เมื่อวันที่ 29 พ.ค. นายธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ แกนนำคณะก้าวหน้า โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊กระบุว่า เชิญชวนทุกท่านทดลองใช้งาน AI จับโกงของพรรคประชาชน สัปดาห์ที่ผ่านมา ทีมผู้สมัครผู้ว่าฯ กทม. พรรคประชาชน นำโดยนายชัยวัฒน์ สถาวรวิจิตร ผู้สมัครผู้ว่าฯ กทม. หมายเลข 10 พรรคประชาชน ได้เปิดตัวนโยบาย “Bangkok Redflag AI” ระบบ AI ที่ช่วยตรวจจับความผิดปกติในการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งในนโยบายของพรรคประชาชนครั้งเลือกตั้งใหญ่ ผมอยากขยายแนวคิดนี้ต่อประชาชน เพราะนี่อาจเป็นหนึ่งในเครื่องมือสำคัญ ที่จะทำให้ “การโกงทำได้ยากขึ้น” ในประเทศไทย ไม่ว่าจะเป็นการล็อกสเปก การฮั้วประมูล หรือการที่ราคาจัดซื้อจัดจ้างมีความผิดปกติ ซึ่งเราเห็นเป็นข่าวอยู่แทบทุกปี

หัวใจสำคัญของเทคโนโลยีจับโกงคือ ข้อมูลภาครัฐต้องอยู่ในรูปแบบที่พร้อมในการนำไปประมวลผลต่อได้ด้วยระบบคอมพิวเตอร์ เพื่อให้ AI สามารถนำไปวิเคราะห์ ตรวจจับความผิดปกติ และแจ้งเตือนได้แบบอัตโนมัติ เบื้องหลังระบบใช้ทั้งการตั้งกฎ (Rule-based) และ AI วิเคราะห์ภาษาจากเอกสาร TOR ที่มีจำนวนมากและซับซ้อน เพราะในโลกความจริง การตรวจสอบการทุจริตมีอุปสรรคสำคัญคือ “ปีศาจอยู่ในรายละเอียด” เอกสารจัดซื้อจัดจ้างมีจำนวนมหาศาลเกินกว่าที่คนจะตรวจสอบได้ทั้งหมดด้วยสายตาในเวลาจำกัด

Bangkok Redflag AI ที่ทีมกรุงเทพ พรรคประชาชนนำเสนอ มี 7 แนวทางสำคัญ ตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำของกระบวนการจัดซื้อจัดจ้าง

1. เอกสารงบประมาณและคำของบ ต้องอยู่ในรูปแบบ Machine Readable ไม่ใช่ไฟล์ที่เพียงเปิดดูได้ แต่เอาไปวิเคราะห์ต่อไม่ได้ เพราะหากข้อมูลไม่อยู่ในรูปแบบที่พร้อมในการนำไปประมวลผลต่อได้หรือไม่เป็นระบบ การตรวจสอบด้วย AI ก็แทบเป็นไปไม่ได้

2. Red Flag การล็อกสเปก : ใช้ AI วิเคราะห์ว่า มีการกำหนดสเปกเจาะจงผิดปกติหรือไม่ เพื่อช่วยแจ้งเตือนให้คนเข้าไปตรวจสอบต่อ ว่าโครงการนั้นอาจเอื้อประโยชน์ให้เอกชนบางรายหรือไม่

3. Red Flag ราคาแพง : เปรียบเทียบราคาจัดซื้อกับข้อมูลในอดีตและราคาตลาด หากพบราคาสูงผิดปกติ ระบบจะส่งสัญญาณเตือนทันที

4. ฐานข้อมูลแคตตาล็อกราคา : สร้างฐานข้อมูลราคากลางที่อิงกับราคาตลาดจริง ลดช่องโหว่การสืบราคากลางแบบไม่โปร่งใส และช่วยให้การตรวจสอบทำได้แม่นยำขึ้น

5. Red Flag TOR : ให้ AI อ่าน TOR และประเมิน “Risk Score” หรือคะแนนความเสี่ยงต่อการทุจริต เช่น การกีดกันคู่แข่ง การตั้งเงื่อนไขส่งมอบผิดปกติ หรือข้อกำหนดที่เอื้อประโยชน์ต่อบางกลุ่ม

6. Red Flag เครือข่ายใกล้ชิด : ใช้ AI วิเคราะห์ความเชื่อมโยงของบริษัทผู้เข้าประมูล เช่น ผู้ถือหุ้นร่วม กรรมการเป็นคนชุดเดียวกัน หรือความสัมพันธ์ที่อาจเข้าข่ายฮั้วประมูล ซึ่งเป็นสิ่งที่มนุษย์ตรวจสอบได้ยากมากหากไม่มีเทคโนโลยีช่วย

7. Digital Forensic Scan ตรวจ DNA ของเอกสารดิจิทัล หลายกรณี บริษัทที่ชนะประมูลอาจส่งไฟล์ต้นฉบับให้ “คู่เทียบราคา” แก้รายละเอียดเพียงเล็กน้อยก่อนยื่นเสนอราคา ระบบสามารถตรวจจับความผิดปกติจากร่องรอยดิจิทัลของไฟล์ได้ เปรียบเสมือนการตรวจ DNA ของเอกสารเท่าที่จะทำได้

เทคโนโลยีการตรวจจับความผิดปกติแบบนี้ ทำให้ต้นทุนของการโกงสูงขึ้นและทำให้การตรวจสอบเป็นเรื่องของทุกคน ไม่ใช่แค่หน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่งอีกต่อไป ปัจจุบันพรรคประชาชนใช้เทคโนโลยีตรวจสอบโครงการต่าง ๆ ของภาครัฐอยู่แล้ว แต่หากใครอยากลองดูตัวอย่างที่ได้นำเสนอไป สามารถดูได้ที่นี่ https://bkk-redflag-demo.peoplesparty.or.th/*

ถ้าเราอยากสร้างรัฐที่โปร่งใสขึ้น เมืองที่ประชาชนเชื่อมั่นได้มากขึ้น เจตจำนงทางการเมืองและเทคโนโลยีในปัจจุบันจะสามารถตอบโจทย์เรื่องเหล่านี้ได้ ในส่วนของ TOR + AI นั้น เนื่องจากข้อมูลต้นทางอยู่ในรูปแบบเอกสารที่สแกน อนาคตจึงควรปรับกระบวนการเพื่อให้เทคโนโลยีตรวจจับได้ง่ายขึ้น เว็บไซต์ข้างต้นจะนำเสนอตัวอย่าง TOR บางฉบับ