflex) เกิดแบบรุนแรง

ซึ่งลักษณะนี้มักพบในเลือดออกก้านสมองส่วน Pons

นี่เป็นลักษณะที่พบได้บ่อยในเลือดออกบริเวณ pons

เพราะมันรบกวนเส้นทางประสาทที่ควบคุมรูม่านตา

เมื่อกระตุ้นความเจ็บปวด

แขนขามีลักษณะเหยียดเกร็งผิดปกติ

(decerebrate posturing)

แสดงว่าระบบที่คุมการงอแขน (Red nucleus)

ที่อยู่ที่ก้านสมองส่วน midbrain ก็ไม่สามารถลงมาช่วยได้

นั่นยิ่งระบุว่าจุดที่มีปัญหาน่าจะต่ำกว่านั้น เช่น Pons

หลังจากใช้เวลาตรวจระดับวินาที

แพทย์เปิดระบบ Stroke fast tract

ระหว่างนั้นได้รีบให้การรักษาเบื้องต้น

1. ใส่ท่อช่วยหายใจ (intubation)

เพื่อคุมทางเดินหายใจ และป้องกันการหยุดหายใจเฉียบพลัน

2. ให้ยาลดความดันแบบฉีด เป้าหมายคือหยุดไม่ให้เลือดออกขยายเพิ่ม แต่ต้องไม่ลดมากจนเกินไป เพราะตอนนี้สมองเปิดไม้ตๅยชื่อ Cushing reflex พยายามเพิ่มเลือดไปเลี้ยงตัวเองอยู่

และการรักษาอื่นๆ

ผล CT scanมีก้อนเลือดขนาดใหญ่

อยู่กลางก้านสมองบริเวณ pons

ซึ่งเป็นก้านสมองส่วนที่สำคัญมาก

มีเส้นทางการเคลื่อนไหว/การรับรู้

การกลอกตา ศูนย์สร้างสติ ศูนย์หายใจ

และอีกมากมาย

ซึ่งตำแหน่งเลือดออกนี้ ก็เป็นหนึ่งในตำแหน่งยอดฮิตของคนความดันสูงค่ะ เพราะเป็นจุดที่หลอดเลือดเล็กๆ เสี่ยงโดนความดันทำลายเรื้อรังจนโป่งพองเป็นกระเปาะเล็กๆ (Charcot-Bouchard aneurysm) ที่พร้อมแตกวันนึง แบบเคสนี้ค่ะ

ปรับชีวิตตั้งแต่วันนี้ค่ะ:

 คุมอาหาร อย่ากินพลังงานเกิน

 จำกัดโซเดียมไม่ควรกินเยอะเกิน

 ลดน้ำหนักในกรณีอ้วน

 เพิ่มไฟเบอร์ช่วยปรับสมดุลแบคทีเรียในลำไส้

 ออกกำลังกายสม่ำเสมอ

แม้ขณะออกจะมีความดันเพิ่มเล็กน้อย แต่หลังออกสามารถลดความดันได้ ซึ่งตามคำแนะนำของ WHO การออกกำลังกายเป็นสิ่งที่ต้องทำ (Class recommendation IA) และทำได้มั้งความดันสูงทั้งระดับ 1 และ 2 เลย ยกเว้นในรายที่สูงอย่างควบคุมไม่ได้ หรือเริ่มมีอาการ

 กรณีออกกำลังแบบเสริมแรง เช่น ยกเวท ควรฝึกแบบไม่กลั้นหายใจ เพราะการกลั้นทำให้ช่วงกลั้นจะเผลอสร้างแรงดัน ทำให้หลังผ่อนแรง ความดันจะพุ่งได้

 นอนหลับให้พอ 6–9 ชม./คืน

 ถ้ามีอาการกรนหรือหยุดหายใจขณะหลับ ต้องรีบแก้ เพราะเพิ่มความดันได้

 ตรวจสุขภาพเป็นประจำ หากต้องกินยาแล้ว ต้องกินสม่ำเสมอ จนกว่าหมอจะปรับลดค่ะ

 ป้องกันก่อนเกิดเหตุค่ะ

เพราะเวลาเกิดขึ้น มันดำเนินเร็วมาก

จนคนรอบตัวที่รักเราปรับตัวไม่ทันจริงๆ นะ

ปล. ภาพประกอบไม่ได้มาจากเคสนี้