ทั้งนี้ หลังสถานการณ์น้ำท่วมกรุงเทพฯ เริ่มคลี่คลาย แต่สถานการณ์ร้อนก็ยังมีต่อเนื่อง เมื่อมีการตั้งข้อสังเกตถึง “โครงการแก้มลิง” ที่ทำหน้าที่ “รับน้ำ” ให้กับกรุงเทพฯ ว่า… ปัจจุบันพื้นที่ดังกล่าวยังมีอยู่มากน้อยแค่ไหน? หรือถูกเปลี่ยนสภาพไปแล้วตามกาลเวลา และจากบริบทของเมืองที่เปลี่ยนไป ที่ปัญหาหลายเรื่องอาจส่งผลทำให้ “พื้นที่รับน้ำดั้งเดิม” เพื่อ “ช่วยกรุงเทพฯ น้ำไม่ท่วม” อาจจะถูกปรับเปลี่ยนสภาพพื้นที่แล้วในปัจจุบัน!!…

ที่อาจเป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้ “น้ำท่วมล่าสุด”

เมื่อ “ฝนตกหนัก” น้ำจึงระบายออกได้ไม่ทัน

แถมยังอาจมีส่วนทำให้ “น้ำท่วมขังนานขึ้น”

จากการที่ “กรุงเทพฯ เป็นเมืองไม่พรุนน้ำ?”

แล้วเมืองพรุนน้ำคืออะไร? สำหรับคำอธิบายนั้น สำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ ให้ข้อมูลไว้ใน https://knowledgeportal.okmd.or.th ว่า… “Sponge City” หรือ “เมืองฟองน้ำ” หรือ “เมืองพรุนน้ำ” ในภาษาไทย เป็นแนวคิดในการพัฒนาเมืองที่มุ่งเน้นจัดการน้ำอย่างยั่งยืนด้วยการ “ออกแบบเมืองให้เสมือนฟองน้ำ” เพื่อให้เมืองนั้นสามารถที่จะดูดซับ กักเก็บ และนำน้ำกลับมาใช้ใหม่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ แทนที่จะปล่อยระบายทิ้งท่อไปเฉย ๆ นอกจากนั้นยังให้ความสำคัญกับการปกป้องระบบนิเวศเดิมของเมือง โดยคำนึงถึง 6 ปัจจัย ได้แก่ 1.การซึมลงดิน 2.การกักน้ำ 3.การเก็บน้ำ 4.การบำบัดน้ำ 5.การใช้ประโยชน์น้ำ 6.การระบายน้ำ …เป็นคำอธิบายจากแหล่งข้อมูลนี้ที่พูดถึง “แนวคิดเมืองฟองน้ำ”

แหล่งข้อมูลเดิมยังยกตัวอย่างเมืองน่าสนใจที่นำแนวคิด “เมืองฟองน้ำ” ไปใช้ว่า… คือ เมืองอู่ฮั่น ประเทศจีน หลังจากเมืองแห่งนี้ ต้องเผชิญปัญหาน้ำท่วมขังมาหลายปี ที่มีปัจจัยเกิดจากหลาย ๆ สาเหตุ อาทิอาคารบ้านเรือนตั้งอยู่ในพื้นที่ต่ำ จากฝนที่ตกไม่เท่ากันในแต่ละปี และผลจากการขยายของเมืองที่รวดเร็ว จนทำให้ภูมิทัศน์ของเมืองเปลี่ยนไป ทำให้พื้นที่รับน้ำเพื่อระบายน้ำเวลาฝนตกหนักหายไป ส่งผลให้เวลาน้ำท่วม น้ำมักขังอยู่ในเมืองเป็นเวลานาน โดยอู่ฮั่นตัดสินใจทุ่มงบกว่า 11,000 ล้านหยวน ทำการออกแบบปรับปรุงเมืองให้เป็น “เมืองฟองน้ำ” เช่น ออกแบบทางเท้าเมืองให้มีรูพรุน เพื่อที่เวลาฝนตกน้ำจะซึมผ่านลงใต้เมืองได้ รวมถึง สร้างโมดูลกักเก็บน้ำฝนขนาดใหญ่ เพื่อกักเก็บน้ำฝนไว้ใช้ในฤดูแล้ง ซึ่งแม้จะต้องใช้งบมหาศาล แต่ผลลัพธ์ที่ได้ก็คุ้มค่า เพราะตั้งแต่ปี 2020 เมืองอู่ฮั่นสามรรถลดความถี่และความรุนแรงของปัญหาน้ำท่วมขังได้อย่างมีนัยสำคัญ…นี่เป็นกรณีศึกษาของ “เมืองอู่ฮั่น ประเทศจีน” ที่ใช้ “แนวคิดเมืองฟองน้ำ”

