เมื่อวันที่ 13 พ.ย. ตัวแทนผู้นำชุมชน เกษตรกร ผู้ประกอบการ นักวิชาการ และประชาชนในพื้นที่ จ.เชียงราย ร่วมสะท้อนปัญหาวิกฤติแม่น้ำสาย แม่น้ำกก และแม่น้ำโขง ที่ได้รับผลกระทบอย่างหนักจากการทำเหมืองแร่ในประเทศเพื่อนบ้าน ทั้งปัญหาตะกอนดินทับถมจนแม่น้ำตื้นเขิน น้ำขุ่นจัดจนต้องหยุดผลิตน้ำประปา รวมถึงผลตรวจพบสารโลหะหนักปนเปื้อนในผลผลิตทางการเกษตร โดยเรียกร้องให้รัฐบาลเร่งแก้ไขปัญหาอย่างเป็นรูปธรรม พร้อมเตือนว่าหากยังนิ่งเฉย ประชาชนอาจยกระดับการเคลื่อนไหวปิดด่านพรมแดนเพื่อสกัดกั้นการนำเข้าแร่จากประเทศเพื่อนบ้าน
น.ส.จันจารา กนิษฐารมณ์ ผู้ใหญ่บ้าน หมู่ 1 ต.เวียงพางคำ เปิดเผยว่า ช่วงวันที่ 5-6 พฤศจิกายน ที่ผ่านมา การประปาส่วนภูมิภาคต้องหยุดจ่ายน้ำกะทันหัน เนื่องจากค่าความขุ่นพุ่งสูงถึง 14,000 NTU (จากปกติ 2,000-3,000 NTU) กระทบชาวแม่สายกว่าร้อยละ 98 ที่พึ่งพาน้ำประปา จึงขอให้ปรับปรุงระบบแจ้งเตือนให้รวดเร็วและเร่งจัดหาแหล่งน้ำดิบสำรอง
ส.อ.ธงพงศ์ปรีดา ปัญจขันธ์ ผู้ใหญ่บ้านเหมืองแดงใต้ และ นายประจักษ์ เครือศรี ตัวแทนชุมชนสายลมจอย ระบุว่า เหมืองฝั่งเมียนมาขยายตัวหนักตั้งแต่ปี 2564 ทำให้ตะกอนโคลนทับถมแม่น้ำสายสูงกว่า 1 เมตร เป็นปัจจัยเกิดน้ำท่วมใหญ่ปี 2567 จึงเสนอให้สร้างพนังกั้นน้ำถาวรบริเวณต้นทางชายแดนแทนการสร้างซ้อนในย่านเศรษฐกิจ
ด้าน นายทองคำ อินพรหม ประธานกลุ่มผู้ใช้น้ำคลองชลประทาน RMC แม่น้ำสาย และ นายธนรัตน์กร สุวรรณปราการ ประธานสภาเกษตรกรอำเภอแม่สาย แสดงความกังวลว่า หากแม่น้ำสายถูกประกาศเป็นพื้นที่ปนเปื้อนสารพิษจะกระทบต่อความเชื่อมั่นและเศรษฐกิจการเกษตรของจังหวัดอย่างรุนแรง
นายชาติชาย แก้วบุตร ประธานคลองชลประทาน RMC3 และตัวแทนเกษตรกรลุ่มน้ำกก เสนอให้รัฐบาลระงับการนำเข้าแร่หากต้นทางไม่มีระบบบำบัดมลพิษ พร้อมสนับสนุนงบเจาะบ่อบาดาลและระบบสูบน้ำโซลาร์เซลล์ทดแทน รวมถึงเร่งรัดโครงการอ่างเก็บน้ำแม่คำและแม่สแลบที่ล่าช้าออกไปถึงปี 2573
ขณะที่ ผศ.ดร.เสถียร ฉันทะ คณะกรรมการลุ่มน้ำโขงเหนือ และอาจารย์มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย เปิดเผยผลตรวจจากกระทรวงเกษตรฯ และกรมชลประทาน พบผัก 24 ชนิดใน อ.แม่อาย มีสารหนูและแคดเมียมเกินมาตรฐาน ส่วนข้าวนาปรังในพื้นที่แม่สายพบสารหนูเกินมาตรฐาน 16 จุด จาก 20 จุดตรวจ และลุ่มน้ำกกพบอีก 7 จุด จึงเสนอให้จัดประชุมคณะทำงานด้านเทคนิคไทย-เมียนมา ที่ อ.แม่สาย เพื่อร่วมกันตรวจสอบคุณภาพน้ำ
ด้าน ผศ.ดร.ไชยณรงค์ เศรษฐเชื้อ อาจารย์มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ระบุว่า มลพิษได้ไหลลงสู่แม่น้ำโขงผ่าน จ.เชียงราย ไปถึงภาคอีสานแล้ว โดยพบเหมืองริมน้ำโขงในประเทศเพื่อนบ้านเพิ่มเป็น 15 แห่ง และเหมืองในเมียนมาได้รับใบอนุญาตกว่า 28 บริษัท ซึ่งส่วนหนึ่งเป็นกลุ่มทุนจีน จึงเสนอให้ไทยใช้กลไกทางการทูตกดดันรัฐบาลจีน รวมถึงใช้กลไกคณะกรรมาธิการแม่น้ำโขง (MRC) และมาตรการทางการค้าเข้าควบคุม
น.ส.มลธิชา ไชยบาล สส.เชียงราย เขต 6 กล่าวว่า ได้นำเรื่องนี้เข้าสู่สภาแล้ว 6 ครั้ง ล่าสุด รมว.การต่างประเทศ เตรียมหารือกับฝ่ายเมียนมา และคณะกรรมาธิการฯ มีกำหนดลงพื้นที่ในวันที่ 19 และ 23 พฤศจิกายนนี้ พร้อมเรียกร้องให้นายกรัฐมนตรีลงพื้นที่รับฟังปัญหาด้วยตนเอง
ขณะเดียวกัน พล.ต.จักรวีร์ เสนีย์วรยุทธ์ ผอ.ศอ.จอส.พระราชทาน มทบ.37 ได้จัดกำลังพลจิตอาสาพร้อมรถบรรทุกน้ำ บูรณาการร่วมกับกองกำลังผาเมือง โดยหน่วยเฉพาะกิจทัพเจ้าตาก ลงพื้นที่แจกจ่ายน้ำสะอาดให้แก่ประชาชนใน ต.เกาะทราย อ.แม่สาย เพื่อบรรเทาความเดือดร้อนเบื้องต้นอย่างต่อเนื่อง
