วันที่ 14 พ.ย. 2569 นับเป็นอีกหมุดหมายสำคัญของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เมื่อประเทศสมาชิกสมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (อาเซียน) ร่วมลงนามในกรอบความตกลงด้านเศรษฐกิจดิจิทัลของอาเซียน (ASEAN Digital Economy Framework Agreement : DEFA) ที่กรุงมะนิลา ประเทศฟิลิปปินส์ ถือเป็นความตกลงด้านเศรษฐกิจดิจิทัลฉบับแรกของภูมิภาคที่มีผลผูกพันทางกฎหมายและครอบคลุมประเทศสมาชิกทั้ง 11 ประเทศ โดยมีเป้าหมายวางรากฐานกติกากลางเพื่อเชื่อมโยงเศรษฐกิจดิจิทัลของอาเซียนให้เป็นตลาดเดียวกันมากขึ้น


อาเซียนเริ่มต้นการเจรจา DEFA เมื่อเดือน ก.ย. 2566 ก่อนใช้เวลาเกือบ 3 ปีในการหาข้อสรุปเกี่ยวกับกรอบความร่วมมือดังกล่าว โดยในการประชุมคณะมนตรีประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน ครั้งที่ 27 ที่เมืองเซบู ประเทศฟิลิปปินส์ เมื่อวันที่ 7 พ.ค. ที่ผ่านมา รัฐมนตรีที่เกี่ยวข้องได้มอบหมายให้เจ้าหน้าที่อาวุโสด้านเศรษฐกิจ เร่งคลี่คลายประเด็นที่ยังเป็นข้อขัดแย้งและดำเนินการเจรจาให้เสร็จสิ้น


การเจรจาสามารถบรรลุข้อสรุปในการประชุมที่กรุงมะนิลา ระหว่างวันที่ 27-29 พ.ค. ที่ผ่านมา ก่อนนำไปสู่การลงนามอย่างเป็นทางการในวันที่ 14 พ.ย. ครั้งนี้ ซึ่งนับเป็นหนึ่งในผลงานสำคัญด้านเศรษฐกิจของฟิลิปปินส์ ในฐานะประธานอาเซียนประจำปี 2569


สาระสำคัญของ DEFA คือการสร้างกรอบกติกาและมาตรฐานร่วมกัน เพื่ออำนวยความสะดวกให้กิจกรรมทางเศรษฐกิจดิจิทัลระหว่างประเทศสมาชิกดำเนินไปอย่างราบรื่นและมีประสิทธิภาพมากขึ้น ครอบคลุมประเด็นสำคัญหลายด้าน ได้แก่

การค้าดิจิทัลและพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ข้ามพรมแดน สนับสนุนการทำธุรกรรมและการค้าผ่านระบบดิจิทัลตั้งแต่ต้นจนจบ ลดขั้นตอนและอุปสรรคในการดำเนินธุรกิจระหว่างประเทศ


การชำระเงินอิเล็กทรอนิกส์และอัตลักษณ์ดิจิทัล ส่งเสริมการเชื่อมโยงระบบชำระเงินและการยืนยันตัวตนทางดิจิทัลของแต่ละประเทศ เพื่อให้ประชาชนและภาคธุรกิจใช้งานข้ามพรมแดนได้สะดวกขึ้น


การเคลื่อนย้ายข้อมูลข้ามพรมแดนและการคุ้มครองข้อมูล วางแนวทางให้การส่งผ่านข้อมูลระหว่างประเทศเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ ควบคู่กับการสร้างความเชื่อมั่นด้านความปลอดภัยและความเป็นส่วนตัว


ความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์และการคุ้มครองผู้บริโภค ยกระดับมาตรการรับมือภัยคุกคามทางไซเบอร์และสร้างหลักประกันให้ผู้บริโภคที่ใช้บริการออนไลน์


เทคโนโลยีและนวัตกรรมเกิดใหม่ ครอบคลุมการคุ้มครองซอร์สโค้ด ตลอดจนการส่งเสริมความร่วมมือด้านเทคโนโลยีใหม่ รวมถึงปัญญาประดิษฐ์ (เอไอ)


กรอบความตกลงดังกล่าวจึงไม่ได้มุ่งเพียงเพิ่มปริมาณการค้าผ่านช่องทางออนไลน์ แต่ยังต้องการสร้างระบบนิเวศทางดิจิทัลที่เอื้อต่อการลงทุน นวัตกรรม และการดำเนินธุรกิจในระดับภูมิภาคด้วย


หนึ่งในเป้าหมายที่ได้รับความสนใจคือ การผลักดันให้เศรษฐกิจดิจิทัลของอาเซียนมีมูลค่าสูงถึง 2 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ (ราว 67.75 ล้านล้านบาท) ภายในปี 2573 หากประเทศสมาชิกสามารถนำ DEFA ไปปฏิบัติได้อย่างมีประสิทธิภาพ


อย่างไรก็ตาม ตัวเลขดังกล่าวแตกต่างจากการประเมินของรายงาน e-Conomy SEA ซึ่งจัดทำโดยกูเกิล ร่วมกับเทมาเส็ก และเบน แอนด์คอมปะนี ที่คาดการณ์ว่า เศรษฐกิจดิจิทัลของภูมิภาคจะมีมูลค่าราว 368,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (ราว 12.4 ล้านล้านบาท) ในปี 2569 และขยายตัวเกิน 1 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ (ราว 33.87 ล้านล้านบาท) ภายในปี 2578


