เพราะเกี่ยวข้องกับ “เงินบริจาค” เกี่ยวข้องกับ“การเคลื่อนย้ายเงินระหว่างบัญชี” เกี่ยวข้องกับ “การใช้เงินบริจาค” ว่าเป็นไปตามวัตถุประสงค์ที่ถูกต้องหรือไม่
เหนืออื่นใด! เรื่องนี้เกี่ยวข้องกับความรู้สึกของประชาชนคนไทย ที่ขึ้นชื่ออยู่แล้วว่าเป็น “คนใจบุญ” ในเมื่อคนที่ตัวเองชื่นชม รักใคร่ และมั่นใจว่าเป็นคนดี กลับทำสิ่งที่ตรงกันข้าม จึงไม่ใช่เรื่องแปลก ที่ความรู้สึกที่เกิดขึ้นย่อมต้อง “รุนแรง” ในทุกอารมณ์
จึงไม่ใช่เรื่องแปลกใด ๆ เลย หากประชาชนคนไทย คนใจบุญทั้งหลาย อาจลังเลที่จะ บริจาคเงินหรือบริจาคสิ่งของ เพื่อช่วยเหลือสังคม อีกต่อไป
ที่ผ่านมา มีงานวิจัย ที่สำรวจข้อมูลพบว่า ยอดเงินบริจาคการกุศลในไทย ทั้งมูลนิธิ สมาคม และวัด รวมกันสูงถึงปีละประมาณ 1.5 แสนล้านบาท เติบโตปีละ 2% ขณะที่ทั่วประเทศมีมูลนิธิ สมาคม และองค์กรที่ไม่แสวงหากำไรกว่า 32,800 แห่งทีเดียว
ดังนั้น… เมื่อเงินมหาศาลมาจาก “พลังศรัทธา” เรื่องของความโปร่งใสและการตรวจสอบได้ จึงถือเป็นหัวใจสำคัญที่สุด ที่ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องและไม่เกี่ยวข้อง ต้องให้ความสำคัญและคำนึงถึงให้มากที่สุด
ขณะเดียวกัน ก็มีคนจำนวนไม่น้อยเช่นกัน ที่ตั้งคำถามหรือสงสัยว่า ในการทำหน้าที่ของสถาบันการเงินเอง หรือผู้กำกับสถาบันการเงินเอง ควรให้ความสำคัญกับการทำธุรกรรมของบรรดา เจ้าของมูลนิธิ องค์กรการกุศล เหล่านี้ด้วยหรือไม่?
เพราะ… ถ้าระบบของธนาคาร มีมาตรฐานในการตรวจจับพฤติกรรมทางการเงินที่ผิดปกติ เช่น บัญชีมูลนิธิที่ควรมีลักษณะการใช้จ่ายเฉพาะกิจ แต่มียอดโอนออกไปบัญชีส่วนตัวหรือบุคคลใกล้ชิดซ้ำ ๆ
ธนาคาร หรือสถาบันการเงินอาจใช้เป็นข้อมูลในการระงับชั่วคราว หรือ อาจรายงานไปยังคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน หรือ ปปง. เพื่อส่งสัญญาณก่อน ก็น่าจะช่วยดักทางได้ก่อน
แม้ว่าในปัจจุบันสถาบันการเงินมีหน้าที่ ตามกฎหมายปปง. ในการตรวจสอบความผิดปกติของเส้นทางการเงิน เช่น การโอนเงินยอดสูง การกระจายเงินผ่านบัญชีบุคคลที่ไม่มีความเกี่ยวโยงชัดเจน หรือบัญชีนิติบุคคลที่อาจเป็นทางผ่าน อยู่แล้วก็ตาม
ขณะที่สถาบันการเงิน ก็มีหน้าที่เพียงการทำธุรกรรมตามคำสั่งของเจ้าของบัญชี ที่ถูกต้องตามกฎหมาย และตรวจสอบเอกสารเบื้องต้น เช่นการลงนาม แต่ไม่สามารถก้าวล่วงไปตรวจสอบ “เจตนาภายใน” หรือสัญญาจ้างงาน หรือการอนุมัติภายในองค์กรใด ๆ ได้
นอกจากนี้สถาบันการเงินจะมีความผิดหรือต้องร่วมรับผิดชอบ ก็ต่อเมื่อพิสูจน์ได้ว่า “มีส่วนรู้เห็น” หรือ “ละเลยไม่ปฏิบัติตามกฎหมาย ปปง.ในการรายงานธุรกรรมต้องสงสัยเมื่อถึงเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด
