บางคนเพียงได้ยินเสียงคล้ายเหตุ การณ์ในอดีต ใจก็เต้นแรง เหงื่อออก หรือรู้สึกหวาดกลัวทันที บางคนฝันร้ายซ้ำ ๆ ขณะที่บางคนพยายามหลีกเลี่ยงสถานที่ ผู้คน หรือบทสนทนาที่ทำให้นึกถึงเหตุการณ์นั้น เพราะทุกครั้งที่นึกขึ้นมา ความรู้สึกเหมือนเหตุการณ์กำลังเกิดขึ้นอีกครั้งก็กลับมาเสมอ
สิ่งที่เกิดขึ้นไม่ได้หมายความว่าบุคคลนั้นอ่อนแอหรือไม่ยอมปล่อยวาง แต่อาจเป็นเพราะความทรงจำจากเหตุการณ์กระทบกระเทือนจิตใจยังไม่ได้รับการประมวลผลอย่างเหมาะสม
หนึ่งในแนวทางการบำบัดที่ใช้กับผู้ที่มีภาวะ PTSD และปัญหาที่เกี่ยวข้องกับบาดแผลทางใจ คือ Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) ซึ่งพัฒนาขึ้นโดย Dr.Francine Shapiro ในช่วงปลายทศวรรษ 1980 และได้รับการศึกษาและนำมาใช้ในการดูแลผู้ที่ได้รับผลกระทบจากเหตุการณ์กระทบกระเทือนจิตใจในหลายประเทศ
ในปี ค.ศ. 2013 องค์การอนามัยโลก (WHO) ได้เผยแพร่แนวทาง Guidelines for the Management of Conditions Specifically Related to Stress ซึ่งครอบคลุมการดูแลภาวะที่เกี่ยวข้องกับความเครียดและเหตุการณ์กระทบกระเทือนจิตใจ เช่น PTSD ปฏิกิริยาหลังเหตุการณ์สะเทือนขวัญ และภาวะที่เกี่ยวข้องกับการสูญเสีย โดย EMDR เป็นหนึ่งในรูปแบบจิตบำบัดที่ WHO กล่าวถึงสำหรับการดูแล PTSD
ทำไมบางความทรงจำถึงยังเจ็บเหมือนเพิ่งเกิดขึ้น?
โดยทั่วไป เมื่อเราเผชิญกับเหตุการณ์ต่าง ๆ สมองจะค่อย ๆ ประมวลผลประสบ การณ์ เชื่อมโยงกับข้อมูลอื่น และเก็บไว้เป็นความทรงจำ เมื่อเวลาผ่านไป เราอาจยังจำสิ่งที่เกิดขึ้นได้ แต่ความรุนแรงของอารมณ์มักค่อย ๆ ลดลง
แต่หากเหตุการณ์นั้นสร้างความกระทบกระเทือนอย่างมาก เช่น การถูกทำร้าย การประสบอุบัติเหตุร้ายแรง หรือเหตุการณ์ที่คุกคามชีวิต ความทรงจำบางส่วนอาจยังเชื่อมโยงกับภาพ เสียง ความรู้สึกทางร่างกาย และอารมณ์ที่รุนแรงจากช่วงเวลานั้น
เมื่อมีสิ่งกระตุ้น ไม่ว่าจะเป็นเสียง กลิ่น สถานที่ หรือสถานการณ์ที่คล้ายกับอดีต ความทรงจำและความรู้สึกเหล่านั้นจึงอาจถูกกระตุ้นขึ้นมา จนร่างกายตอบสนองราวกับกำลังเผชิญเหตุการณ์เดิมอีกครั้ง แม้ในความเป็นจริงเหตุการณ์นั้นจะผ่านไปแล้ว
EMDR ไม่ได้มีเป้าหมายทำให้ผู้รับการบำบัด “ลืม” เหตุการณ์ แต่ช่วยให้ความทรงจำที่ยังสร้างความทุกข์ได้รับการประมวลผลใหม่ เพื่อให้สามารถนึกถึงอดีตได้โดยไม่เกิดปฏิกิริยาทางอารมณ์รุนแรงเช่นเดิม
EMDR ทำงานอย่างไร?
ระหว่างการบำบัด นักจิตวิทยาหรือผู้บำบัดที่ผ่านการฝึกอบรม EMDR จะประเมินความพร้อมและช่วยให้ผู้รับการบำบัดเข้าถึงความทรงจำ ความคิด อารมณ์ หรือความรู้สึกทางร่างกายที่เกี่ยวข้องอย่างเป็นขั้นตอน
จากนั้นจะใช้สิ่งที่เรียกว่า Bila-teral Stimulation หรือการกระตุ้นสลับซ้าย–ขวาในช่วงเวลาสั้น ๆ เช่น การเคลื่อนไหวของดวงตาตามสิ่งกระตุ้น การแตะสลับข้าง หรือการใช้เสียงสลับซ้าย–ขวา ควบคู่ไปกับกระบวนการประมวลผลความทรงจำ.
เขียนโดย : พยงค์ศรี ขันธิกุล
เรียบเรียงโดย : ฐิติ ฐิติพันธุ์สรศักดิ์
โรงพยาบาล BMHH – Bangkok Mental Health Hospital
โทร. 0-2589-1889 เว็บไซต์ bangkokmentalhealthhospital.com/
