ก่อนจะมาเป็นโครงสร้างอาคารที่แข็งแรง ‘เหล็ก’ ทุกตันแลกมาด้วยการใช้ทรัพยากรและการปล่อยก๊าซเรือนกระจกปริมาณไม่น้อย เมื่อภาคก่อสร้างยุคใหม่หันมาโฟกัส ‘คาร์บอนแฝง’ ตั้งแต่การขุดวัตถุดิบไปจนถึงวันรีไซเคิล สมการการเลือกวัสดุจึงเปลี่ยนไป การหมุนเวียน ‘เศษเหล็ก’ กลับมาผลิตเป็นเหล็กเส้นใหม่ จึงกลายเป็นโซลูชันเศรษฐกิจหมุนเวียนที่ช่วยตัดวงจรการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ตั้งแต่ต้นทาง

หนึ่งในกรณีที่นำแนวคิดดังกล่าวมาใช้กับวัสดุก่อสร้าง คือความร่วมมือระหว่าง บริษัท โฮม โปรดักส์ เซ็นเตอร์ จำกัด (มหาชน) หรือ โฮมโปร กับ บริษัท ทาทา สตีล (ประเทศไทย) จำกัด (มหาชน) ในการนำ ‘เหล็กเส้นอีเอฟ’ หรือ ‘เหล็กเส้นคาร์บอนต่ำ’ มาจำหน่ายที่เมกาโฮมทุกสาขาทั่วประเทศ โดยเหล็กชนิดนี้ผลิตด้วยเทคโนโลยีเตาหลอมไฟฟ้าอีเอเอฟ (Electric Arc Furnace: EAF) และใช้เศษเหล็กรีไซเคิล 100% เป็นวัตถุดิบ

เศษเหล็กส่วนหนึ่งมาจากเครื่องใช้ไฟฟ้าที่คัดแยกจากบ้านลูกค้าโฮมโปรที่เข้าร่วมโครงการ ‘แลกเก่าเพื่อโลกใหม่’ ก่อนถูกนำกลับเข้าสู่กระบวนการผลิต การนำวัสดุที่ผ่านการใช้งานแล้วกลับมาเป็นวัตถุดิบจึงเชื่อมโยงกับแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ซึ่งมองการใช้ทรัพยากรให้หมุนเวียนอยู่ในระบบให้นานขึ้น

ลดคาร์บอนจากกระบวนการผลิต

ข้อมูลในรายงาน Sustainability Indicators 2024 จากสมาคมเหล็กโลก (World Steel Association) ระบุว่า การผลิตเหล็กด้วยเตาหลอมไฟฟ้าอีเอเอฟมีส่วนช่วยในการลดการใช้ทรัพยากรจากธรรมชาติและการปล่อยก๊าซเรือนกระจก เมื่อเทียบกับการผลิตเหล็กแบบบีเอฟ-บีโอเอฟ (BF-BOF)

สำหรับเหล็กเส้นอีเอฟ สามารถช่วยลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ได้ประมาณ 3-4 เท่า และหากเทียบการใช้เหล็กเส้นที่ผลิตด้วยเตาอีเอเอฟ 1 ตัน จะช่วยลดคาร์บอนไดออกไซด์ได้เทียบเท่ากับการปลูกต้นไม้มากกว่า 180 ต้น

‘ชัยเฉลิม บุญญานุวัตร’ ผู้ช่วยกรรมการผู้จัดการใหญ่ – การตลาดและการขาย บริษัท ทาทา สตีล (ประเทศไทย) จำกัด (มหาชน) กล่าวว่า เศษโลหะจากสินค้าที่ผู้บริโภคไม่ใช้แล้วในระบบของโฮมโปรสามารถนำกลับมาเป็นวัตถุดิบในกระบวนการผลิตด้วยเทคโนโลยีเตาหลอมไฟฟ้าอีเอเอฟ ก่อนกลับมาเป็นเหล็กเส้นสำหรับใช้งานอีกครั้ง ทำให้ทรัพยากรที่ผ่านการใช้งานแล้วสามารถหมุนเวียนกลับเข้าสู่กระบวนการผลิต

