“โรคกระดูกพรุน” ภาวะที่เป็น “ภัยเงียบ” ที่มักค่อยๆ เกิดขึ้นโดยไม่มีอาการปวดเตือน ในวันนี้ นพ.ชาญวัฒน์ ชวนตันติกมล อายุรแพทย์ แพทย์เฉพาะทางโรคเบาหวานและต่อมไร้ท่อ รพ.วิมุต พหลโยธิน ได้เน้นย้ำผ่าน Healthy Clean ว่า สุขภาพกระดูกไม่ได้ขึ้นอยู่กับอายุหรือการเสริมแคลเซียมเพียงอย่างเดียว แต่ยังสัมพันธ์กับพันธุกรรม ฮอร์โมน สุขภาพเมตาบอลิก และความแข็งแรงของกล้ามเนื้ออย่างใกล้ชิด

“กระดูกพรุน” ไม่ได้เริ่มตอนแก่… แต่ต้องสะสมต้นทุนตั้งแต่วัยรุ่น
ความแข็งแรงของกระดูกเริ่มสะสมจนถึงระดับสูงสุด (Peak Bone Mass) ในช่วงปลายวัยรุ่นถึงวัยผู้ใหญ่ตอนต้น การได้รับโภชนาการที่สมบูรณ์ (โปรตีน แคลเซียม วิตามินดี) ร่วมกับการออกกำลังกายที่มีแรงกระแทกหรือการลงน้ำหนัก จะช่วยสร้าง “ต้นทุนกระดูก” ไว้ใช้ในระยะยาว แต่หากอดอาหารจนประจำเดือนขาด ขยับตัวน้อย หรือมีโรคเรื้อรังตั้งแต่ยังอายุน้อย ก็จะขัดขวางการสร้างมวลกระดูกและเพิ่มความเสี่ยงเมื่ออายุมากขึ้น

ทำไมคนเป็นเบาหวาน ตรวจมวลกระดูกปกติ… แต่ยังเสี่ยงกระดูกหัก?
นพ.ชาญวัฒน์ ชี้ให้เห็นประเด็นสำคัญว่า ผู้ป่วยโรคเบาหวาน (ทั้งชนิดที่ 1 และชนิดที่ 2) มีความเสี่ยงกระดูกหักสูงขึ้น โดยเฉพาะเบาหวานชนิดที่ 2 แม้ค่าความหนาแน่นของกระดูก (BMD) จะดูปกติหรือสูง แต่นั่นบอกแค่ “ปริมาณแร่ธาตุ” ไม่ได้สะท้อนถึง “คุณภาพและโครงสร้างภายใน” ของกระดูก ยิ่งบวกกับภาวะแทรกซ้อนทางสายตา ระบบประสาท หรือภาวะน้ำตาลตกที่ทำให้หกล้มง่ายขึ้น ความเสี่ยงกระดูกหักจึงยิ่งพุ่งสูงขึ้นตามไปด้วย

ฮอร์โมนเปลี่ยน โครงสร้างกระดูกก็เปลี่ยน
นอกจากภาวะหมดประจำเดือนในผู้หญิงที่ระดับเอสโตรเจนลดลงจนมวลกระดูกสูญเสียอย่างรวดเร็วแล้ว ความผิดปกติของฮอร์โมนอื่นๆ ก็ส่งผลร้ายต่อกระดูกไม่แพ้กันค่ะ เช่น..
-ภาวะฮอร์โมนเพศต่ำทั้งในชายและหญิง
-ภาวะไทรอยด์เป็นพิษ หรือต่อมพาราไทรอยด์ทำงานเกิน
-ภาวะคอร์ติซอลสูง หรือการใช้ยาสเตียรอยด์ต่อเนื่องเป็นเวลานาน

กระดูกแข็งแรงอย่างเดียวไม่พอ “กล้ามเนื้อ” ต้องมีแรงทรงตัว
ความเสี่ยงกระดูกหักไม่ได้ขึ้นอยู่กับกระดูกเพียงอย่างเดียว แต่กล้ามเนื้อคือคู่หูสำคัญที่ช่วยพยุง ดึงรั้ง และส่งแรงกระตุ้นให้กระดูกปรับตัวแข็งแรง การขยับตัวน้อยทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรง ลุก นั่ง เดิน หรือทรงตัวลำบาก เพิ่มโอกาสหกล้มและกระดูกหัก โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่ลดน้ำหนักผิดวิธีจนมวลกล้ามเนื้อและมวลกระดูกหายไปพร้อมกับไขมัน
สูตรดูแล 3 ประสาน เมตาบอลิก–กระดูก–กล้ามเนื้อ
“โภชนาการครบถ้วน” ไม่พึ่งพาแค่แคลเซียม แต่ต้องทานโปรตีนให้เพียงพอ (ผู้สูงอายุสุขภาพดีแนะนำ 1.0–1.2 กรัม/น้ำหนักตัว 1 กก./วัน) และเสริมวิตามินดี
“ออกกำลังกายครบ 3 ด้าน”
-แอโรบิกปานกลาง 150–300 นาที/สัปดาห์
-เวทเทรนนิ่ง/ฝึกแรงต้าน อย่างน้อย 2 วัน/สัปดาห์
-ออกกำลังกายแบบลงน้ำหนักและฝึกการทรงตัว เพื่อลดโอกาสหกล้ม

“สังเกตสัญญาณเตือน”
หากเคยกระดูกหักจากแรงกระแทกเบาๆ ตัวเตี้ยลง มีอาการปวดหลังใหม่หลังได้รับแรงกระแทกเล็กน้อย หรือใช้ยาสเตียรอยด์ประจำ ควรรีบพบแพทย์เพื่อประเมินความเสี่ยงทันที
นพ.ชาญวัฒน์ ระบุอีกว่า “เพราะเป้าหมายของการดูแลกระดูกไม่ใช่แค่การทำให้ตัวเลขมวลกระดูกดูสวยงาม แต่เป็นการรักษาแรงกล้ามเนื้อ สมดุลการทรงตัว และควบคุมโรคประจำตัวให้ดี เพื่อให้เรายังสามารถเคลื่อนไหวและใช้ชีวิตได้อย่างอิสระและปลอดภัยในทุกๆ วันครับ”..
……………………………………………
คอลัมน์ : Healthy Clean
โดย “พรรณรวี พิศาภาคย์”
อ่านบทความทั้งหมดที่นี่…คลิก…


