ความสัมพันธ์ระหว่างประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ผู้นำจีน กับประธานาธิบดีวลาดิเมียร์ ปูติน ผู้นำรัสเซีย สะท้อนความพยายามร่วมกันในการเปลี่ยนแปลงระเบียบโลก ซึ่งทั้งสองมองว่าเป็นช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อทางประวัติศาสตร์ และเป็นโอกาสท้าทายอิทธิพลของสหรัฐ ในฐานะมหาอำนาจอันดับหนึ่งของโลก นับตั้งแต่สิ้นสุดสงครามเย็น
เมื่อกว่า 3 ปีก่อน ระหว่างเดินทางเยือนกรุงมอสโก ผู้นำจีนกล่าวกับปูตินว่า โลกกำลังเผชิญกับความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในรอบ 100 ปี และทั้งสองประเทศกำลังเป็นผู้ขับเคลื่อนความเปลี่ยนแปลงดังกล่าวร่วมกัน ถ้อยคำนี้กลายเป็นภาพสะท้อนแนวคิดและทิศทางการดำเนินนโยบายของผู้นำทั้งสอง ซึ่งมีความคับข้องใจทางประวัติศาสตร์ร่วมกัน จากการขยายอำนาจและอิทธิพลของสหรัฐในช่วงกว่า 3 ทศวรรษหลังสหภาพโซเวียตล่มสลาย
สำหรับสี สถานการณ์ดังกล่าวกำลังเปลี่ยนแปลง และเขามองว่าสหรัฐกำลังเข้าสู่ช่วงเสื่อมถอยอย่างถาวร โดยกล่าวถึงความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในรอบศตวรรษอีกครั้ง ระหว่างเปิดการประชุมสุดยอดสามฝ่ายร่วมกับปูตินและประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ผู้นำสหรัฐ ที่เมืองเซินเจิ้น ประเทศจีน เมื่อวันที่ 19 พ.ย. หลังเคยใช้ถ้อยคำในลักษณะเดียวกันระหว่างพบทรัมป์ที่กรุงปักกิ่ง เมื่อเดือน พ.ค.
ด้านปูตินแสดงให้เห็นถึงความมุ่งมั่นในการท้าทายสหรัฐ ผ่านการเดินหน้าทำสงครามเต็มรูปแบบในยูเครน ซึ่งเริ่มต้นเมื่อเดือน ก.พ. 2565
การประชุมสามฝ่ายที่คฤหาสน์กิเลน ในเมืองเซินเจิ้น ถือเป็นเหตุการณ์ที่ไม่ธรรมดา เนื่องจากผู้นำทั้งสามประเทศไม่เคยพบกันอย่างเป็นทางการในรูปแบบไตรภาคีมาก่อน ขณะที่ทรัมป์ซึ่งแสดงความชื่นชมผู้นำทั้งสองมาโดยตลอด กล่าวอย่างกระตือรือร้นว่าการพบกันครั้งนี้เป็นการสร้างประวัติศาสตร์ และเรียกผู้นำจีนกับรัสเซียว่าเป็นเพื่อนของเขา
อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีสัญญาณว่าการประชุมจะเปลี่ยนจุดยืนต่อต้านสหรัฐที่ดำเนินมาอย่างยาวนานของสีและปูติน หรือทำให้ทรัมป์สามารถสร้างความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับผู้นำทั้งสองได้ในระดับเดียวกับที่พวกเขามีต่อกัน เนื่องจากทรัมป์เหลือเวลาในตำแหน่งอีกเพียงกว่า 2 ปี ขณะที่สีและปูตินสามารถครองอำนาจต่อไปได้โดยไม่มีกำหนด และยังไม่มีผู้สืบทอดอำนาจที่ชัดเจน
สีและปูตินเป็นบุคคลที่ให้ความสำคัญกับประวัติศาสตร์อย่างลึกซึ้ง และมองภูมิรัฐศาสตร์ผ่านเรื่องเล่าทางประวัติศาสตร์ของประเทศตนเอง โดยดูเหมือนทั้งคู่มองตัวเองเป็นบุคคลสำคัญผู้กำหนดทิศทางประวัติศาสตร์ มากกว่าจะเป็นเพียงนักการเมืองทั่วไป แม้แต่ทรัมป์ก็อาจเป็นเพียงปรากฏการณ์ชั่วคราวในสายตาของทั้งสองคน

สีและปูตินพบกันมาแล้วมากกว่า 40 ครั้ง ครั้งหนึ่งปูตินเคยจัดงานเลี้ยงฉลองวันเกิดครบ 66 ปีให้ผู้นำจีน ระหว่างพบกันที่ทาจิกิสถาน โดยมีทั้งการดื่มแชมเปญ เป่าเค้ก และรับประทานไอศกรีมแบบรัสเซีย
