เมื่อวันที่ 17 พ.ย.ที่ผ่านมา นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีไทย และประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ผู้นำสหรัฐ ลงนามร่วมกันในแถลงการณ์ร่วมว่าด้วยความตกลงการค้าต่างตอบแทน ( เออาร์ที ) ระหว่างการประชุมสุดยอดสมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ( อาเซียน ) ที่กรุงมะนิลา ประเทศฟิลิปปินส์


ความเคลื่อนไหวดังกล่าวนับเป็นอีกก้าวสำคัญของความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจระหว่างสองประเทศ อย่างไรก็ตาม การลงนามดังกล่าวเป็นเพียงการยืนยันว่า ทั้งสองฝ่ายได้ข้อสรุปในสาระสำคัญของการเจรจา ยังไม่ใช่ความตกลงฉบับสมบูรณ์ที่มีผลผูกพันทางกฎหมาย
คำถามสำคัญคือ ข้อตกลงนี้ทำให้ประเทศไทยได้รับประโยชน์อะไรบ้าง และผลที่ได้คุ้มค่ากับข้อแลกเปลี่ยนที่ไทยต้องยอมรับหรือไม่


ประโยชน์สำคัญประการแรกคือ การรักษาความสามารถในการแข่งขันของสินค้าไทยในตลาดสหรัฐ โดยอัตราภาษีรวมที่สหรัฐเรียกเก็บจากสินค้าไทยจะไม่เกิน 19% ขณะที่ภาษีเพิ่มเติมตามมาตรา 301 ซึ่งเกี่ยวข้องกับประเด็นแรงงานบังคับ ลดลงจาก 12.5% เหลือ 10% ทำให้ไทยมีอัตราภาษีใกล้เคียงกับประเทศคู่แข่งในภูมิภาค


ประการต่อมาคือ การป้องกันไม่ให้ไทยเสียเปรียบประเทศเพื่อนบ้าน ก่อนหน้านี้มาเลเซีย กัมพูชา และอินโดนีเซียต่างบรรลุข้อตกลงการค้ากับสหรัฐไปแล้ว การที่ไทยสามารถสรุปการเจรจาได้จึงช่วยลดความเสี่ยงที่สินค้าไทยจะมีต้นทุนสูงกว่าคู่แข่ง และรักษาตลาดสหรัฐซึ่งเป็นตลาดส่งออกอันดับต้น ๆ ของไทยไว้ได้


นอกจากนี้ สินค้าไทยบางรายการอาจได้รับสิทธิประโยชน์ทางภาษีในอัตรา 0% แม้ยังไม่มีการเปิดเผยรายละเอียดครบถ้วนว่าครอบคลุมสินค้าประเภทใดบ้าง แต่หากสามารถดำเนินการได้ตามที่เจรจาไว้ ก็อาจเพิ่มโอกาสให้ผู้ส่งออกไทยขยายตลาดในสหรัฐได้มากขึ้น


สิ่งที่ไทยต้องแลก


ในอีกด้านหนึ่ง ไทยต้องแลกกับการเปิดตลาดให้สินค้าสหรัฐมากขึ้น โดยอาจลดหรือยกเลิกภาษีนำเข้าสินค้าสหรัฐครอบคลุมถึง 99% ของรายการสินค้า รวมถึงมีข้อผูกพันเกี่ยวกับการนำเข้าสินค้าเกษตรจากสหรัฐมูลค่าประมาณ 2,600 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ( ราว 87,939.80 ล้านบาท )


ประเด็นที่น่าจับตาเป็นพิเศษคือ การลดอุปสรรคทางการค้าที่ไม่ใช่ภาษี โดยเฉพาะสินค้าเนื้อหมู เนื้อวัว สัตว์ปีก และเครื่องใน ซึ่งอาจเพิ่มการแข่งขันให้กับเกษตรกรและผู้ประกอบการไทย ขณะที่การเปิดตลาดสินค้าราคาถูกจากต่างประเทศอาจส่งผลต่อรายได้ของผู้ผลิตรายย่อยที่มีต้นทุนสูงกว่า


