เมื่อวันที่ 17 พ.ย. นายก่อแก้ว พิกุลทอง รองหัวหน้าพรรคเพื่อไทย โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊กระบุว่า หรือพรรคประชาชน หวังยึดประกันสังคม ด้วย พ.ร.บ. ของคุณ “รักชนก ศรีนอก”???

วันพุธที่ 18 พ.ย. นี้ คาดว่าสภาผู้แทนราษฎรจะนำร่างพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) ประกันสังคม เข้าสู่การพิจารณา โดยนอกจากร่าง พ.ร.บ. ของคณะรัฐมนตรีแล้ว ยังมีร่าง พ.ร.บ. ที่เสนอโดย สส. อีก 3 ท่าน หนึ่งในนั้นคือร่างของ “รักชนก ศรีนอก” หรือคุณไอซ์ ร่างของคุณรักชนกเป็นการยกร่างกฎหมายใหม่ทั้งฉบับ ไม่ใช่เพียงการแก้ไขเพิ่มเติมเพื่อปรับปรุงกฎหมายเดิม ผมขอเรียกว่าเป็นร่าง “ฉบับสุดซอย”

สาระสำคัญของร่าง พ.ร.บ. ฉบับนี้ มีดังต่อไปนี้ กำหนดให้สำนักงานประกันสังคมออกจากระบบราชการ และบริหารงานโดยคณะกรรมการกองทุน หรือบอร์ด กำหนดให้มีกรรมการบอร์ด 13 คน โดยมีที่มาตามสัดส่วนการจ่ายเงินสมทบ และให้ที่ประชุมบอร์ดเป็นผู้เลือกประธาน ให้อำนาจบอร์ดในการใช้ดุลพินิจเกี่ยวกับการลงทุนของกองทุนประกันสังคมอย่างเบ็ดเสร็จ กำหนดให้มีการสรรหาเลขาธิการสำนักงานประกันสังคม

นายก่อแก้ว ระบุต่อว่า สิ่งที่น่ากังวลคือ การกำหนดให้สำนักงานประกันสังคมออกนอกระบบราชการ และเป็นอิสระจากกระทรวงแรงงาน โดยไม่มีความเชื่อมโยงผ่านตำแหน่งปลัดกระทรวงแรงงานในฐานะประธานบอร์ดโดยตำแหน่ง เท่ากับเป็นการแยกสำนักงานประกันสังคมออกจากกระทรวงแรงงานแทบจะสิ้นเชิง ทั้งที่กระทรวงแรงงานมีภารกิจสำคัญในการดูแลและคุ้มครองแรงงานทั่วประเทศในทุกด้าน การแยกหน่วยงานที่มีภารกิจเกี่ยวข้องกันโดยตรงเช่นนี้ จึงเป็นเรื่องที่ควรพิจารณาอย่างรอบคอบ

อีกประเด็นหนึ่งคือ การกำหนดให้บอร์ดมีกรรมการ 13 คน โดยยึดสัดส่วนตามการจ่ายเงินสมทบ ซึ่งอาจทำให้โครงสร้างกรรมการไม่เป็นระบบไตรภาคีที่สมดุลระหว่าง 3 ฝ่าย ได้แก่ ฝ่ายรัฐ ฝ่ายนายจ้าง และฝ่ายลูกจ้าง แต่กลับทำให้สัดส่วนตัวแทนภาครัฐเหลือเพียงครึ่งเดียวตามหลักเกณฑ์การจ่ายเงินสมทบ

ยิ่งไปกว่านั้น การกำหนดให้ประธานบอร์ดมาจากการเลือกตั้งภายในที่ประชุม ยังอาจเปิดช่องให้เกิดการรวมศูนย์อำนาจได้ง่ายขึ้น เพราะปัจจุบันว่าที่กรรมการบอร์ดซึ่งได้รับเลือกตั้งมาแล้วจำนวน 14 คน มาจากทีมประกันสังคมก้าวหน้า ซึ่งเป็นกลุ่มที่ถูกมองว่ามีความใกล้ชิดและมีแนวทางสอดคล้องกับพรรคประชาชน

