หลังจากการประชุมสภาผู้แทนราษฎร เพื่อพิจารณาร่างพ.ร.บ.งบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ พ.ศ.2569 วาระสอง ในช่วงหนึ่ง มีการอภิปรายมาตรา 8 กระทรวงกลาโหม วงเงิน 9.51 หมื่นล้านบาท โดยนายชยพล สท้อนดี สส.กทม. พรรคประชาชน (ปชน.) ซึ่งมีการพูดถึงงบเกี่ยวกับอุปกรณ์การแพทย์ แต่กลับไม่พบอุปกรณ์สำหรับขันชะเนาะห้ามเลือดที่ใช้ได้ด้วยมือข้างเดียว มีแค่สายยางไส้ไก่ ถ้าอยู่คนเดียวจะทำอย่างไร อยากถามว่าเราใส่ใจบุคลากรของเราจริงหรือไม่ จนทำให้มีการวิพากษ์วิจารณ์ถึงอุปกรณ์ช่วยเหลือทหารแนวหน้า ซึ่งมีความจำเป็นอย่างมาก ในสถานการณ์ชายแดนไทย-กัมพูชา ที่ยังต้องติดตามเป็นอย่างมากเช่นนี้
-‘ชยพล’ แฉ ‘ทบ.’ ซื้ออุปกรณ์ฟิตเนสผู้ช่วยทูตทหารพนมเปญ ทั้งที่ตัดสัมพันธ์ทางการทูตแล้ว

วันนี้ “เดลินิวส์” จึงขอพาไปทำความรู้จักกับ ไส้ไก่ (Latex Surgical Tube) เป็นอุปกรณ์ที่กองทัพไทยเคยใช้มาอย่างยาวนาน และ ทัวร์นิเกต์ (Combat Tourniquet) สายรัดห้ามเลือดทางยุทธวิธีที่ทันสมัย เพื่อให้เห็นภาพรวมของการใช้งาน ข้อดี ข้อเสีย ค่าใช้จ่าย และคุณประโยชน์ที่แตกต่างกัน

“ไส้ไก่” (Latex Surgical Tube) อดีตที่กำลังจะจากไป

ไส้ไก่ หรือ Latex Surgical Tube นั้น ทางเพจ “thaiarmedforce.com” ได้ให้ข้อมูลว่า เป็นอุปกรณ์ห้ามเลือดที่กองทัพบกไทยนำมาใช้เป็นมาตรการฉุกเฉินมาอย่างยาวนาน โดยมีวัตถุประสงค์หลักคือการรัดเพื่อห้ามเลือดในกรณีที่มีการบาดเจ็บรุนแรงจนอาจสูญเสียอวัยวะ โดยเฉพาะอย่างยิ่งจากการเหยียบทุ่นระเบิด ประสบการณ์จากการรบที่บ้านร่มเกล้าในอดีตได้พิสูจน์ให้เห็นถึงความจำเป็นของอุปกรณ์นี้ ทำให้มีการพัฒนาและกำหนดให้ใช้งานกันอย่างแพร่หลาย

ข้อดีของไส้ไก่

ราคาถูก เป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้มีการนำมาใช้งานอย่างแพร่หลายในอดีต
ใช้งานง่าย (หากฝึกฝน) หากได้รับการฝึกฝนมาอย่างดี ก็สามารถใช้ห้ามเลือดได้ในระดับหนึ่ง

ข้อเสียของไส้ไก่

ลื่นและหลุดง่าย เป็นจุดอ่อนสำคัญที่ทำให้ประสิทธิภาพในการห้ามเลือดลดลง
ความเสี่ยงต่อการสูญเสียอวัยวะ หากรัดไม่เหมาะสมหรือไม่มีความชำนาญ อาจทำให้การไหลเวียนเลือดถูกปิดกั้นในลักษณะที่ไม่ถูกต้อง ซึ่งนำไปสู่การเสียอวัยวะได้
เทคโนโลยีล้าสมัย ผ่านไปกว่า 40 ปี เทคโนโลยีทางการแพทย์ได้ก้าวหน้าไปมาก ทำให้ไส้ไก่ไม่ตอบโจทย์การห้ามเลือดสมัยใหม่

Combat Tourniquet (สายรัดห้ามเลือดทางยุทธวิธี) มาตรฐานใหม่เพื่อความปลอดภัย

ปัจจุบัน วงการแพทย์และกองทัพทั่วโลกได้ให้การยอมรับ Combat Tourniquet เป็นอุปกรณ์มาตรฐานในการห้ามเลือดฉุกเฉินสำหรับการบาดเจ็บรุนแรงที่แขนขา อุปกรณ์เหล่านี้ถูกออกแบบมาโดยเฉพาะเพื่อการบีบรัดที่แน่นหนาและมีประสิทธิภาพ สามารถหยุดการไหลเวียนเลือดแดงได้อย่างรวดเร็ว ซึ่งมีความสำคัญอย่างยิ่งในการช่วยชีวิตผู้บาดเจ็บในสถานการณ์คับขัน