แม้การประเมินทั้งสองชุดจะใช้กรอบเวลาและสมมติฐานที่แตกต่างกัน แต่ต่างสะท้อนถึงศักยภาพการเติบโตของเศรษฐกิจดิจิทัลในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งมีประชากรรวมกันมากกว่า 680 ล้านคน และกำลังกลายเป็นตลาดสำคัญของธุรกิจเทคโนโลยีและบริการออนไลน์


นอกจากนี้ DEFA ยังมีบทบาทสนับสนุนวิสัยทัศน์อาเซียน 2045 : Our Shared Future และแผนยุทธศาสตร์ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน ปี 2569-2573 ที่มุ่งยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันของภูมิภาค ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจโลกและความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี


แม้ DEFA จะมีเป้าหมายสร้างมาตรฐานร่วมกัน แต่ความแตกต่างด้านระดับการพัฒนาเทคโนโลยี โครงสร้างพื้นฐาน และกฎหมายของประเทศสมาชิก ยังคงเป็นโจทย์สำคัญของอาเซียน


ด้วยเหตุนี้ กรอบความตกลงจึงได้รับการออกแบบให้มีความยืดหยุ่น โดยเปิดโอกาสให้แต่ละประเทศดำเนินการตามระดับความพร้อมของตนเอง ไม่จำเป็นต้องปรับเปลี่ยนระบบทั้งหมดในเวลาเดียวกัน ขณะที่บางประเด็นเกี่ยวกับการส่งผ่านข้อมูลข้ามพรมแดน ยังเปิดช่องให้ประเทศสมาชิกกำหนดข้อสงวนได้ตามความเหมาะสม


แนวทางดังกล่าวช่วยลดข้อจำกัดในการหาข้อตกลงร่วมกันระหว่างประเทศที่มีความพร้อมแตกต่างกัน แต่ในอีกด้านหนึ่งก็อาจทำให้การบังคับใช้มีความไม่เท่าเทียมกัน หากแต่ละประเทศดำเนินการด้วยความเร็วและมาตรฐานที่ต่างกันมากเกินไป


ดังนั้น ความสำเร็จของ DEFA จึงไม่ได้ขึ้นอยู่กับการลงนามเพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นอยู่กับความสามารถของรัฐบาลแต่ละประเทศในการปรับปรุงกฎหมาย พัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน และสร้างระบบกำกับดูแลให้สอดคล้องกับข้อตกลงที่กำหนดไว้


สำหรับประเทศไทย DEFA เปิดโอกาสให้ภาคธุรกิจสามารถขยายตลาดและเข้าถึงผู้บริโภคในภูมิภาคได้สะดวกยิ่งขึ้น โดยเฉพาะผู้ประกอบการรายย่อยและธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (เอสเอ็มอี) ซึ่งจะได้รับประโยชน์จากการลดขั้นตอนด้านเอกสารและอุปสรรคในการทำธุรกรรมข้ามพรมแดน


ขณะเดียวกัน ภาคการเงินและธุรกิจเทคโนโลยีทางการเงิน (ฟินเทค) ยังมีโอกาสต่อยอดการเชื่อมโยงระบบชำระเงินระหว่างประเทศ โดยเฉพาะการพัฒนาระบบพร้อมเพย์และการชำระเงินผ่านคิวอาร์โค้ด ให้รองรับการใช้งานกับประเทศเพื่อนบ้านได้ครอบคลุมมากขึ้น
ส่วนธุรกิจสตาร์ทอัพและผู้พัฒนาเทคโนโลยีจะมีโอกาสเข้าถึงตลาดผู้บริโภคกว่า 680 ล้านคน ภายใต้กรอบกติกาที่มีความชัดเจนมากขึ้น ซึ่งอาจช่วยดึงดูดการลงทุนและส่งเสริมการพัฒนานวัตกรรมภายในประเทศ


อย่างไรก็ตาม การเปิดตลาดที่กว้างขึ้นย่อมมาพร้อมกับการแข่งขันที่เข้มข้นขึ้นเช่นกัน ผู้ประกอบการไทยจำเป็นต้องปรับตัวให้สอดคล้องกับมาตรฐานด้านการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล ความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ และข้อกำหนดที่เกี่ยวข้องกับการให้บริการดิจิทัล เพื่อรักษาความสามารถในการแข่งขันในตลาดภูมิภาค


สิงคโปร์ระบุว่า อาเซียนกำลังเร่งผลักดันโครงการริเริ่มชุดแรกภายใต้ DEFA เพื่อให้ภาคธุรกิจและผู้บริโภคเริ่มได้รับประโยชน์อย่างเป็นรูปธรรมตั้งแต่ช่วงต้นปี 2570


การลงนามในครั้งนี้จึงเป็นเพียงจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญ ขณะที่บททดสอบที่แท้จริงอยู่ที่การนำกรอบความตกลงไปปฏิบัติให้เกิดผลในแต่ละประเทศ ทั้งในด้านการปรับปรุงกฎหมาย การเชื่อมโยงระบบดิจิทัล และการลดอุปสรรคในการทำธุรกิจข้ามพรมแดน


หากอาเซียนสามารถผลักดันให้เกิดความร่วมมืออย่างเป็นรูปธรรม DEFA ก็มีศักยภาพที่จะเป็นกลไกสำคัญในการยกระดับเศรษฐกิจดิจิทัลของภูมิภาค สร้างตลาดที่เชื่อมโยงกันมากขึ้น และเพิ่มบทบาทของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในฐานะหนึ่งในศูนย์กลางเศรษฐกิจดิจิทัลที่สำคัญของโลก.

เรียบเรียงโดย : ทีมข่าวต่างประเทศ

เครดิตภาพ : REUTERS