ปัจจุบันปัญญาประดิษฐ์ (AI) เข้ามาอยู่ในชีวิตประจำวันและการทำงานมากขึ้น ตั้งแต่การค้นหาข้อมูล จัดทำเอกสาร วิเคราะห์ข้อมูล ไปจนถึงช่วยตัดสินใจ เทคโนโลยีเหล่านี้ทำให้งานหลายอย่างรวดเร็วขึ้น ขณะเดียวกันก็เปลี่ยนรูปแบบการทำงานและทักษะที่คนต้องมี การเรียนรู้วิธีใช้เอไอให้เหมาะสม พร้อมรักษาความสามารถในการคิดและตัดสินใจด้วยตัวเอง จึงเป็นโจทย์ที่คนทำงานทุกวัยต้องเตรียมรับมือ
ประเด็นดังกล่าวถูกยกขึ้นมาพูดคุยในเวที SX TALK STAGE หัวข้อ ‘AI & ME: THE NEW RULES OF LIVING AND WORKING’ ภายในงาน Sustainability Expo 2026 (SX2026) ซึ่งจัดขึ้นต่อเนื่องเป็นปีที่ 7 ภายใต้แนวคิด ‘พอเพียง ยั่งยืน เพื่อโลก’ มีผู้เชี่ยวชาญ 3 คนร่วมแลกเปลี่ยนมุมมองเกี่ยวกับการใช้เอไอและการปรับตัวในโลกการทำงาน
คนทำงานต้องลงมือเรียนรู้
‘กานติมา เลอเลิศยุติธรรม’ รองประธานเจ้าหน้าที่บริหารด้านธุรกิจองค์กร บริษัท แอดวานซ์ อินโฟร์ เซอร์วิส จำกัด (มหาชน) กล่าวว่า การทำให้คนเข้าใจเอไอควรเริ่มจากการเปิดโอกาสให้ได้ทดลองใช้จริง มากกว่าการกำหนดกฎเกณฑ์เพียงอย่างเดียว เพราะการเรียนรู้ด้วยตัวเองจะช่วยให้เห็นว่าเทคโนโลยีทำอะไรได้และมีข้อจำกัดตรงไหน
ในหลายองค์กร ผู้บริหารหรือคนทำงานรุ่นใหญ่ยังมอบหมายให้พนักงานรุ่นน้องเป็นผู้ใช้เอไอแทน ทำให้ตัวเองไม่ได้เรียนรู้วิธีใช้เทคโนโลยีโดยตรง ทั้งที่เอไอสามารถช่วยลดงานซ้ำ ๆ ได้มาก อย่างไรก็ตาม ผลลัพธ์ที่ได้ยังต้องผ่านการตรวจสอบและใช้วิจารณญาณของคน เพราะหากไม่มีข้อมูลหรือระบบคัดกรองที่เหมาะสม เอไออาจให้คำตอบทั่วไปที่ไม่ตรงกับโจทย์ขององค์กร
พร้อมกล่าวว่าคนที่ไม่ยอมเรียนรู้ ต่อต้านการเปลี่ยนแปลง และยึดติดกับวิธีทำงานเดิม อาจเสียโอกาสในตลาดแรงงาน การพัฒนาตัวเองจึงต้องเริ่มจากตัวคนทำงาน ไม่ควรรอให้ผู้บริหารเป็นฝ่ายสั่งหรือจัดการให้ทั้งหมด ขณะเดียวกัน องค์กรควรสำรวจปัญหาและความพร้อมของบุคลากรก่อนเลือกซื้อเครื่องมือเอไอ เพราะเทคโนโลยีอาจเปลี่ยนไปภายใน 2 ปี หากลงทุนซื้อระบบราคาแพงมาแล้วพนักงานใช้ไม่เป็น ก็อาจกลายเป็นค่าใช้จ่ายที่ไม่คุ้มค่า
อีกเรื่องที่ต้องระวังคือการมอบหมายงานคิดทั้งหมดให้เอไอ แล้วให้คนทำเฉพาะงานง่าย ๆ เพราะการพึ่งพาเทคโนโลยีมากเกินไปอาจทำให้ทักษะการวิเคราะห์ ความคิดสร้างสรรค์ และการคิดสิ่งใหม่ลดลง คนทำงานจึงต้องตรวจสอบคำตอบ เติมประสบการณ์ และใช้ความคิดของตัวเองประกอบการทำงานอยู่เสมอ โดยเฉพาะทักษะการคิดอย่างมีเหตุผลและการปรับตัว ซึ่งจำเป็นต่อการรับมือกับวิธีทำงานที่เปลี่ยนไป