ด้าน ‘ธีระพงศ์ สัมพันธ์’ ผู้ช่วยกรรมการผู้จัดการ กลุ่มงานจัดซื้อ Construction บริษัท โฮม โปรดักส์ เซ็นเตอร์ จำกัด (มหาชน) กล่าวว่า การพิจารณาวัสดุก่อสร้างควรมองทั้งคุณภาพ ความสม่ำเสมอของวัสดุ ความมั่นใจในการใช้งาน และผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม โดยมองว่าการนำเหล็กเส้นคาร์บอนต่ำเข้ามาจำหน่ายเป็นส่วนหนึ่งของการนำแนวคิดการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าไปใช้กับงานก่อสร้าง

ข้อมูลสิ่งแวดล้อม

นอกจากกระบวนการผลิตที่ใช้เศษเหล็กรีไซเคิล 100% แล้ว เหล็กเส้นทาทา ทิสคอน ยังมีข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อมประกอบผลิตภัณฑ์ ได้แก่ อีพีดี (EPD) ที่แสดงผลกระทบตลอดวัฏจักรชีวิตของผลิตภัณฑ์ ซีเอฟพี (CFP) ที่แสดงปริมาณก๊าซเรือนกระจก และฉลากเขียวสำหรับผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ขณะที่โรงงานของทาทา สตีล (ประเทศไทย) ได้รับการรับรองอุตสาหกรรมสีเขียวระดับ 4 วัฒนธรรมสีเขียว (Green Industry Level 4: Green Culture) จากกระทรวงอุตสาหกรรม

ส่วนการนำเศษเหล็กกลับมาใช้ใหม่ยังต้องผ่านกระบวนการควบคุมคุณภาพ โดยเหล็กเส้นอีเอฟมีการควบคุมส่วนประกอบทางเคมีและกำจัดสิ่งเจือปนที่อาจกระทบต่อความแข็งแรง รวมถึงควบคุมให้เนื้อเหล็กมีฟองอากาศและรูพรุนต่ำ ทำให้ได้เนื้อเหล็กที่สะอาด ยืดหยุ่น แข็งแรง และมีคุณภาพสม่ำเสมอ

ลดวัสดุ ลดเศษเหล็ก

การลดผลกระทบจากงานก่อสร้างยังเกี่ยวข้องกับปริมาณเหล็กที่ใช้และเศษวัสดุที่เกิดขึ้นระหว่างทำงาน โดยเหล็กเส้นกำลังสูงชั้นคุณภาพเอสดี 50 (SD50) ของทาทา ทิสคอน ช่วยลดปริมาณเหล็กเสริมได้สูงสุด 20% ขณะที่เหล็กตัด-ดัดสำเร็จรูป คัต แอนด์ เบนด์ (CUT & BEND) ช่วยลดเศษเหล็กจากหน้างานได้ 10-15% พร้อมลดเวลาและแรงงานในการเตรียมงาน

เมื่อใช้เหล็กในปริมาณที่เหมาะสมและลดเศษวัสดุที่เหลือจากหน้างานได้ การใช้ทรัพยากรในงานก่อสร้างก็ลดลงตามไปด้วย ทั้งปริมาณเหล็ก เศษวัสดุ เวลา และแรงงาน ซึ่งล้วนเป็นส่วนหนึ่งของต้นทุนและผลกระทบที่เกิดขึ้นระหว่างการก่อสร้าง

สำหรับโฮมโปร การนำเหล็กเส้นอีเอฟที่ผลิตจากเศษเหล็กรีไซเคิล 100% เข้ามาจำหน่ายที่เมกาโฮมนั้นเชื่อมโยงกับแนวทาง HomePro Circular Economy Ecosystem ที่นำทรัพยากรจากการใช้งานเดิมกลับเข้าสู่ระบบ โดยในกรณีนี้เศษเหล็กจากเครื่องใช้ไฟฟ้าถูกนำกลับมาเป็นวัตถุดิบในการผลิต ก่อนกลับมาเป็นเหล็กเส้นสำหรับใช้งานในงานก่อสร้างอีกครั้ง