‘สมชัย’ฉะยับผู้บริหารแบงก์ชาติ กลัวการเมืองรุมยำ แถมเกรงใจแบงก์เกินไป

นายสมชัย สัจจพงษ์ ประธานกรรมการธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) หรือแบงก์ชาติ และอดีตปลัดกระทรวงการคลัง ได้เปิดใจแก่สื่อมวลชนอย่างเป็นทางการครั้งแรกภายหลังเข้ารับตำแหน่งประธานกรรมการธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) มาเป็นเวลา 1 ปี 6 เดือน นับตั้งแต่วันที่ 2 มิถุนายน 2568 โดยเปิดเผยถึงเป้าหมายการทำงาน 4 ด้านหลัก ตลอดจนวิพากษ์การทำงานของฝ่ายบริหาร ธปท. และระบบธนาคารพาณิชย์อย่างตรงไปตรงมา

นายสมชัย ระบุว่า นับตั้งแต่วันแรกที่เข้ารับตำแหน่ง มีความตั้งใจที่จะผลักดัน 4 ภารกิจหลัก ได้แก่

1.ยกระดับการทำงานของ ธปท. ให้มีประสิทธิภาพ โปร่งใส มีธรรมาภิบาล และทันต่อเทคโนโลยีการเงินผ่านการปรับปรุงกฎหมายทั้งหมดที่ ธปท. รับผิดชอบ

2.พัฒนาการสื่อสารให้ชัดเจนและเข้าถึงผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย (Stakeholder) ทุกระดับ

3.ส่งเสริมบุคลากร ธปท. ให้เข้าใจภาคเศรษฐกิจจริงและประชาชนฐานราก ไม่ยึดติดอยู่แต่บนหอคอยงาช้าง

4.ดูแลและกำกับการบริหารเงินสำรองระหว่างประเทศให้มั่นคงแข็งแกร่ง

ผิดหวังสั่งแก้กฎหมาย แต่กลัวการเมือง

นายสมชัย ระบุว่า สิ่งที่ผิดหวังมากที่สุดและมองว่าเป็นความบกพร่องของ ธปท. คือความล้มเหลวในการนำเสนอแนวทางแก้ไขกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ทั้งกฎหมายธนาคารแห่งประเทศไทย กฎหมายธุรกิจสถาบันการเงิน และกฎหมายเงินตรา ทั้งที่ในการประชุมคณะกรรมการ ธปท. ครั้งแรกเมื่อเดือนมิถุนายน 2568 คณะกรรมการได้มีมติสั่งการให้ผู้บริหารไปศึกษาและเสนอประเด็นที่ต้องแก้ไข แต่ผ่านมานานถึง 1 ปี 6 เดือน ฝ่ายบริหารกลับนำเสนอแนวทางแก้ไขกฎหมายธุรกิจสถาบันการเงินเพียงมาตราเดียว

นอกจากนี้ นายสมชัย ยังระบุว่า ฝ่ายบริหารตั้งคณะทำงานที่มีเฉพาะผู้บริหารของ ธปท. เองและสรุปกันเองว่าไม่จำเป็นต้องแก้ไขกฎหมายอื่นใด ทั้งที่ควรตั้งคณะทำงานร่วมกับหน่วยงานภายนอก เช่น กระทรวงการคลัง สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา สภาพัฒน์ และรับฟังความเห็นจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสียอย่างรอบด้าน เพื่อรวบรวมเหตุผลสนับสนุนและคัดค้านเสนอต่อคณะกรรมการ ธปท.

“ตั้งคณะทำงานพวกตนเอง พิจารณาตัดเองเพิ่มเองตามความเห็นของพวกตนเอง แล้วนำเสนอสิ่งที่ตนเองตัดสินใจเอง แถมยังมีคำพูดที่ไม่น่าจะออกจากปากผู้นำของชาวแบงก์ชาติว่า หากเสนอแนวทางแก้ไขกฎหมายธนาคารแห่งประเทศไทยไป ก็จะถูกการเมืองยำเละเทะ ซึ่งแสดงถึงวุฒิภาวะทางความคิดที่ไม่เชื่อมั่นในระบบรัฐสภาฯ ของผู้นำท่านนี้ นี่คือความล้มเหลวของธนาคารแห่งประเทศไทยที่จะก่อความเสียหายต่อเศรษฐกิจการเงินของประเทศ” นายสมชัย กล่าว

