ความร่วมมือด้านพลังงานของสมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ( อาเซียน ) เริ่มมีความคืบหน้าเป็นรูปธรรม หลังฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย และไทย ตกลงเข้าร่วมโครงการนำร่องแบ่งปันน้ำมันสำรองเพื่อรับมือสถานการณ์ฉุกเฉิน ท่ามกลางความพยายามของภูมิภาคในการสร้างหลักประกันด้านพลังงาน หลังเผชิญวิกฤติราคาน้ำมันและอุปทานเชื้อเพลิงจากความขัดแย้งในตะวันออกกลาง
เมื่อเดือนพ.ค. ที่ผ่านมา ผู้นำอาเซียนเห็นชอบให้ศึกษาความเป็นไปได้ในการจัดตั้งคลังน้ำมันสำรองระดับภูมิภาค แต่ยังมีคำถามสำคัญเกี่ยวกับสถานที่จัดเก็บ ปริมาณน้ำมัน และค่าใช้จ่ายในการดำเนินการ ทำให้หลายฝ่ายมองว่า การบรรลุข้อตกลงระหว่างประเทศสมาชิกทั้ง 11 ประเทศอาจต้องใช้เวลาอีกนาน
อย่างไรก็ตาม ความคืบหน้าครั้งสำคัญเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 13 พ.ย. ที่ผ่านมา ในการประชุมสุดยอดธุรกิจและการลงทุนอาเซียน เมื่อบริษัท พีเอ็นโอซี ซึ่งเป็นรัฐวิสาหกิจด้านพลังงานของฟิลิปปินส์ ลงนามในหนังสือแสดงเจตจำนงแยกกับบริษัท 2 แห่งจากไทยและอินโดนีเซีย เพื่อดำเนินโครงการแบ่งปันน้ำมันสำรองนำร่อง
รูปแบบความร่วมมือดังกล่าวใช้ระบบที่เรียกว่า “Ticket System” หรือระบบจองสิทธิ์น้ำมัน โดยผู้ขายตกลงสำรองน้ำมันในปริมาณที่กำหนดไว้ให้แก่ผู้ซื้อ แลกกับการชำระค่าธรรมเนียม ทำให้ประเทศผู้ซื้อมีหลักประกันว่าจะสามารถเข้าถึงน้ำมันได้ แม้เกิดวิกฤติด้านพลังงานหรืออุปทานเชื้อเพลิงหยุดชะงัก
รูปแบบนี้มีการใช้งานอยู่แล้วในยุโรป รวมถึงข้อตกลงระหว่างญี่ปุ่นกับนิวซีแลนด์ โดยรัฐบาลของประเทศที่เกี่ยวข้องจะกำหนดปริมาณน้ำมันสำรองร่วมกัน ก่อนให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในภาคธุรกิจน้ำมัน ลงนามสัญญาดำเนินการ
โครงการนำร่องครั้งนี้ได้รับการสนับสนุนจากสถาบันวิจัยเศรษฐกิจอาเซียนและเอเชียตะวันออก ( อีอาร์ไอเอ ) ซึ่งมีสำนักงานใหญ่อยู่ที่กรุงจาการ์ตา ประเทศอินโดนีเซียและมีบทบาทสำคัญในการให้คำปรึกษาด้านยุทธศาสตร์ ตลอดจนสภาธุรกิจอินโดนีเซีย โดยมีการหารือกับภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง รวมถึงการประชุมระดับสูงของภาคธุรกิจในสิงคโปร์เมื่อเดือนก.ค. ที่ผ่านมา
แม้ความร่วมมือจะเริ่มต้นจากเพียง 3 ประเทศ แต่ผู้เชี่ยวชาญมองว่า ไม่ใช่สัญญาณของความแตกแยกในอาเซียน เนื่องจากฟิลิปปินส์เป็นประเทศที่ได้รับผลกระทบจากวิกฤติพลังงานอย่างหนัก จึงมีแรงผลักดันให้เร่งหาทางออก ขณะที่ไทยและอินโดนีเซียมีศักยภาพในการจัดหาน้ำมันสำรองเพื่อสนับสนุนความร่วมมือ
แนวทางดังกล่าวสอดคล้องกับหลักการ “อาเซียนลบเอ็กซ์” ( ASEAN Minus X ) หรือความร่วมมือระหว่างสมาชิกบางประเทศที่พร้อมดำเนินการก่อน โดยไม่จำเป็นต้องรอให้ทุกประเทศเห็นพ้องพร้อมกันทั้งหมด
ขณะที่การเริ่มต้นพัฒนากรอบความร่วมมือใหม่กับประเทศจำนวนไม่มาก อาจทำได้ง่ายและรวดเร็วกว่าการผลักดันให้ทุกประเทศเข้าร่วมตั้งแต่แรก ก่อนเปิดโอกาสให้สมาชิกอื่นเข้ามาเพิ่มเติมในภายหลัง
นอกจากนี้ การใช้คลังน้ำมันสำรองร่วมกันยังช่วยลดต้นทุน เมื่อเทียบกับการที่แต่ละประเทศต้องลงทุนสร้างโครงสร้างพื้นฐานและจัดเก็บน้ำมันสำรองของตนเอง โดยเฉพาะประเทศขนาดเล็กอย่างลาวและติมอร์-เลสเต ซึ่งมีรายงานว่ากำลังพิจารณาเข้าร่วมโครงการด้วย
ความคืบหน้าดังกล่าวยังเป็นความหวังต่อการผลักดันความตกลงความมั่นคงด้านปิโตรเลียมอาเซียน ฉบับปรับปรุง ซึ่งผู้นำอาเซียนต้องการให้สมาชิกให้สัตยาบันอย่างครบถ้วนในการประชุมสุดยอด ระหว่างวันที่ 15-17 พ.ย. ที่กรุงมะนิลา แม้ที่ผ่านมา มีเสียงวิจารณ์ว่า ความตกลงดังกล่าวยังขาดคลังน้ำมันสำรองส่วนกลางที่เป็นรูปธรรม และอาศัยความสมัครใจหรือข้อตกลงเชิงพาณิชย์เป็นหลัก
อย่างไรก็ตาม โครงการนำร่องครั้งนี้สะท้อนว่า ความร่วมมือด้านพลังงานระดับภูมิภาคอาจไม่จำเป็นต้องเริ่มต้นจากข้อตกลงขนาดใหญ่เสมอไป แต่สามารถสร้างความคืบหน้าจากความร่วมมือที่มีผลประโยชน์สอดคล้องกัน ก่อนขยายผลไปสู่สมาชิกประเทศอื่นในอนาคต.
เรียบเรียงโดย : ทีมข่าวต่างประเทศ
เครดิตภาพ : REUTERS