เพื่อแก้ปัญหาน้ำท่วมที่ซ้ำซากให้กับเมือง

ที่เป็นอีกหนึ่งกรณีศึกษาน่าสนใจกับไทย

นอกจาก “โมเดลตัวอย่าง” เมือง ที่นำเอาแนวคิด “เมืองฟองน้ำ” ไปใช้แก้ปัญหาทั้งน้ำท่วมรุนแรง และน้ำท่วมขังเป็นเวลานาน ๆ ผ่านกรณีศึกษาของเมืองอู่ฮั่นแล้วนั้น ทั้งนี้ ถ้าจะว่าด้วย “เมืองพรุนน้ำ” กรณีนี้ยังมีเสียงสะท้อนจากทางนักวิจัยทีดีอาร์ไอ คือ นันทชาติ รัตนบุรี ที่ได้วิเคราะห์เรื่องนี้ผ่านบทความหัวข้อ “ฝนมา น้ำไม่ไป เพราะกทม.เป็นเมืองไม่พรุน” เผยแพร่ใน เว็บไซต์สถาบันเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) ว่า…ปรากฏการณ์ฝนตกแช่ยาวนาน 48 ชั่วโมงที่เกิดขึ้นในกรุงเทพฯ และปริมณฑล ช่วงวันที่ 24-26 ก.ย. 2569 ว่า… คือตัวอย่างสภาพอากาศแปรปรวนที่ประเทศไทยต้องเผชิญความท้าทายนี้รุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ ยิ่งถ้าหาก “ระบบระบายน้ำ” และ “คูคลองสาขาต่าง ๆ” ที่มีอยู่ของกรุงเทพฯ ไม่สามารถรองรับน้ำฝนปริมาณมาก และฝนที่ตกต่อเนื่องได้ ก็สุ่มเสี่ยงเกิดน้ำท่วมฉับพลันและน้ำท่วมขังซ้ำ ๆ โดยกรณี “น้ำท่วมกรุงเทพฯ” ที่ผ่านมาสะท้อนชัดเจนว่า…

กรุงเทพฯ อาจมีปัญหาเป็น “เมืองไม่พรุนน้ำ”

เพราะทั้ง “ระบายน้ำได้ไม่ทัน” เมื่อเกิดฝนตก

รวมถึง “น้ำท่วมขังนาน” เพราะระบายไม่ได้!!

นันทชาติ รัตนบุรี

นักวิจัยทีดีอาร์ไอยังได้วิเคราะห์ไว้ในรายงานนี้อีกว่า… ถึงแม้ที่ผ่านมา กรุงเทพฯ จะพยายามเตรียมรับมือปริมาณฝนที่จะเข้ามาในช่วงฤดูฝน ทั้งขุดลอกและพร่องน้ำในระบบคูคลอง การจัดการขยะในท่อระบายน้ำ รวมทั้งการเพิ่มประสิทธิภาพระบายน้ำด้วยอุโมงค์ระบายน้ำ แต่น้ำท่วมล่าสุดที่เกิดขึ้นก็ฉายภาพความเป็น “เมืองไม่พรุนน้ำ” ได้ชัดเจน ซึ่งความสำคัญของ “ความพรุนน้ำของเมือง” นักวิจัยคนเดิมชี้ว่า… หัวข้อนี้กำลังเป็นกระแสที่หลายเมืองใหญ่ทั่วโลกให้ความสำคัญ โดยมีการนำแนวคิดนี้ไปบรรจุรวมไว้กับการออกแบบผังเมืองยุคใหม่และวงการภูมิสถาปัตย์ อาทิ ออกแบบพื้นที่ให้ซึมน้ำได้ เช่น เพิ่มผิวถนนและฟุตบาธที่มีลักษณะพรุนให้น้ำฝนที่ตกลงมาซึมผ่านได้ หรือ เพิ่มพื้นที่สวนสาธารณะเป็นสวนน้ำฝน เพื่อดูดซึมและหน่วงน้ำ รวมถึงลดปริมาณกับความแรงน้ำฝนที่จะเข้าสู่ระบบระบายน้ำ เพื่อลดการพึ่งพาระบบระบายน้ำในการจัดการน้ำฝนและน้ำท่วมอย่างเดียว

