ศ.ดร.อุทิส  ศิริวรรณ  นักวิชาการด้านพระพุทธศาสนา สะท้อนผ่าน “ทีมข่าวอาชญากรรม” ว่า ปัจจุบันระบบการตรวจสอบเข้มข้นและเข้มแข็งขึ้น และจากเทคโนโลยีที่ทำให้การสื่อสารเผยแพร่ข้อมูลเร็วขึ้น จึงไม่แปลกที่การทำบุญ-ทำทานต้องโปร่งใส ชัดเจน และตรงไปตรงมา  โดยเฉพาะผู้บริจาคย่อมคาดหวังว่าเงินนั้นจะถูกใช้ตามวัตถุประสงค์

  • ทำบุญ   ศรัทธาอย่างเดียวไม่พอ

ศ.ดร.อุทิส แนะยึดหลักคำสอนพระพุทธเจ้า“วิเจยฺยทานํ สุคตปฺปสตฺถํ” หมายถึงการพิจารณาตรวจสอบ ตรวจตราข้อมูลให้ละเอียดถี่ถ้วน ก่อนตัดสินใจบริจาคต้องดูจนมั่นใจก่อน จึงจะเรียกได้ว่าเป็นการทำบุญถูกที่-ทำดีถูกคน

ข้อสงสัยเหตุใดเงินเพื่อสาธารณะประโยชน์ จึงกลายเป็นเงินส่วนตัวได้ สาเหตุสำคัญเกิดจากระบบและการทำงานของผู้มีอำนาจที่ขาดความโปร่งใส ไม่ตรงไปตรงมา และยึดโยงอำนาจไว้กับบุคคลเพียงคนเดียว ในอนาคตควรแก้ให้การบริหารเงินบริจาคผ่านบุคคล สมาคม หรือมูลนิธิ มีระบบที่ชัดเจน ตรวจสอบได้  ผ่านการที่สามารถมองเห็น“เส้นทางการเงิน”ตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทาง มีการจัดทำบัญชีรายรับรายจ่ายที่เปิดเผยต่อสาธารณะ

ทั้งนี้  โดยหลักการเงินมูลนิธิควรมีสำนักงานบัญชีเข้ามาตรวจสอบ และเพื่อความเป็นธรรมต่อองค์กรการกุศลทั้งหมด ต้องไม่ลืมว่ายังมีมูลนิธิอีกนับร้อยแห่งที่รับบริจาคและนำเงินไปดำเนินงานตามวัตถุประสงค์ กรณีที่เกิดขึ้นเป็นส่วนน้อย ไม่ควรเหมารวม

  • รายงานเป๊ะ ต้องมาพร้อมกลไกตรวจสอบชัด

สำหรับมาตรการภาครัฐ โดยเฉพาะการกำหนดให้รายงานผลการดำเนินงานประจำปีผ่านระบบออนไลน์ ส่วนตัวเห็นว่าอาจช่วยแก้ปัญหาได้ระดับหนึ่ง รายงานผลการดำเนินงานจำเป็นต้องมีรูปแบบที่เหมาะสม ควบคู่ไปกับกลไกตรวจสอบที่โปร่งใสและชัดเจน ทั้งจากหน่วยงานภายนอกและหน่วยงานที่มีหน้าที่กำกับดูแลโดยตรง

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่น่ากังวลกว่าปัญหามูลนิธิแห่งใดแห่งหนึ่งคือ ผลกระทบจาก“วิกฤตศรัทธา”ที่อาจลุกลาม หากประชาชนเกิดความไม่มั่นใจและไม่กล้าบริจาคอีกต่อไป ผู้ที่ได้รับผลกระทบโดยตรงย่อมไม่ใช่เพียงตัวมูลนิธิ แต่คือประชาชนที่กำลังเดือดร้อนและต้องการความช่วยเหลือ

ไม่ว่าจะเป็นผู้ประสบภัยธรรมชาติ เช่น ผู้ประสบอุทกภัย ผู้มีรายได้น้อย ผู้ที่ขาดโอกาสทางการศึกษา ตลอดจนผู้ที่ต้องการความช่วยเหลือด้านสาธารณสุขและการพยาบาล รวมถึงวัด โรงพยาบาล มูลนิธิ และสมาคมต่าง ๆ ที่ดำเนินงานอย่างสุจริต มีโอกาสได้รับผลกระทบจากวิกฤตศรัทธาครั้งนี้อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

ศ.ดร.อุทิส ย้ำว่า การทำให้ประชาชนกลับมามั่นใจและกล้าบริจาคอีกครั้ง ไม่ใช่เรื่องซับซ้อน แต่ต้องเริ่มจากความจริงใจของ“ผู้รับบริจาค” กล่าวคือเมื่อรับเงินมาแล้วต้องนำไปบริจาคหรือใช้จ่ายจริงตามวัตถุประสงค์

  • ตกหล่นควบคุม ความเสี่ยงซ้ำ ๆ องค์กรการกุศล

ปัญหาการบริหารเงินมูลนิธิไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่เป็นความเสี่ยงที่สามารถเกิดขึ้นได้กับองค์กรการกุศลทุกแห่ง หากขาดระบบควบคุมและบุคลากรที่มีความรับผิดชอบ โดยภาพรวมมูลนิธิต่าง ๆ ยังมีความเสี่ยงจะเผชิญปัญหาด้านการเงินจากบุคคล 4 กลุ่มใหญ่  ได้แก่