นอกจากนี้ ไทยยังต้องปรับกฎระเบียบในหลายด้าน ทั้งแรงงาน ทรัพย์สินทางปัญญา การค้าดิจิทัล และโทรคมนาคม รวมถึงข้อจำกัดเกี่ยวกับการจัดเก็บภาษีบริการดิจิทัลจากบริษัทเทคโนโลยีสหรัฐ ประเด็นเหล่านี้อาจส่งผลต่อความสามารถของรัฐบาลในการกำหนดนโยบายเศรษฐกิจและการกำกับดูแลในอนาคต ตลอดจนสร้างภาระในการปรับตัวให้แก่ผู้ประกอบการบางกลุ่ม


ดีกับไทยจริงหรือไม่


หากเปรียบเทียบกับการไม่มีข้อตกลงเลย เออาร์ทีถือเป็นเครื่องมือช่วยลดความเสี่ยงทางการค้า รักษาความสามารถในการแข่งขันของสินค้าไทย และสร้างความแน่นอนให้ภาคธุรกิจสามารถวางแผนการผลิตและการลงทุนได้ แต่หากพิจารณาถึงความสมดุลของผลประโยชน์ ไทยยังต้องเปิดตลาดในวงกว้าง ขณะที่สินค้าส่งออกไทยยังต้องเผชิญกับภาษีจากสหรัฐในอัตราที่กำหนด


ผลประโยชน์จากข้อตกลงยังไม่ได้กระจายไปถึงทุกภาคส่วนอย่างเท่าเทียมกัน ผู้ส่งออกรายใหญ่ โดยเฉพาะอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์และชิ้นส่วนยานยนต์ อาจได้รับประโยชน์จากความแน่นอนด้านภาษี ขณะที่เกษตรกรและผู้เลี้ยงสัตว์รายย่อยอาจต้องเผชิญกับการแข่งขันที่รุนแรงขึ้น ส่วนผู้บริโภคอาจมีทางเลือกสินค้านำเข้ามากขึ้น แต่ก็ยังมีข้อกังวลเกี่ยวกับมาตรฐานความปลอดภัยของอาหาร


รัฐบาลไทยยืนยันว่ามีเงื่อนไขสำคัญที่เป็นเส้นแดง 3 ประการ ได้แก่ มาตรฐานสุขอนามัยและความปลอดภัยของอาหาร โดยเฉพาะการไม่ยอมรับเนื้อหมูที่ใช้สารเร่งเนื้อแดง ความมั่นคงของชาติ และการสงวนข้อจำกัดด้านการลงทุนในบางสาขา การรักษาเงื่อนไขเหล่านี้จึงเป็นบททดสอบสำคัญของรัฐบาลในการปกป้องผลประโยชน์ของประเทศ


ข้อตกลงเออาร์ทีอาจไม่ใช่ชัยชนะทางการค้าครั้งใหญ่ของไทย แต่เป็นความพยายามรักษาตลาดส่งออกและลดความเสียเปรียบภายใต้แรงกดดันทางเศรษฐกิจระหว่างประเทศ สิ่งที่ต้องติดตามต่อจากนี้คือรายละเอียดของข้อตกลงฉบับสมบูรณ์ การปรับปรุงกฎหมาย และกระบวนการรับฟังความคิดเห็นจากภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง


ความสำเร็จของเออาร์ทีไม่ควรวัดเพียงตัวเลขภาษีหรือมูลค่าการค้าระหว่างสองประเทศ แต่ต้องพิจารณาด้วยว่าไทยสามารถรักษาผลประโยชน์ของเกษตรกร ผู้ประกอบการ และผู้บริโภคได้มากน้อยเพียงใด เพราะหากผลประโยชน์ตกอยู่กับผู้ส่งออกรายใหญ่ ขณะที่ภาระกระจุกตัวอยู่กับเกษตรกรและธุรกิจรายย่อย ข้อตกลงที่ช่วยเปิดโอกาสทางการค้า ก็อาจกลายเป็นต้นทุนระยะยาวของเศรษฐกิจไทยได้เช่นกัน.

เรียบเรียงโดย : ทีมข่าวต่างประเทศ

เครดิตภาพ : REUTERS