“ทีมข่าวอาชญากรรม” ชวนเก็บตกหลายข้อสงสัยในคดีดังกล่าว กับนายนรเศรษฐ์ นาหนองตูม ทนายความและนักกฎหมาย ตั้งแต่กรณีปฏิเสธข้อกล่าวหาแต่ยอมรับในข้อเท็จจริง , ข้ออ้างสับสนเบิกจ่ายเพราะเงินบริจาคมีจำนวนมาก และหากตำรวจสรุปสำนวนสั่งฟ้องไม่ทันกำหนดฝากขัง
- “รับทำธุรกรรม”ไม่เท่ากับ“รับสารภาพ”
การปฏิเสธข้อกล่าวหา แต่ยอมรับในข้อเท็จจริง(ยอมรับว่าเป็นผู้ทำธุรกรรม) ทางอาญาการให้การปฏิเสธตลอดข้อกล่าวหา แต่ยอมรับในข้อเท็จจริงบางส่วน เช่น ยอมรับว่าเป็นผู้ลงนามหรือทำธุรกรรมทางการเงินจริง ถือเป็น“สิทธิขั้นพื้นฐานของผู้ต้องหาและจำเลย” บุคคลมีสิทธิจะให้การหรือไม่ให้การก็ได้ รวมถึงมีสิทธิไม่ให้การอันเป็นปฏิปักษ์ต่อตนเอง การเลือกตอบรับเฉพาะข้อเท็จจริงที่ปรากฏหลักฐานชัดเจนอยู่แล้ว จึงเป็น“กลยุทธ์”ทางคดีที่สามารถทำได้ตามกฎหมาย
ในมุมมองกระบวนการพิจารณา การยอมรับข้อเท็จจริงในส่วนที่พนักงานสอบสวนมีพยานหลักฐานทางวิทยาศาสตร์หรือเอกสารทางการเงินมัดตัวไว้อยู่แล้ว ถือเป็นประโยชน์ต่อรูปคดีอย่างมาก เพราะเมื่อข้อเท็จจริงในส่วนนี้เป็นที่ยุติและรับฟังได้ตรงกันทั้งในชั้นสอบสวนและชั้นศาล
ศาลก็ไม่จำเป็นต้องเสียเวลาสืบพยานเพื่อพิสูจน์ว่า“ใครเป็นผู้ทำธุรกรรม”อีกต่อไป ทำให้ประเด็นข้อพิพาทแคบลง เหลือเพียงการวินิจฉัยในส่วนองค์ประกอบความผิดอื่น ทำให้การพิจารณาคดีรวดเร็วและกระชับมากขึ้น
- “สับสนเบิกจ่าย”ฟังขึ้นหรือไม่
ข้ออ้าง-ข้อต่อสู้ว่ายอดเงินบริจาคมีจำนวนมหาศาลและมีความเคลื่อนไหวตลอด จนเกิดความผิดพลาดหรือสับสนในการเบิกจ่าย นายนรเศรษฐ์ ชี้จะฟังขึ้นหรือไม่ ขึ้นอยู่กับน้ำหนักพยานหลักฐานที่ทั้งสองฝ่าย“นำสืบ”หักล้างกัน ซึ่งเป็นเรื่องที่อยู่ในดุลพินิจศาลโดยตรง ศาลจะพิจารณาพฤติการณ์แวดล้อมประกอบอย่างละเอียด เช่น ระบบจัดทำบัญชีของมูลนิธิเป็นอย่างไร ความผิดพลาดเกิดขึ้นเพียงครั้งคราวหรือซ้ำซากเป็นอาจิณ และเมื่อเกิดความสับสนแล้ว ผู้ทำธุรกรรมได้แก้ไขหรือคืนเงินกลับเข้าบัญชีมูลนิธิทันทีที่ทราบหรือไม่
หากพยานหลักฐานชี้ว่าเป็นความบกพร่องในการบริหารจัดการจริง ศาลอาจมองว่า“ขาดเจตนาทุจริต” แต่หากพบเงินที่อ้างว่าสับสนถูกโอนไปใช้จ่ายส่วนตัวโดยไม่ชี้แจงหรือคืนกลับ ข้ออ้างนี้ย่อมมีน้ำหนักน้อยและยากที่จะรับฟังได้