แม้อำนาจหน้าที่ของสถาบันการเงิน หรือหน่วยงานกำกับอย่างแบงก์ชาติ จะมีขอบเขตชัดเจน แต่ก็ไม่ได้หมายความว่า จะแก้ไขอะไรไม่ได้เลย ในเมื่อมีบทเรียน มีช่องโหว่ให้เห็นอยู่โต้ง ๆ
ทั้งเรื่องของการยกระดับเกณฑ์การกำกับดูแลบัญชี “มูลนิธิและองค์กรการกุศล”ที่แม้ว่าในปัจจุบันบัญชีนิติบุคคลเหล่านี้ถูกจัดอยู่ในกลุ่มที่ต้องมีความเข้มงวดในการตรวจสอบอยู่แล้วก็ตาม แต่อาจยังไม่มีมาตรฐานเฉพาะที่เท่าทันกลโกงยุคปัจจุบัน
ดังนั้นหน่วยงานกำกับสถาบันการเงิน จำเป็นที่ต้องออกแนวทางปฏิบัติหรือไกด์ไลน์ ให้สถาบันการเงินเพิ่มความเข้มงวดในการตรวจสอบวัตถุประสงค์การโอนเงินของบัญชีมูลนิธิ โดยเฉพาะการโอนเงินเข้าบัญชีบุคคลธรรมดาที่เป็นกรรมการ ผู้บริหาร หรือบุคคลใกล้ชิด
ขณะเดียวกันก็ควรที่จะจัดกลุ่มความเสี่ยงใหม่ โดยกำหนดให้บัญชีที่รับบริจาคจากประชาชนทั่วไป มีระบบการ ตรวจสอบหรือมอนิเตอร์ที่เข้มงวดกว่าบัญชีบริษัททั่วไป เนื่องจากเป็นเงินสาธารณะ
นอกจากนี้ในเรื่องของการพัฒนาระบบตรวจจับธุรกรรมผิดปกติร่วมกัน เมื่อมีการโอนเงินผ่านแบงก์กันไปมาหลายตลบ การตรวจสอบโดยธนาคารใดธนาคารหนึ่งอาจมองไม่เห็นภาพรวม แบงก์ชาติควรเร่งรัดและขยายผลระบบ ศูนย์กลางการแลกเปลี่ยนข้อมูลภัยทางการเงินให้กว้างขึ้น
หากพบพฤติกรรมการโอนเงินออกจากมูลนิธิเข้าบัญชีม้า หรือบัญชีบุคคลธรรมดาแล้วกระจายตัวออกไปหลายๆ ธนาคารอย่างรวดเร็ว ระบบกลางควรจะสามารถส่งสัญญาณเตือน (Alert) ให้ทุกธนาคารที่เกี่ยวข้องตรวจสอบพร้อมกันได้ โดยไม่ต้องรอให้ตำรวจออกหมายเรียกพยานเอกสาร
ไม่เพียงเท่านี้ แบงก์ชาติยังสามารถกำหนดให้ธนาคารพาณิชย์บังคับใช้มาตรการทางเทคนิคกับบัญชีประเภทมูลนิธิ เช่น จำกัดวงเงินการโอนต่อวันผ่านช่องทางดิจิทัล เพื่อลดความเสี่ยงในการโยกย้ายเงินจำนวนมหาศาลอย่างรวดเร็ว และบังคับให้รายการใหญ่ต้องไปทำที่สาขาหรือผ่านระบบ Corporate ที่ต้องมีเอกสารหลักฐานชัดเจน
เช่นเดียวกับการนำระบบอนุมัติร่วม มาบังคับใช้การทำธุรกรรมของมูลนิธิในระบบออนไลน์ที่ต้องใช้การอนุมัติจากกรรมการมากกว่า 1 คนเสมอ เพื่อป้องกันการใช้อำนาจเบ็ดเสร็จโดยบุคคลเดียว
เหล่านี้… เป็นเพียงตัวอย่างของมาตรการหรือแนวทางที่สถาบันการเงินและหน่วยงานกำกับ ควรยกระดับเพิ่มความเข้มงวด เพื่อทำให้การใช้เงินของบรรดาองค์กร มูลนิธิต่างๆ โปร่งใส
สุดท้าย! ก็จะเรียกพลังศรัทธา เรียกความเชื่อมั่น ของคนไทย กลับคืนมาได้อีกครั้ง ก่อนที่ความเป็นเมืองพุทธ ที่เป็นคนใจบุญจะมลายหายไปจากการหมดศรัทธา!
……………………………………….
คอลัมน์ : เศรษฐกิจจานร้อน
โดย “ช่อชมพู”