มองงานใหม่ ทักษะใหม่
ด้าน‘อรนุช เลิศสุวรรณกิจ’ ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท เทคซอส มีเดีย จำกัด กล่าวว่า การประเมินความคุ้มค่าของเอไอไม่ควรดูเฉพาะผลตอบแทนทางการเงิน แต่ควรนับรวมการลดข้อผิดพลาดและคุณภาพชีวิตของคนทำงานด้วย เช่น การใช้เอไอตรวจเอกสารบัญชีช่วยลดงานที่ต้องทำล่วงเวลา ทำให้พนักงานมีเวลาออกกำลังกายหรือพักผ่อนมากขึ้น
งานที่มีขั้นตอนซ้ำๆ ใช้ตรรกะหรือทำตามรูปแบบเดิม มีโอกาสถูกเอไอเข้ามาทำแทนมากขึ้น เช่น การเขียนโค้ดขั้นพื้นฐานและการตอบคำถามลูกค้าแบบอัตโนมัติ ขณะเดียวกันก็เกิดบทบาทงานใหม่ ทั้งการตรวจสอบโค้ดที่เอไอสร้างขึ้นและการวิเคราะห์ความต้องการของผู้ใช้ เพื่อให้ระบบที่พัฒนาขึ้นตอบโจทย์การทำงานจริง
ผู้บริหารเองต้องปรับวิธีบริหาร โดยแบ่งงานระหว่างคนกับเอไอให้เหมาะสม พิจารณาว่างานใดเป็นงานซ้ำ ๆ ที่ให้เทคโนโลยีช่วยได้ และงานใดต้องอาศัยความละเอียดอ่อนหรือการตัดสินใจของมนุษย์ อรนุชยังเห็นว่า คนที่ไม่ได้จบด้านเทคโนโลยีก็สามารถใช้เอไอได้ดี หากเปิดใจเรียนรู้และทดลองใช้ โดยยกตัวอย่างพนักงาน Techsauce ที่จบด้านนิเทศศาสตร์และสามารถใช้เอไอได้อย่างคล่องแคล่ว รวมถึงถ่ายทอดความรู้ให้เพื่อนร่วมงานได้
ในอนาคต ทักษะด้านมนุษยศาสตร์และศิลปะอาจมีคุณค่ามากขึ้นในงานที่ต้องอาศัยปฏิสัมพันธ์กับคน การพัฒนาธุรกิจ และการบริหารโครงการ ส่วนการคัดเลือกพนักงานก็อาจต้องมองให้ไกลกว่าผลการเรียน โดยพิจารณาความรับผิดชอบ ความตั้งใจทำงาน ประสบการณ์จากการแข่งขันหรือกิจกรรมสร้างนวัตกรรม การทำงานเป็นทีม การตัดสินใจ การแก้ปัญหา และการสื่อสารด้วย
นอกจากนี้อรนุชยังฝากหลักการปรับตัวไว้ 3 ส. ได้แก่ สตาร์ท คือเริ่มทดลองใช้และเรียนรู้ด้วยตัวเอง สติ คือรู้จักตรวจสอบข้อมูล เพราะเอไออาจให้ข้อมูลผิดหรือคล้อยตามผู้ใช้เมื่อถูกโต้แย้ง และ สตรอง คือมีความยืดหยุ่นและพร้อมปรับตัวเมื่อวิธีทำงานเปลี่ยนไป
ทักษะมนุษย์ยังมีคุณค่า
ขณะที่ ‘นพ.คณพล ภูมิรัตนประพิณ’ กรรมการบริหาร บริษัท เฮลท์ แอท โฮม จำกัด มองว่า เอไอมีความสามารถสูงในงานที่มีข้อมูลจำนวนมากและมีรูปแบบชัดเจน เช่น งานกฎหมาย บัญชี การคำนวณ รวมถึงการอ่านภาพเอกซเรย์และคลื่นไฟฟ้าหัวใจ แต่งานที่ต้องทำความเข้าใจความรู้สึก สภาพจิตใจ และบริบทชีวิตของคน ยังต้องอาศัยมนุษย์เข้ามาดูแล
