เมื่อเวลา 14.00 น. วันที่ 15 พ.ย. (ตามเวลาท้องถิ่นกรุงมะนิลา ซึ่งเร็วกว่าไทย 1 ชั่วโมง) ณ Coconut Palace กรุงมะนิลา สาธารณรัฐฟิลิปปินส์ นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี และรมว.มหาดไทย เข้าร่วมการประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 49 (แบบไม่เป็นทางการ หรือ Retreat Session) โดยมีนายแฟร์ดีนันด์ โรมูอัลเดซ มาร์โคส จูเนียร์ ประธานาธิบดีแห่งสาธารณรัฐฟิลิปปินส์ เป็นประธานการประชุม พร้อมด้วยผู้นำประเทศสมาชิกอาเซียน แลกเปลี่ยนความคิดเห็นเกี่ยวกับสถานการณ์ และความท้าทายสำคัญในภูมิภาค ตลอดจนแนวทางเสริมสร้างความเป็นเอกภาพ และบทบาทของอาเซียนในเวทีระหว่างประเทศ
โดยนายกฯ กล่าวว่า ที่ผ่านมาอาเซียนสามารถก้าวผ่านวิกฤติการณ์ต่างๆ มาได้หลายครั้ง และกำลังเผชิญความท้าทายหลายด้านที่เกิดขึ้นพร้อมกัน ซึ่งเป็นบททดสอบต่อความเป็นเอกภาพ และความสามารถในการฟื้นตัวของอาเซียน สถานการณ์ดังกล่าวสะท้อนถึงความจำเป็นในการเสริมสร้างประสิทธิภาพในการทำงานและตอบสนองต่อความท้าทายร่วมกันของภูมิภาค
นายกฯ กล่าวเน้นย้ำถึงการรับมือกับความท้าทายของอาเซียน ว่า ไม่จำกัดอยู่เพียงภายในภูมิภาค แต่จำเป็นต้องมองออกไปภายนอก และโดยเฉพาะความร่วมมือในกลุ่มประเทศรายได้ปานกลางถึงต่ำ (Global South) และสหภาพแอฟริกาเพื่อเปิดโอกาสใหม่ๆ ซึ่งจะช่วยให้อาเซียนรักษาความเป็นอิสระในการกำหนดทิศทางเชิงยุทธศาสตร์ และเพิ่มทางเลือกในการดำเนินความร่วมมือนอกเหนือจากประเทศมหาอำนาจดั้งเดิม โดยเฉพาะในสาขาที่มีความสำคัญต่อผลประโยชน์เชิงยุทธศาสตร์ระยะยาวของภูมิภาค ด้านความมั่นคงทางพลังงาน นายกฯ กล่าวถึงแหล่งพลังงาน ผู้จัดหาพลังงาน และเส้นทางการขนส่งพลังงานที่หลากหลาย เพื่อลดความเสี่ยงจากผลกระทบ และความผันผวนภายนอก ตลอดจนเสริมสร้างความมั่นคงทางพลังงานของภูมิภาคในระยะยาว
โอกาสนี้ นายกฯ เสนอให้อาเซียนทบทวนและปรับปรุงรูปแบบการทำงานขององค์กรให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น โดยเฉพาะการที่หมุนเวียนตำแหน่งประธานอาเซียนในแต่ละปี จึงควรเสริมสร้างความเข้มแข็งและใช้ประโยชน์จากกลไก ASEAN Troika ให้เต็มศักยภาพ เพื่อสร้างความต่อเนื่องในการขับเคลื่อนข้อริเริ่มต่างๆ ของอาเซียน รวมทั้งสนับสนุนการทำงานของประธานอาเซียนในการประสานการหารือ และดำเนินการรับมือกับความท้าทายร่วมกันได้อย่างทันท่วงที
นายกฯ กล่าวถึงความต่อเนื่องในการดำเนินงานของอาเซียนต่อสถานการณ์ในเมียนมา ว่า การรักษาแรงขับเคลื่อนในการแก้ไขปัญหา มีความสำคัญอย่างยิ่ง โดยควรนำประสบการณ์ที่ผ่านมาเป็นพื้นฐานในการดำเนินงานต่อไป โดยเฉพาะการส่งเสริมการเจรจาที่ครอบคลุมทุกฝ่าย การยุติความรุนแรงจากทุกฝ่าย อย่างไรก็ตาม ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมมีความคืบหน้าอย่างเป็นรูปธรรม โดยเฉพาะการเยือนด้านมนุษยธรรมของผู้แทนพิเศษเมื่อไม่นานมานี้ และการขยายขอบเขตความช่วยเหลือของศูนย์ประสานงานอาเซียนเพื่อความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมและการจัดการภัยพิบัติ (AHA Centre) ซึ่งเป็นโอกาสสำคัญในการต่อยอดความคืบหน้าต่อไป
นายกฯ กล่าวเน้นย้ำว่า อาเซียนควรตระหนัก และสนับสนุนพัฒนาการเชิงบวกที่เกิดขึ้น การเปลี่ยนแปลงไม่สามารถเกิดขึ้นได้ในชั่วข้ามคืน ความก้าวหน้าทีละเล็กต้องอาศัยการดำเนินการอย่างค่อยเป็นค่อยไป และด้วยความเป็นจริงและข้อจำกัดของสถานการณ์ ไทยสนับสนุนแนวทางการกลับมามีปฏิสัมพันธ์อย่างค่อยเป็นค่อยไปและเหมาะสมกับสถานการณ์เพื่อประชาชนเมียนมาเอง สามารถหาแนวทางสร้างสันติภาพที่ยั่งยืนได้ด้วยตนเอง
นายกฯ กล่าวอีกว่า ในส่วนของความสัมพันธ์ไทย-กัมพูชา ต้องขอบคุณประธานาธิบดีฟิลิปปินส์ที่ได้เป็นเจ้าภาพจัดการหารือไตรภาคี ณ เมืองเซบู ยืนยันว่า ไทยยังคงยึดมั่นในเจตนารมณ์แห่งเซบู (Cebu Spirit) เพื่อฟื้นฟูความไว้วางใจและความเชื่อมั่นผ่านการเจรจาด้วยความสุจริตใจ พร้อมย้ำว่า ไทยมีความมุ่งมั่นที่จะเปิดบทใหม่ของความสัมพันธ์กับกัมพูชา และหวังว่ากัมพูชาจะตอบสนองด้วยเจตนารมณ์เดียวกันบนพื้นฐานของความเป็นเพื่อนบ้านที่ดี โดยไทยยังคงมุ่งมั่นดำเนินมาตรการสร้างความไว้วางใจระหว่างกัน เพื่อปูทางไปสู่การฟื้นฟูสันติภาพและเสถียรภาพ
“ความท้าทายที่อาเซียนกำลังเผชิญยิ่งสะท้อนถึงความสำคัญของการรักษาความเป็นเอกภาพของภูมิภาคท่ามกลางสถานการณ์โลกที่มีความไม่แน่นอนเพิ่มขึ้น สมาชิกอาเซียนจำเป็นต้องร่วมกันก้าวข้ามความเห็นต่างตามวิถีอาเซียน ร่วมกันปกป้องผลประโยชน์ร่วมของภูมิภาค ซึ่งไทยพร้อมทำงานร่วมกับประเทศสมาชิกอาเซียนทุกประเทศ เพื่อบรรลุเป้าหมายดังกล่าว” นายกฯ กล่าว