อย่างไรก็ตาม การให้อำนาจตัวเองเบิกจ่ายเพียงผู้เดียว หรือการกำหนดเงื่อนไขให้บุคคลใดมีอำนาจลงนามเบิกจ่ายเงินมูลนิธิได้เพียงผู้เดียว โดยลำพังแล้วยังไม่ถือเป็นความผิดทางอาญาในตัวเอง เพราะในทางปฏิบัติ การบริหารจัดการองค์กรหรือมูลนิธิ อาจต้องการความคล่องตัวและความรวดเร็วในการช่วยเหลือผู้ประสบภัย
ความชอบธรรมของการให้อำนาจนี้ ต้องย้อนกลับไปดูที่“ข้อบังคับของมูลนิธิ”และ“มติของคณะกรรมการมูลนิธิ” หากมีการประชุมหารือและมีมติมอบอำนาจอย่างถูกต้องตามระเบียบข้อบังคับเพื่อความสะดวกในการดำเนินงาน ย่อมทำได้ตามกฎหมาย แต่ทั้งนี้อำนาจการเบิกจ่ายเพียงผู้เดียวเป็นคนละส่วนกับการนำเงินไปใช้ หากใช้อำนาจนั้นเบิกเงินออกไปใช้“ผิดวัตถุประสงค์”หรือ“เบียดบัง”เป็นของตนเอง ความผิดทางอาญาจะเกิดขึ้นในขั้นตอนการนำเงินไปใช้นั่นเอง
- ฉ้อโกงประชาชน หรือยักยอกทรัพย์ มองต่างมุมกันได้
ประเด็นการตั้งข้อหาฉ้อโกงประชาชน กับยักยอกทรัพย์ เป็นหัวใจสำคัญที่นักกฎหมายมองต่างมุมกันได้ และมีผลต่อผลแพ้-ชนะของคดีอย่างยิ่ง เนื่องจากความผิด 2 ฐานนี้มีลักษณะทางกฎหมายที่ต่างกันโดยสิ้นเชิง
ความผิดฐานยักยอก เป็นความผิดต่อส่วนตัว(อันยอมความได้) กฎหมายกำหนดเงื่อนไขสำคัญว่าผู้เสียหาย(ในที่นี้คือมูลนิธิ) ต้องมาร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวนภายในอายุความ 3 เดือน นับแต่รู้เรื่องและรู้ตัวผู้กระทำผิด หากไม่มีการร้องทุกข์ พนักงานสอบสวนย่อมไม่มีอำนาจสอบสวน อัยการไม่มีอำนาจฟ้อง และศาลต้องพิพากษา“ยกฟ้อง”สถานเดียว
ความผิดฐานฉ้อโกงประชาชน เป็นความผิดอาญาแผ่นดิน(ยอมความไม่ได้) เจ้าหน้าที่รัฐสามารถดำเนินคดีได้ทันทีโดยไม่ต้องรอให้มูลนิธิมาร้องทุกข์ หากข้อเท็จจริงในทางนำสืบฟังได้ว่า การกระทำทั้งหมดไม่ได้เป็นการหลอกลวงประชาชนมาแต่ต้น แต่เป็นการรับบริจาคมาโดยสุจริตแล้วค่อยมาเบียดบังเอาไปภายหลัง(ซึ่งเข้าข่ายยักยอกทรัพย์) และปรากฏว่าอัยการยื่นฟ้องมาเฉพาะข้อหาฉ้อโกงประชาชนโดยไม่มีผู้เสียหายร้องทุกข์ในฐานยักยอกทรัพย์ไว้ “โอกาสที่ศาลจะพิพากษายกฟ้องก็มีสูงมาก”