นายก่อแก้ว ระบุต่อไปว่า หากกรรมการจากกลุ่มดังกล่าวมีเสียงส่วนใหญ่ในบอร์ด ก็ย่อมมีโอกาสกำหนดตัวประธานบอร์ดได้ตามแนวทางของตนเอง และอาจส่งผลให้การบริหารสำนักงานประกันสังคมตกอยู่ภายใต้อำนาจของกลุ่มเดียว โดยขาดกลไกถ่วงดุลที่เพียงพอ ประเด็นที่สำคัญที่สุดอีกเรื่องหนึ่ง คือการให้อำนาจบอร์ดใช้ดุลพินิจในการลงทุนของกองทุนประกันสังคม ซึ่งมีเงินอยู่ประมาณ 3 ล้านล้านบาท โดยไม่ต้องผ่านการอนุมัติหลักการหรือแนวทางจากกระทรวงการคลัง

คำถามคือ หากอำนาจการตัดสินใจลงทุนอยู่กับบอร์ดอย่างกว้างขวางเช่นนี้ จะมีหลักประกันอะไรว่าเงินกองทุนจะไม่ถูกนำไปลงทุนในสินทรัพย์ที่มีความเสี่ยงสูงเกินไป หรือสินทรัพย์ที่ไม่คุ้มค่าต่อการลงทุนเหมือนที่เคยเกิดขึ้นในอดีต และจะมีหลักประกันอย่างไรว่า การสรรหาผู้เข้ามาบริหารกองทุนจะยึดประโยชน์ของผู้ประกันตนเป็นสำคัญ ไม่ใช่เปิดช่องให้มีการแต่งตั้งบุคคลที่มีความสัมพันธ์ทางการเมืองเข้ามาดำรงตำแหน่งเพื่อรองรับพวกพ้องที่ขาดตำแหน่งงาน

นายก่อแก้ว ระบุต่อไปว่า กรณีหนึ่งที่ถูกหยิบยกขึ้นมาตั้งคำถามคือ เหตุการณ์เมื่อปี 2567 ซึ่งกรรมการบอร์ดจากทีมประกันสังคมก้าวหน้าเคยเสนอให้นายธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ เข้ามาเป็นอนุกรรมการที่ปรึกษาการลงทุนนอกตลาด เรื่องนี้ยิ่งทำให้เกิดคำถามถึงความเหมาะสมและความโปร่งใสในการคัดเลือกบุคคลเข้ามามีบทบาทในการบริหารเงินกองทุน เมื่อพิจารณาองค์ประกอบทั้งหมดแล้ว อำนาจสำคัญแทบทุกด้านจะอยู่ภายใต้การกำกับของบอร์ด โดยเฉพาะเมื่อทีมประกันสังคมก้าวหน้ามีเสียงส่วนใหญ่ในบอร์ดอยู่แล้ว

ดังนั้น หากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเห็นชอบกับร่าง พ.ร.บ. ของคุณรักชนก ก็อาจเท่ากับเป็นการเปิดทางให้ทีมประกันสังคมก้าวหน้าและกลุ่มการเมืองที่มีความเชื่อมโยงกับพรรคประชาชน เข้ามามีอำนาจบริหารสำนักงานประกันสังคมอย่างเบ็ดเสร็จ โดยปราศจากกลไกถ่วงดุลที่เหมาะสม นี่จึงเป็นข้อกังวลสำคัญที่ไม่ควรมองข้าม

อีกด้านหนึ่ง สิ่งที่น่าสังเกตคือ ในช่วงที่ผ่านมา สส.พรรคประชาชนหลายคนออกมาโจมตีร่าง พ.ร.บ. ของคณะรัฐมนตรีในหลายประเด็น ทั้งที่ร่างของ สส. พรรคประชาชนเองกลับมีเนื้อหาในประเด็นเหล่านั้นเช่นเดียวกัน