ความสัมพันธ์ดังกล่าวมีผลต่อสถานการณ์ระหว่างประเทศอย่างเป็นรูปธรรม โดยจีนยังคงสนับสนุนรัสเซียตลอดสงครามในยูเครน บริษัทจีนสามารถจำหน่ายชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ขนาดเล็กและสินค้าสำคัญอื่น ๆ ให้แก่บริษัทอุตสาหกรรมป้องกันประเทศของรัสเซีย ช่วยให้รัฐบาลมอสโกเดินหน้าทำสงครามได้ นอกจากนี้ จีนยังคงซื้อน้ำมันจากรัสเซีย ซึ่งเป็นแหล่งรายได้สำคัญที่ช่วยพยุงเศรษฐกิจของรัฐบาลมอสโก
นายนิโคลัส เบิร์นส์ อดีตเอกอัครราชทูตสหรัฐประจำจีนในสมัยรัฐบาลประธานาธิบดีโจ ไบเดน และอดีตเอกอัครราชทูตสหรัฐประจำองค์การสนธิสัญญาแอตแลนติกเหนือ (นาโต) กล่าวว่า ระหว่างปฏิบัติหน้าที่ในจีน เขาไม่เคยเห็นท่าทีลังเลของเจ้าหน้าที่จีนต่อการสนับสนุนรัสเซีย แม้รัฐบาลปักกิ่งจะยืนยันว่าตนเป็นกลางในสงครามก็ตาม โดยมองว่าจีนกลับเพิ่มการสนับสนุนรัสเซียมากขึ้น และต้องการให้รัสเซียมีความแข็งแกร่ง รวมถึงได้เปรียบยูเครน ตลอดจนต้องการเห็นนาโตและสหรัฐเป็นฝ่ายพ่ายแพ้
ระหว่างการประชุมที่เซินเจิ้น ผู้นำทั้งสามหารือเรื่องสงครามยูเครน ซึ่งทรัมป์กับปูตินได้พูดคุยกันเป็นการส่วนตัวก่อนหน้านั้นด้วย อย่างไรก็ตาม หน่วยข่าวกรองตะวันตกประเมินว่า ปูตินยังไม่มีความพร้อมที่จะเจรจาอย่างจริงจังเพื่อบรรลุข้อตกลงสันติภาพ
จุดร่วมสำคัญของสีและปูตินคือประสบการณ์จากการล่มสลายของสหภาพโซเวียต ซึ่งทั้งคู่มองว่าเป็นผลจากการแทรกแซงของสหรัฐและความอ่อนแอของผู้นำโซเวียตในเวลานั้น โดยเมื่อเดือน ธ.ค. 2555 หลังขึ้นเป็นผู้นำจีนได้เพียงหนึ่งเดือน สีเคยกล่าวในการประชุมภายในพรรคคอมมิวนิสต์ที่มณฑลกวางตุ้งว่า สหภาพโซเวียตล่มสลายเพราะไม่มีใครกล้าลุกขึ้นต่อต้าน

นอกจากนี้ จีนและรัสเซียยังมีสายสัมพันธ์ทางประวัติศาสตร์จากการร่วมรบในสงครามโลกครั้งที่ 2 เพื่อต่อต้านฝ่ายอักษะ และหลังจากนั้นยังสนับสนุนเกาหลีเหนือในสงครามเกาหลี เพื่อต่อสู้กับกองกำลังสหรัฐและเกาหลีใต้ ซึ่งสงครามดังกล่าวยังไม่สิ้นสุดลงอย่างเป็นทางการ ขณะที่คิม จอง อึน ผู้นำเกาหลีเหนือ ยังคงรักษาพันธมิตรด้านความมั่นคงกับทั้งจีนและรัสเซีย
ไม่กี่วันก่อนปูตินเปิดฉากบุกยูเครนเต็มรูปแบบ เขาได้พบกับสีระหว่างการแข่งขันกีฬาโอลิมปิกฤดูหนาวที่กรุงปักกิ่ง และรัฐบาลทั้งสองประกาศยกระดับความสัมพันธ์เป็นหุ้นส่วนที่ “ไร้ขีดจำกัด” อย่างไรก็ตาม ความร่วมมือดังกล่าวยังมีข้อจำกัด โดยสีวิตกผลกระทบทางเศรษฐกิจจากสงคราม และจีนหลีกเลี่ยงการส่งอาวุธให้รัสเซียโดยตรง
นอกจากนี้ ระหว่างการเยือนกรุงปักกิ่งของปูตินเมื่อเดือน พ.ค. ทั้งสองฝ่ายยังไม่สามารถบรรลุข้อตกลงสร้างท่อส่งก๊าซแห่งใหม่และเพิ่มการขายพลังงานจากรัสเซียให้จีนได้
อีกประเด็นที่ถูกจับตามองคือการจัดที่นั่งในงานเลี้ยงอาหารค่ำที่เมืองเซินเจิ้น ซึ่งสีและนางเผิง ลี่หยวน ภริยา ให้การต้อนรับทรัมป์ ปูติน และผู้นำประเทศอื่น ๆ ที่เดินทางมาร่วมการประชุมเศรษฐกิจเอเชีย โดยสีจัดให้ทรัมป์นั่งข้างตนที่โต๊ะประธาน ส่วนปูตินนั่งห่างออกไปกับเผิง จนมีการตีความว่าอาจเป็นการแสดงท่าทีไม่ให้ความสำคัญกับผู้นำรัสเซีย
อย่างไรก็ดี เมื่อเวลาผ่านไปอีก 2 ปี ทรัมป์อาจพ้นจากเวทีการเมืองโลกไปแล้ว ขณะที่สีและปูตินยังอาจนั่งร่วมโต๊ะอาหารกันอีกครั้ง ในฐานะผู้นำประเทศและบุคคลที่พวกเขาเชื่อว่า มีบทบาทสำคัญในการกำหนดทิศทางประวัติศาสตร์โลกอย่างแท้จริง.
เรียบเรียงโดย : ทีมข่าวต่างประเทศ
เครดิตภาพ : REUTERS