ในทางปฏิบัติการรับบริจาคอาจเกิดขึ้นหลายวาระ พนักงานสอบสวนและศาลจึงต้องพิจารณาแยกเป็นรายกรณี(รายกรรม) บางครั้งอาจเข้าข่ายฉ้อโกงประชาชน และบางครั้งอาจเป็นเพียงยักยอกทรัพย์ ขึ้นอยู่กับพยานหลักฐานในแต่ละครั้งที่เปิดรับบริจาค
หากข้อเท็จจริงพิสูจน์ได้ว่า ผู้กระทำมีเจตนาทุจริตคิดจะหลอกลวงประชาชนด้วยการแสดงข้อความอันเป็นเท็จหรือปกปิดความจริงมาตั้งแต่เริ่มต้นเปิดรับบริจาค เพื่อหวังให้หลงเชื่อและโอนเงินมาให้ และได้ไปซึ่งเงินตามที่ตั้งใจหลอกลวง กรณีนี้ถือว่าเข้าองค์ประกอบความผิดฐานฉ้อโกงประชาชนอย่างครบถ้วนสมบูรณ์ แม้ภายหลังจะนำเงินบางส่วนไปช่วยเหลือผู้ประสบภัยหรือดำเนินการตามวัตถุประสงค์ของมูลนิธิจริง ก็ไม่สามารถ“ลบล้าง”ความผิดที่เกิดขึ้นสำเร็จไปแล้วได้
เพราะกฎหมายพิจารณาจาก“เจตนาทุจริตในขณะหลอกลวง”เป็นหลัก การนำเงินบางส่วนไปใช้ประโยชน์สาธารณะอาจเป็นเพียงพฤติการณ์ที่ศาลนำไปใช้ประกอบการพิจารณา เพื่อลดโทษหรือบรรเทาโทษให้เบาลง แต่ไม่ทำให้พ้นจากความผิดตามข้อหานี้
- ฟ้องไม่ทันฝากขัง ไม่ได้แปลว่า“พ้นผิด”
สำหรับข้อกังวลเรื่องอัยการยื่นฟ้องไม่ทันกำหนดฝากขัง ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 87 คดีที่มีอัตราโทษจำคุกสูงเกิน 3 ปี แต่ไม่ถึง 10 ปี (ครอบคลุมความผิดฐานฉ้อโกงประชาชนที่มีโทษจำคุกไม่เกิน 5 ปี) กฎหมายให้อำนาจศาลสั่งขังผู้ต้องหาได้หลายครั้งติดกัน แต่รวมแล้วต้องไม่เกิน 84 วัน (7 ผัด ผัดละ 12 วัน)
หากครบกำหนด 84 วันแล้ว พนักงานอัยการยังไม่สามารถยื่นฟ้องต่อศาลได้ ผลทางกฎหมายคือ อำนาจการควบคุมตัวของรัฐสิ้นสุด ศาลต้องมีคำสั่งปล่อยตัวจากการคุมขังทันที แต่มักเข้าใจผิดว่าการปล่อยตัวนี้หมายถึง“คดีจบ”หรือ “ผู้ต้องหาพ้นผิดแล้ว” ซึ่งเป็นความเข้าใจที่คลาดเคลื่อน
ในความเป็นจริงอำนาจสอบสวนและอำนาจฟ้องของรัฐยังคงอยู่ครบถ้วน พนักงานสอบสวนยังมีอำนาจเรียกตัวมาสอบสวนเพิ่ม และพนักงานอัยการยังคงมีอำนาจยื่นฟ้องคดีต่อศาลได้ตามปกติ ตราบที่ยังอยู่ในกรอบ“อายุความ”ของคดีนั้น ๆ เพียงแต่ผู้ต้องหาจะได้ต่อสู้คดีในสถานะ“ผู้ถูกปล่อยตัวชั่วคราว”โดยไม่ต้องถูกคุมขังในเรือนจำเท่านั้น.
ทีมข่าวอาชญากรรม รายงาน