จากข้อมูลของ ILCOR (International Liaison Committee on Resuscitation) การใช้ Tourniquet ที่ผลิตตามมาตรฐาน มีอัตราการหยุดเลือดหรือการไม่มีชีพจรสูงกว่าการใช้ Tourniquet แบบชั่วคราวอย่างมีนัยสำคัญ นอกจากนี้ยังพบว่า Tourniquet ที่ผลิตตามมาตรฐานทำให้ผู้บาดเจ็บรู้สึกเจ็บปวดน้อยกว่า Tourniquet ที่ทำขึ้นเองอีกด้วย [อ้างอิง: ILCOR CoSTR FA-768] งานวิจัยของ The Military Emergency Tourniquet Program ยังระบุว่า Tourniquet ที่ออกแบบมาอย่างดี มีประสิทธิภาพในการหยุดเลือดได้ดีกว่าอุปกรณ์ที่ทำขึ้นเอง

ข้อดีของ Combat Tourniquet

ประสิทธิภาพสูง ออกแบบมาเพื่อการห้ามเลือดโดยเฉพาะ สามารถหยุดการไหลเวียนเลือดแดงได้อย่างรวดเร็วและมีประสิทธิภาพ
ปลอดภัยกว่า ลดความเสี่ยงในการบาดเจ็บต่อเนื้อเยื่อหรือเส้นประสาท หากใช้งานอย่างถูกวิธี
ใช้งานง่ายและรวดเร็ว ด้วยการออกแบบที่คำนึงถึงการใช้งานภายใต้ความกดดัน ทำให้สามารถรัดได้ด้วยมือเดียวในบางสถานการณ์
ได้มาตรฐานสากล เป็นอุปกรณ์ที่ได้รับการยอมรับและใช้โดยกองทัพและหน่วยงานกู้ภัยทั่วโลก

ข้อเสียของ Combat Tourniquet

ราคาค่อนข้างสูง โดยทั่วไปมีราคาประมาณ 1,000-2,000 บาท ซึ่งเป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้การจัดหาจำนวนมากเป็นเรื่องท้าทาย
เสี่ยงต่อของปลอม เนื่องจากเป็นที่ต้องการสูง จึงมีของปลอมหรือของไม่ได้คุณภาพในราคาถูก (หลักร้อยต้นๆ) ซึ่งเป็นอันตรายอย่างยิ่งต่อผู้ใช้งาน หากใช้ของปลอมที่ไม่ได้มาตรฐาน อาจไม่สามารถหยุดเลือดได้จริงและทำให้ผู้บาดเจ็บเสียชีวิตได้

อนาคตของอุปกรณ์ห้ามเลือดในกองทัพไทย

กองทัพบกไทยตระหนักถึงความจำเป็นในการปรับปรุงอุปกรณ์ให้ทันสมัย ดังจะเห็นได้จากการออกคุณลักษณะเฉพาะ (คฉ.) ของสายรัดห้ามเลือดทางยุทธวิธี และการปรับปรุงชุดปฐมพยาบาลส่วนบุคคล (iFAK) รวมถึงชุดปฐมพยาบาลสำหรับนายสิบพยาบาลชุดปฏิบัติการพิเศษ (Special Operation Medical Backpack) ให้มี Tourniquet เป็นอุปกรณ์พื้นฐานแล้ว นี่เป็นสัญญาณที่ดีว่าทหารแนวหน้าของเราจะได้รับอุปกรณ์ที่มีประสิทธิภาพและปลอดภัยมากขึ้น

อย่างไรก็ตาม สิ่งสำคัญคือการจัดหา Tourniquet ที่ได้มาตรฐาน และการส่งเสริมให้มีการผลิตในประเทศเพื่อลดต้นทุนและสามารถจัดหาได้ในปริมาณมาก ซึ่งจะช่วยให้ทหารทุกนายมีโอกาสเข้าถึงอุปกรณ์ช่วยชีวิตที่ทันสมัยได้อย่างทั่วถึง เชื่อว่าในอนาคตอันใกล้นี้ เราจะได้บอกลา “ไส้ไก่” และเห็นทหารไทยพร้อมรับมือกับสถานการณ์ฉุกเฉินด้วยอุปกรณ์ห้ามเลือดที่ได้มาตรฐานสากลอย่างเต็มตัวอย่างแน่นอน..

ขอบคุณข้อมูลจาก thaiarmedforce.com ILCOR The Military Emergency Tourniquet Program’s Lessons Learned With Devices and Designs