จี้ ธปท. เลิก “อุ้มแบงก์เกินควร” เกรงใจมากไป

แม้จะย้ำว่าตนทราบดีถึงกรอบกฎหมายที่ประธานกรรมการ ธปท. ไม่มีอำนาจกำหนดนโยบายในคณะกรรมการนโยบายทั้ง 3 ชุดที่ผู้ว่าการ ธปท. เป็นประธาน (คณะกรรมการนโยบายการเงิน, คณะกรรมการนโยบายสถาบันการเงิน และคณะกรรมการพัฒนาระบบชำระเงิน) แต่นายสมชัย ยืนยันว่าจะไม่ละทิ้งสิทธิในการให้ความเห็น วิพากษ์ และเสนอแนะในฐานะนักคิดและประชาชนคนหนึ่ง

นายสมชัย กล่าวว่า ประเด็นที่แสดงความกังวลและย้ำเตือนในที่ประชุมบอร์ดมาโดยตลอด คือ การปล่อยสินเชื่อ SME ของธนาคารพาณิชย์ที่เติบโตติดลบต่อเนื่องเกือบ 17 ไตรมาส ซึ่งถือเป็นประเทศเดียวในอาเซียนที่สร้างประวัติศาสตร์ด้านลบทางการเงินในสถิติดังกล่าว

โดยมองว่ามาตรการที่ ธปท. ดำเนินการอยู่ยังไม่เพียงพอ โครงการอย่าง Your Data/Open Data, Data Bureau และ SME Credit Portal ยังไม่เกิดขึ้นจริง ขณะที่ SME ล้มหายตายจากทุกวัน ส่วนมาตรการ SME Credit Boost และ SME Secure+ แม้จะเกิดขึ้นแล้วและตรงจุด แต่เป็นเพียงเงื่อนไขจำเป็นเบื้องต้น (Necessary Measure) ไม่ใช่มาตรการที่เพียงพอต่อการพลิกฟื้นสถานการณ์ (Sufficient Measure)

นายสมชัย ยังอ้างอิงผลวิจัยของสถาบันวิจัยเศรษฐกิจ ป๋วย อึ้งภากรณ์ เรื่อง “Misallocation: โจทย์ใหญ่ภาคการเงินในการเพิ่มศักยภาพเศรษฐกิจไทย” (เผยแพร่เมื่อวันที่ 21 สิงหาคม 2569) ที่ระบุว่า แม้กำไรของระบบธนาคารพาณิชย์จะอยู่ในระดับสูง แต่กลับเกิดการจัดสรรเงินทุนผิดที่ (Misallocation) โดยในกลุ่มกิจการที่มีประสิทธิภาพสูงสุด 30% แรก ธุรกิจ SME เข้าถึงสินเชื่อจากธนาคารพาณิชย์เพียงประมาณ 1 ใน 5 เทียบกับธุรกิจขนาดใหญ่ที่ได้รับสินเชื่อมากกว่า 60%

พร้อมกันนี้ นายสมชัย ตั้งข้อสังเกตว่าธนาคารพาณิชย์กำหนดเงื่อนไขและลากยาวกระบวนการพิจารณาสินเชื่อ SME เกินความจำเป็น รวมถึงคิดอัตราดอกเบี้ย SME สูงเกินความเสี่ยงจริง เพื่อนำไปอุดหนุนสินเชื่อดอกเบี้ยต่ำให้ธุรกิจขนาดใหญ่ และนำสภาพคล่องส่วนเกินไปหารายได้ผ่านตลาดซื้อคืนพันธบัตร (Repo) ของ ธปท. จึงเสนอให้ ธปท. พิจารณาเพิ่มต้นทุนสำหรับธนาคารพาณิชย์ที่นำเงินมาพักไว้ในตลาด Repo และเร่งใช้เครื่องมือกำกับตรวจสอบอย่างเข้มงวด