เหล่านี้เป็นความสำคัญของ “เมืองที่พรุนน้ำ”

ที่เกี่ยวโยงกับการ “ลดความรุนแรงน้ำท่วม”

บทความยังอธิบายถึง “การเพิ่มความพรุนของเมือง” เพื่อจัดการกับ “ปัญหาน้ำท่วม” ว่า… ในต่างประเทศ มีหลายเมืองที่มียุทธศาสตร์เพิ่มความพรุนให้กับเมืองเพื่อจัดการปัญหาน้ำท่วม เช่น ประเทศจีน ที่เมืองเซี่ยงไฮ้และอู่ฮั่นนำแนวคิด “เมืองฟองน้ำ” มาใช้ปรับปรุงพื้นที่เมืองให้พรุนมากขึ้น ด้วยการเพิ่มพื้นที่สวน แหล่งรับน้ำ และปูพื้นทางเท้าหรือถนนด้วยวัสดุแบบซึมน้ำ หรือในยุโรปอย่าง เมืองโคเปนเฮเกน ประเทศเดนมาร์ก ก็รับมือปรากฏการณ์ฝนตกหนักฉับพลัน โดยการเพิ่มสวนน้ำฝนตามพื้นที่ต่าง ๆ ทั่วเมือง หรือทำร่องน้ำชีวภาพ (Bioswales) ซึ่งเป็นร่องน้ำตื้น ๆ ที่มีพืชพรรณปกคลุม เพื่อทำหน้าที่ชะลอการไหลของน้ำ โดยโมเดลของต่างประเทศเหล่านี้ ชี้ว่า… “การเพิ่มความพรุนของเมือง” เป็นรูปแบบการบริหารจัดการน้ำอีกหนึ่งทางเลือก

ที่เสริมศักยภาพให้กับระบบระบายน้ำหลัก

นอกจากบทวิเคราะห์เรื่องนี้แล้ว นันทชาติ รัตนบุรี นักวิจัยทีดีอาร์ไอ ยังได้มีการเสนอแนะว่า…การปรับเปลี่ยนให้กรุงเทพฯ มีความพรุนน้ำ หรือมี “คุณสมบัติเป็นเมืองฟองน้ำ” มากขึ้นได้นั้น การจะทำสิ่งเหล่านี้ได้คงหนีไม่พ้น ภาครัฐต้องกำหนดยุทธศาสตร์ระยะยาวเพื่อเพิ่มความพรุนให้กับเมือง ทั้งจากการดำเนินงานของภาครัฐและของเมืองเอง เช่น เพิ่มแรงจูงใจให้ภาคเอกชนและประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมในการเพิ่มความพรุนให้กับกรุงเทพฯ รวมถึงพื้นที่เขตเมืองอื่น ๆ ที่เผชิญปัญหาน้ำท่วมรุนแรงและน้ำท่วมขังซ้ำซาก ด้วยการเพิ่มพื้นที่สีเขียวกับพื้นที่รับน้ำ ผ่านมาตรการอุดหนุนทางการเงิน ภาษี และผังเมือง เพราะการเพิ่มความพรุนให้เมืองเป็นนโยบายที่สร้างประโยชน์ร่วมให้กับประชาชน ผ่านแนวคิด “เมืองฟองน้ำ–เมืองพรุนน้ำ”

ที่ไม่เพียงแค่ช่วยจัดการกับปัญหาน้ำท่วม

แต่ช่วยลดปัญหามลภาวะในเขตเมืองด้วย

ผ่านแนวคิด “เพิ่มความพรุน” ให้พื้นที่เมือง.

ทีมสกู๊ปเดลินิวส์