1.กลุ่มคนที่ใช้จ่ายเงินของมูลนิธิโดยไม่รู้คุณค่า ใช้จ่ายอย่างสุรุ่ยสุร่าย ไม่คำนึงถึงประโยชน์และวัตถุประสงค์ของเงินบริจาค 2.กลุ่มคนที่นำเงินของมูลนิธิไปใช้ในทางที่ผิด ไม่เป็นไปตามวัตถุประสงค์ที่กำหนดไว้ 3.กลุ่มคนที่นำเงินของมูลนิธิไปใช้ในเรื่องส่วนตัว และ 4.กลุ่มคนที่วางแผนเข้ามาทุจริตโดยเฉพาะ  มีเจตนาตั้งแต่ต้นที่จะโกงและอาจดำเนินการเป็นขบวนการ

“ทั้ง 4 กลุ่มนี้เป็นปัญหาที่มูลนิธิต้องเผชิญมาอย่างยาวนาน และยังคงเป็นความเสี่ยงที่พร้อมจะปะทุขึ้นได้ตลอดเวลา เพราะตราบใดที่มนุษย์ยังมีความโลภ ยึดติดกับตำแหน่ง และบ้าอำนาจ ปัญหาเหล่านี้ก็ยังเป็นปัญหาโลกแตกที่องค์กรการกุศลต้องระมัดระวัง”

  • เลือกมือทำงาน อย่าแค่คน“ไว้ใจ”

การรักษาเงินและผลประโยชน์ของมูลนิธิให้เป็นไปตามวัตถุประสงค์ ประธานและคณะกรรมการจำเป็นต้องมีคุณสมบัติเข้มแข็ง เสียสละ และสุจริต  ต้องเป็นนักต่อสู้ที่ผ่านสถานการณ์มาแล้วทุกรูปแบบ พร้อมยืนหยัดต่อสู้กับความไม่ถูกต้องแบบดับเครื่องชนและหัวชนฝา แม้ต้องเผชิญคดีความก็ต้องพร้อมสู้คดี เป็นคนมือสะอาด ไม่มีอะไรต้องปกปิด

พร้อมให้หลักคิดการต่อสู้กับปัญหาทุจริตว่า “ผู้ชนะไม่เคยแพ้คดี คือคนที่ไม่โกง คนที่โกงติดคุกทุกราย” การเลือกคนเข้ามาทำหน้าที่ประธานหรือนายกมูลนิธิ รวมถึงคณะกรรมการ จึงต้องพิจารณาและคัดกรองคุณสมบัติตั้งแต่เบื้องต้น ไม่ใช่เลือกเพียงเพราะความสนิทสนม ความไว้วางใจ หรือชื่อเสียง  ต้องดูทั้งความซื่อสัตย์สุจริต ความรับผิดชอบ ความเสียสละ ความสามารถในการบริหารจัดการองค์กรอย่างโปร่งใส

  • ทำงานการกุศลไม่ควรฟรี 

ศ.ดร.อุทิส เผยข้อเสนอสำคัญที่มูลนิธิหลายแห่งอาจมองข้าม คือการบริหารจัดการบุคลากรที่ทำงานด้านการกุศล นอกจากไม่ควรแค่ไว้วางใจ มีระบบตรวจสอบชัด อีกข้อสำคัญคือ ไม่ควรใช้คนทำงานการกุศลฟรีโดยไม่มีการจัดสรรค่าตอบแทนที่เหมาะสม  มูลนิธิควรมีการบริหารจัดการและแบ่งสันปันส่วนทรัพยากรอย่างเป็นธรรม ดูแลค่าตอบแทนของคนทำงานด้านการกุศลให้เหมาะสมกับหน้าที่และความรับผิดชอบ

“เพราะการปล่อยให้คนทำงานโดยไม่มีค่าตอบแทนหรือไม่มีระบบดูแลที่ชัดเจน อาจกลายเป็นอีกหนึ่งปัจจัยที่นำไปสู่ปัญหาการแสวงหาผลประโยชน์หรือการทุจริตได้”

วิกฤตศรัทธาที่เกิดขึ้นไม่ได้หมายความว่าประชาชนจะต้องหยุดทำบุญหรือเลิกบริจาค แต่เป็นบทเรียนสำคัญที่ทำให้ทั้งผู้ให้และผู้รับ ต้องตระหนักถึงความรับผิดชอบ  ผู้บริจาคต้องรู้จักตรวจสอบก่อนให้-ผู้รับบริจาคต้องพิสูจน์ให้เห็นว่าเงินทุกบาทนำไปใช้ตามเจตนารมณ์ผู้ให้จริง

เพราะการทำบุญไม่ควรจบลงเพียงความเชื่อใจ  แต่ต้องโปร่งใสและระบบตรวจสอบเป็นหลักประกัน  เพื่อรักษาศรัทธาประชาชน  ไม่ปล่อยให้ความผิดพลาดของคนบางกลุ่มไปทำลายโอกาสช่วยเหลือผู้ที่กำลังเดือดร้อนในสังคม.

———————–

ทีมข่าวอาชญากรรม