ในงานแพทย์ การพูดคุยกับผู้ป่วย การสังเกตสีหน้า รับฟังความรู้สึก และทำความเข้าใจสภาพครอบครัวหรือชีวิตความเป็นอยู่ เป็นข้อมูลที่ช่วยให้แพทย์ตัดสินใจรักษาได้เหมาะสม นอกจากนี้ ความรัก ความสัมพันธ์ และการดูแลกันก็เป็นคุณค่าที่เทคโนโลยีไม่สามารถทำหน้าที่แทนได้ทั้งหมด ซึ่งปัจจุบันเอไอช่วยอ่านภาพเอกซเรย์ในการตรวจคัดกรองผู้ป่วยจำนวนมาก ลดภาระงานของรังสีแพทย์ได้ แต่การใช้เทคโนโลยีต้องมีความพอดี ช่วงแรกแพทย์อาจตรวจทานผลจากเอไอทุกครั้ง ต่อมาเมื่อคุ้นเคยมากขึ้นอาจเชื่อผลลัพธ์และกดยืนยันเร็วเกินไป จนมีโอกาสพลาดสิ่งผิดปกติได้
บทบาทของแพทย์ในอนาคตจึงอาจเปลี่ยนจากการอ่านสัญญาณทางชีวภาพ ไปเป็นการรับผิดชอบต่อการรักษา ทำความเข้าใจความรู้สึกของผู้ป่วย และร่วมตัดสินใจเลือกแนวทางรักษา เช่น การใส่ท่อช่วยหายใจหรือการฟอกไต ขณะเดียวกัน หากเอไอช่วยสรุปบันทึกการรักษาได้ แพทย์ก็จะมีเวลามองผู้ป่วยและพูดคุยกับผู้ป่วยมากขึ้น
นอกจากนี้ นพ.คณพลยังเตือนว่า ทักษะที่ไม่ได้ใช้งานเป็นเวลานานอาจค่อยๆ ลดลง เช่น การจำเบอร์โทรศัพท์ การคำนวณ หรือการใช้สูตรสถิติ รวมถึงทักษะการตัดสินใจด้วย ตัวอย่างเช่น คนที่พึ่งพาระบบนำทางตลอดเวลาอาจไม่รู้ว่าจะเลือกเส้นทางอย่างไรเมื่อถนนปิด จึงควรฝึกใช้ความคิดและตัดสินใจด้วยตัวเองควบคู่ไปกับการใช้เทคโนโลยี
สำหรับการรักษาทักษะพื้นฐาน แนะนำให้ฝึกฟัง พูด อ่าน และเขียนอย่างต่อเนื่อง การอ่านเนื้อหาที่ยาวขึ้นช่วยฝึกสมาธิ ส่วนการเขียนบันทึกหรือทบทวนความคิดด้วยลายมือช่วยจัดระเบียบความคิด ลดความเครียด และอาจช่วยเรื่องการนอนหลับหรือภาวะซึมเศร้าได้
ส่วนการเตรียมเด็กและเยาวชนสำหรับอาชีพในอนาคต ควรให้ความสนใจกับทักษะที่มีความเป็นนามธรรมและขึ้นอยู่กับความเป็นตัวเอง เช่น นักแสดงตลกที่ต้องเข้าใจอารมณ์ขันของคนทำอาหารที่ต้องอาศัยรสชาติ หรือพนักงานบริการที่ต้องใช้ปฏิสัมพันธ์ทั้งทางร่างกายและความรู้สึก เพราะความชอบ ความถนัด และความคิดสร้างสรรค์ของแต่ละคนยังเป็นสิ่งที่ควรได้รับการพัฒนา
โลกการทำงานที่มีเอไอเข้ามามากขึ้นจึงต้องอาศัยทั้งความสามารถในการใช้เทคโนโลยีและการรักษาทักษะของมนุษย์ คนทำงานต้องพร้อมเรียนรู้สิ่งใหม่ ตรวจสอบข้อมูล และฝึกคิดด้วยตัวเองอยู่เสมอ เพื่อให้สามารถเลือกใช้เอไอเป็นเครื่องมือช่วยทำงาน โดยยังคงรับผิดชอบต่อผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น
