เป็นพืชล้มลุกขนาดเล็กถึงกลาง มีลักษณะทางพฤกษศาสตร์ที่สำคัญ ดังนี้ ลำต้นสูงประมาณ 30–90 ซม. ลำต้นตั้งตรง แตกกิ่งก้านมากบริเวณส่วนบน ลำต้นเป็นสี่เหลี่ยม (สันสี่มุมป้าน) มีสีเขียวอมม่วงหรือน้ำตาลแดง ค่อนข้างเปราะและหักง่าย ใบเดี่ยว ออกตรงข้ามกัน รูปใบหอก รูปรี หรือรูปไข่ ขนาดกว้างประมาณ 1–3 ซม.ยาว 2–8 ซม,. แผ่นใบสีเขียวเข้มเป็นมัน ปลายใบแหลม โคนใบสอบ ขอบใบเรียบหรือหยักเล็กน้อย รสขมจัด ทุกส่วนของต้น โดยเฉพาะใบ ซึ่งเป็นลักษณะเด่นที่ใช้สังเกตได้ทันทีเมื่อเคี้ยว
ออกเป็นช่อที่ปลายกิ่งและซอกใบ ดอกย่อยมีขนาดเล็ก สีขาวและมีรอยแต้มหรือเส้นสีม่วงแดงพาดอยู่ กลีบดอกโคนติดกัน ปลายแยกเป็น 2 ปาก (ปากบนมี 3 แฉก ปากล่างมี 2 แฉก) ผลมีลักษณะเป็นฝักรูปทรงกระบอกคล้ายฝักต้อยติ่ง (เป๊าะแป๊ะ) ยาวประมาณ 1–2 เซนติเมตร เมื่อแก่จะเป็นสีน้ำตาลและแตกออกเป็น 2 ซีก ภายในมีเมล็ดสีน้ำตาลอ่อนถึงน้ำตาลดำจำนวนมา
ฟ้าทะลายโจรสรรพคุณ ช่วยบรรเทาอาการไข้หวัด อาการไอ เเละ เจ็บคอ รวมถึงบรรเทาโรคไข้หวัดใหญ่ได้ ด้วยการช่วยกระตุ้นให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันใหม่ ทำให้เชื้อโรคในร่างกายลดน้อยลงจนหายไปในที่สุด จัดเป็นสมุนไพรที่มีรสขม อยู่ในกลุ่มยาเย็นทำให้อุณหภูมิในร่างกายลดลง จึงนำมาใช้เป็นยาลดไข้ ยาฟ้าทะลายโจรมีสรรพคุณทางการแพทย์แผนไทย ใช้บรรเทาอาการไข้หวัด ปวดหัว ตัวร้อนได้ ช่วยลดเสมหะ โดยใช้ใบฟ้าทะลายโจรมาบดเป็นยาขมเเละสูดดม
ยาฟ้าทะลายโจรยังมีสรรพคุณต้านสารอนุมูลอิสระที่อยู่ภายในการแข็งตัวของเลือด ช่วยบรรเทาอาการอักเสบ และยังช่วยยับยั้งสารที่ก่อให้เกิดอาการอักเสบของร่างกาย ช่วยให้ร่างกายขับน้ำลายออกมามากขึ้น ทำให้ชุ่มคอ ช่วยลดอาการติดเชื้อ ช่วยฆ่าเชื้อแบคทีเรีย ช่วยกระตุ้นการสร้างภูมิคุ้มกันในร่างกาย ช่วยทำให้เจริญอาหาร ช่วยเเก้ปัญหาผมร่วง.