“ผมคิดตลกๆ ว่า ธปท. อุ้มธนาคารพาณิชย์เกินควร ทั้งๆ ที่เห็นปัญหาเชิงประจักษ์อยู่ และควรรีบทำ เร่งทำ แต่ไม่ทำ กลัวๆ เกรงๆ ธนาคารพาณิชย์มากเกินควรในฐานะผู้กำกับครับ ธปท. ต้องใช้เครื่องมือนี้ตรวจสอบความผิดปกติในการดำเนินการของธนาคารพาณิชย์ในการปล่อยสินเชื่อ SME อาทิ การสุ่มตรวจ case การปฏิเสธสินเชื่อ SME ของทุกธนาคารพาณิชย์ที่มีอัตราปฏิเสธสูงในอัตราผิดปกติมาก” นายสมชัย ระบุ

ประเมินผลงานผู้ว่าฯ ธปท. “ยังให้ผ่าน”

สำหรับการประเมินผลงานของผู้ว่าการ ธปท. คนปัจจุบัน นายสมชัย ในฐานะประธานบอร์ดแบงก์ชาติ ระบุว่า ส่วนตัว “ยังให้ผ่านอยู่” โดยชื่นชมว่าผู้ว่าฯ แบงก์ชาติ (นายวิทัย รัตนากร) มีแนวคิดที่ให้ความสำคัญกับอัตราการขยายตัวทางเศรษฐกิจและตัวเลขมหภาคมากขึ้นควบคู่ไปกับการรักษาเสถียรภาพเศรษฐกิจ สื่อสารได้ชัดเจนเข้าถึงผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และสร้างภาพลักษณ์ที่ดีในฐานะผู้รู้ที่กล้าพูดถึงปัญหาเศรษฐกิจ

อย่างไรก็ตาม จุดที่ผู้ว่าฯ ยังขาดและถือว่าล้มเหลว คือ การผลักดันการแก้ไขกฎหมาย การจัดระเบียบธนาคารพาณิชย์ในเรื่องสินเชื่อ SME การจัดลำดับความสำคัญของปัญหา และการออกมาตรการที่ขาดประสิทธิผล โดยเฉพาะมาตรการควบคุมการถอนเงินสดและทองคำเพื่อสกัดปัญหาเงินเทา ซึ่งผู้ว่าฯ ได้แถลงเมื่อวันที่ 29 ตุลาคม ว่ามูลค่าการถอนเงินสดภายใต้มาตรการลดลงกว่า 57% และธุรกรรมถอนทองคำจริงลดลงกว่า 85% เมื่อเทียบกับเดือนมกราคม 2569

นายสมชัย ตั้งข้อสังเกตว่า มาตรการที่กำหนดเพดานมูลค่าขั้นต่ำเช่นนี้ เปิดช่องให้ผู้กระทำผิดเลี่ยงการรายงานด้วยการแบ่งซอยธุรกรรมให้ต่ำกว่าเกณฑ์ หรือที่เรียกว่า Structuring ซึ่งเป็นพฤติกรรมที่สำนักงาน ปปง. เคยตรวจพบมาก่อน

“ยอดเหนือเกณฑ์ลดลง 57% ไม่เท่ากับยอดถอนเงินสดทั้งหมดลดลง 57% และยิ่งไม่เท่ากับเงินเทาลดลง 57% เช่นเดียวกับตัวเลขทองคำ ส่วนการระบุว่าทองคำลดลง 85% ต้องชี้แจงด้วยว่าวัดจากจำนวนรายการ น้ำหนัก หรือมูลค่า และครอบคลุมธุรกรรมกลุ่มใด คำแถลงสรุปที่อ้างไม่ได้ให้รายละเอียดเพียงพอสำหรับตรวจสอบประเด็นเหล่านี้” ประธานบอร์ดแบงก์ชาติ กล่าว

นายสมชัย ทิ้งท้ายไว้ว่า สิ่งที่เปิดเผยในครั้งนี้เป็นเพียงประสบการณ์ส่วนหนึ่งจากการทำงานในฐานะประธานกรรมการธนาคารแห่งประเทศไทยตลอด 1 ปี 6 เดือนที่ผ่านมา และเมื่อปฏิบัติหน้าที่ครบวาระ 2 ปี จะออกมารายงานความคืบหน้าต่อสาธารณชนอีกครั้ง