ดร.ปิ่นสักก์ สุรัสวดี ดำรงตำแหน่ง อธิบดีกรมประมง เปิดเผยถึงแนวทางการแก้ไขปัญหาการแพร่ระบาดของปลาหมอคางดำ ว่า กรมประมงกำลังปรับทิศทางการแก้ปัญหาการแพร่ระบาดของปลาหมอคางดำ ซึ่งเป็นสัตว์ต่างถิ่น โดยจะบูรณาการการทำงานของภาครัฐ ภาคเอกชน และเกษตรกรให้มีเป้าหมายและทิศทางชัดเจนมากขึ้น แนวทางใหม่จะอยู่บน “1 หลักการ 2 แนวทาง 7 วิธีการ” โดยหลักการสำคัญคือ ต้องลดจำนวนปลาหมอคางดำให้ได้มากที่สุด เนื่องจากการแพร่กระจายสร้างผลกระทบทั้งต่อระบบนิเวศและเกษตรกร
ส่วน 2 แนวทางหลัก คือ การกำจัดควบคู่กับการจำกัดการแพร่กระจาย เนื่องจากจากบทเรียนของสัตว์ต่างถิ่นรุกรานหลายชนิด ไม่สามารถคาดหวังว่าจะกำจัดให้หมดจากทุกพื้นที่ได้อย่างเบ็ดเสร็จ ดังนั้น มาตรการจะถูกออกแบบให้เหมาะกับแต่ละพื้นที่ พื้นที่ใดสามารถกำจัดได้จะเร่งกำจัดให้มากที่สุด ส่วนพื้นที่ที่ไม่สามารถกำจัดได้ทั้งหมด จะควบคุมทั้งจำนวนและผลกระทบต่อเกษตรกรและระบบนิเวศ จุดเปลี่ยนสำคัญของแผนรอบนี้ คือ การเปลี่ยนจากการรายงานสถานการณ์เป็นรายจังหวัด มาสู่การบริหารจัดการเป็น “รายแหล่งน้ำ” เพื่อให้กำหนดเป้าหมายและมาตรการได้ตรงกับสถานการณ์จริงมากขึ้น
ปัจจุบันกรมประมงมีฐานข้อมูลตรวจติดตามมากกว่า 200 แหล่งน้ำ หรือประมาณ 213 แหล่งน้ำ และพบว่าสถานการณ์ในช่วง 2-4 ปีที่ผ่านมา รวมถึงเมื่อเทียบแนวโน้มย้อนหลังตั้งแต่ปี 2567-2569 ค่อนข้างทรงตัว เมื่อแบ่งพื้นที่เป็น 3 กลุ่ม พบว่า ประมาณ 40% เป็นแหล่งน้ำที่ยังไม่พบปลาหมอคางดำ ขณะที่ประมาณ 30% พบในระดับน้อย หรือไม่เกินประมาณ 10 ตัวต่อตารางเมตร และอีกประมาณ 30% พบในระดับชุกชุมและเริ่มสร้างผลกระทบต่อระบบนิเวศและเกษตรกร
กรมประมงต้องการเปลี่ยนสัดส่วนดังกล่าว โดยเพิ่มพื้นที่ที่ไม่พบปลาหมอคางดำให้มากขึ้น ลดพื้นที่ที่มีการระบาด และในระยะเร่งด่วนตั้งเป้าลดพื้นที่สีแดงลงอย่างน้อยครึ่งหนึ่งให้กลับมาอยู่ในระดับสีเหลืองพร้อมกันนี้ ต้องรักษาพื้นที่สีเขียวที่ยังไม่พบปลาหมอคางดำไม่ให้กลายเป็นพื้นที่สีเหลือง
สำหรับ “โซนสีเขียว” ซึ่งยังไม่พบปลาหมอคางดำ จะเน้นการเฝ้าระวังและป้องกันไม่ให้มีการแพร่เข้าพื้นที่ โดยกรมประมงเตรียมใช้เทคโนโลยี Environmental DNA หรือ eDNA ร่วมกับหน่วยงานด้านวิทยาศาสตร์ เพื่อค้นหาร่องรอยของปลาในสิ่งแวดล้อม แม้ยังไม่สามารถตรวจพบตัวปลาโดยตรง พร้อมสร้างเครือข่ายประชาชนช่วยเฝ้าระวัง และใช้มาตรการควบคุมการเคลื่อนย้าย เพื่อป้องกันการปนเปื้อนจากพื้นที่อื่น
ส่วน “โซนสีเหลือง” ซึ่งเป็นพื้นที่ที่เพิ่งเริ่มพบการแพร่ระบาด เป้าหมายคือต้องกำจัดให้เร็วที่สุด โดยนำเทคโนโลยีและนวัตกรรมมาเพิ่มประสิทธิภาพการจับ รวมถึงการพัฒนาเครื่องมือชอร์ตไฟฟ้าที่เหมาะสม และการทำงานร่วมกับประชาชนในพื้นที่ในลักษณะ “เจอปุ๊บ จับปุ๊บ” ขณะที่ “โซนสีแดง” เป็นพื้นที่ที่มีการระบาดในระดับสูงและส่งผลกระทบแล้ว เป้าหมายแรกคือ ลดจำนวนให้มากที่สุดเพื่อเปลี่ยนพื้นที่จากสีแดงกลับมาเป็นสีเหลือง ก่อนมุ่งไปสู่สีเขียวในระยะต่อไป
มาตรการในพื้นที่สีแดงจะรวมถึงกิจกรรมจับปลาออกจากธรรมชาติ เช่น การลงแขกลงคลอง การทำงานร่วมกับเกษตรกรเพื่อลดผลกระทบในบ่อเพาะเลี้ยง และการสร้างความต้องการใช้ประโยชน์จากปลาหมอคางดำ เพื่อเป็นแรงจูงใจให้ประชาชนช่วยกันจับออกจากระบบนิเวศ การใช้ประโยชน์สามารถทำได้หลายรูปแบบ เช่น นำไปทำปลาป่น ปุ๋ย หรือน้ำหมัก รวมถึงใช้ในระบบเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำภายใต้มาตรการควบคุมการแพร่กระจาย
อย่างไรก็ตาม นายปิ่นสักก์ย้ำว่า กรมประมงจะไม่ส่งเสริมความต้องการจนกลายเป็นแรงจูงใจให้มีการเพาะเลี้ยงปลาหมอคางดำเป็นสัตว์เศรษฐกิจ เพราะจะขัดกับหลักการลดจำนวนสัตว์ต่างถิ่นรุกราน และอาจเพิ่มความเสี่ยงการแพร่กระจายหลังสามารถลดจำนวนปลาหมอคางดำในพื้นที่ได้ จะมีการปล่อยพันธุ์สัตว์น้ำที่เป็นปลาผู้ล่าในปริมาณที่เหมาะสม เพื่อช่วยสร้างความสมดุลของระบบนิเวศและควบคุมประชากรปลาหมอคางดำ