ตัวอย่างแรกคือ สส. สหัสวัต ซึ่งเป็นหนึ่งในผู้เสนอร่างแก้ไข พ.ร.บ.ประกันสังคม ได้กล่าวหาว่าการกำหนดให้มีคณะกรรมการตรวจสอบ ซึ่งแต่งตั้งโดยรัฐมนตรี มีวัตถุประสงค์เพื่อขัดขวางการทำงานของบอร์ดชุดใหม่

แต่ในข้อเท็จจริง คณะกรรมการตรวจสอบมีหน้าที่ตรวจสอบและป้องกันความเสี่ยงในด้านต่าง ๆ ทั้งการลงทุน การทุจริต และการปฏิบัติตามกฎหมาย ซึ่งเป็นกลไกปกติที่องค์กรขนาดใหญ่ควรมีเพื่อให้การบริหารงานเป็นไปอย่างโปร่งใสและตรวจสอบได้ นอกจากนี้ กฎบัตรการตรวจสอบก็ยังต้องได้รับความเห็นชอบจากบอร์ดก่อนด้วย

นายก่อแก้ว ระบุต่อไปว่า ส่วนเหตุผลที่กำหนดให้รัฐมนตรีเป็นผู้แต่งตั้งคณะกรรมการตรวจสอบ ก็เพราะคณะกรรมการชุดนี้มีหน้าที่ตรวจสอบการทำงานของทุกฝ่าย รวมถึงตัวบอร์ดเอง หากให้บอร์ดเป็นผู้แต่งตั้งผู้ตรวจสอบเสียเอง ก็อาจเกิดปัญหาความเป็นอิสระในการตรวจสอบ หรือทำให้ผู้ตรวจสอบไม่สามารถตรวจสอบบอร์ดได้อย่างเต็มที่ ที่น่าสนใจคือ ทั้งร่างของคุณสหัสวัตและร่างของคุณรักชนกเอง ก็มีการกำหนดให้มีคณะกรรมการตรวจสอบเช่นเดียวกัน

อีกตัวอย่างหนึ่งคือ สส. เซีย ซึ่งแสดงความไม่เห็นด้วยกับการกำหนดทางเลือกให้ผู้ประกันตนสามารถเลือกรับเงินหลังเกษียณได้ว่าจะรับเป็นเงินบำเหน็จ ซึ่งจ่ายครั้งเดียว หรือเงินบำนาญ ซึ่งจ่ายเป็นรายเดือน ทั้งที่ร่างของคุณสหัสวัตและร่างของคุณรักชนกเอง ก็มีการกำหนดทางเลือกในการรับเงินบำเหน็จหรือบำนาญในลักษณะเดียวกันกับร่างของคณะรัฐมนตรี

นี่จึงเป็นความย้อนแย้งที่น่าตั้งคำถาม เพราะ สส. พรรคประชาชนบางคนออกมาแสดงความไม่เห็นด้วยกับเนื้อหาในร่างของคณะรัฐมนตรี ทั้งที่ร่างของตนเองหรือร่างของเพื่อนร่วมพรรคกลับกำหนดหลักการในเรื่องเดียวกันไว้เช่นนั้นด้วย

หากเป็นเช่นนี้ ก็ย่อมเกิดคำถามว่า สส. เหล่านี้ไม่ทราบเนื้อหาในร่าง พ.ร.บ. ที่ตนเองหรือเพื่อนร่วมพรรคเป็นผู้เสนอจริงหรือไม่ หรือเนื้อหาในร่างกฎหมายไม่ได้ผ่านการหารือและทำความเข้าใจกันภายในพรรคอย่างเป็นระบบ ท้ายที่สุด จึงต้องตั้งคำถามต่อไปว่า ใครเป็นผู้ยกร่าง พ.ร.บ. เหล่านี้ และผู้ยกร่างมีส่วนเกี่ยวข้องกับพรรคประชาชนมากน้อยเพียงใด หรือแท้จริงแล้ว ผู้ที่อยู่เบื้องหลังการยกร่างอาจไม่ได้เป็นคนในพรรคเสียด้วยซ้ำ?.