4 สมุนไพร ดีต่อใจ ดูแลความดันโลหิต

โรคความดันโลหิตสูงเป็นภัยเงียบสำคัญอย่างหนึ่งสำหรับมนุษย์เรา “ศูนย์ความเป็นเลิศด้านการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก อภัยภูเบศร” มีเกร็ดความรู้ที่น่าสนใจเกี่ยวกับวิธีการดูแลป้องกันโรคดังกล่าว รวมถึงสมุนไพรที่มีส่วนช่วยควบคุมความดันโลหิตสูง

ความดันโลหิตสูงคืออะไร

คือ ภาวะที่แรงดันของเลือดในหลอดเลือดแดงสูงกว่าปกติอย่างต่อเนื่อง ซึ่งค่าความดันที่ถือว่าสูง คือ ตั้งแต่ 140/90 มิลลิเมตรปรอทขึ้นไป โดยค่าแรก (Systolic) คือแรงดันขณะหัวใจบีบตัว และค่าหลัง (Diastolic) คือแรงดันขณะหัวใจคลายตัว สาเหตุมีทั้งกรรมพันธุ์ และ พฤติกรรมการดำเนินชีวิต เช่น การรับประทานอาหารเค็มจัด การไม่ออกกำลังกาย  ความเครียด การสูบบุหรี่ และดื่มแอลกอฮอล์

เป้าหมายสำคัญของการดูแล คือ ควบคุมความดันโลหิตให้อยู่ต่ำกว่า 130/80 มม.ปรอท (ตามแนวทางของ American Heart Association, 2021) เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อน เช่น หัวใจล้มเหลว โรคหลอดเลือดสมอง ไตเสื่อม และตาบอดจากเบาหวานร่วม

เทคนิคการดูแลและควบคุมความดันโลหิตสูงด้วยตนเอง

1.ลดเค็ม ลดโซเดียม

อาหารเค็มเป็นตัวการสำคัญที่ทำให้ความดันสูงขึ้น องค์การอนามัยโลกแนะนำให้บริโภคโซเดียม ไม่เกิน 2,000 มิลลิกรัม/วัน (เท่ากับเกลือไม่เกิน 1 ช้อนชา) โดยหลีกเลี่ยงอาหารแปรรูป เช่น ไส้กรอก บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป และลดการใช้น้ำปลา ซีอิ๊ว ผงชูรส และซอสปรุงรส

2.กินอาหารตามแนวทาง DASH Diet

“DASH” ย่อมาจาก Dietary Approaches to Stop Hypertensionคือ การเน้นผัก ผลไม้ ธัญพืชไม่ขัดสี นมไขมันต่ำ และลดไขมันอิ่มตัว เพิ่มใยอาหารจากผักและผลไม้ให้ได้วันละ 4–5 ส่วน และจำกัดเนื้อแดง ของทอด และขนมหวาน

3. ออกกำลังกายสม่ำเสมอ

การออกกำลังกายแบบแอโรบิก เช่น เดินเร็ว ปั่นจักรยาน ว่ายน้ำ วันละ 30 นาที อย่างน้อย 5 วันต่อสัปดาห์ ช่วยให้หัวใจแข็งแรงและลดความดันได้ 4–9 มม.ปรอท

4.งดบุหรี่และจำกัดแอลกอฮอล์

นิโคตินในบุหรี่ทำให้หลอดเลือดหดตัว ความดันพุ่งสูงทันทีหลังสูบ ส่วนแอลกอฮอล์ หากดื่มเกินวันละ 1–2 ดื่มมาตรฐาน จะเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคหัวใจและความดันสูง

5.ลดความเครียด พักผ่อนให้เพียงพอ

ความเครียดกระตุ้นฮอร์โมนอะดรีนาลินและคอร์ติซอล ทำให้หัวใจเต้นเร็วและความดันสูงขึ้น ทั้งนี้ การฝึกหายใจลึกๆ การทำสมาธิ การนอนหลับวันละ 7–8 ชั่วโมง ช่วยควบคุมความดันได้ดี

6.กินยาตามแพทย์สั่งอย่างสม่ำเสมอ

สำหรับผู้ที่แพทย์วินิจฉัยแล้วว่ามีภาวะความดันโลหิตสูง จำเป็นต้องใช้ยาอย่างต่อเนื่อง ห้ามหยุดยาเองเมื่ออาการดีขึ้น เพราะอาจทำให้ความดันกลับมาสูงและเกิดโรคแทรกซ้อน

สมุนไพรช่วยลดความดันโลหิตสูง

กระเจี๊ยบแดง

• ส่วนที่ใช้ คือ กลีบรองดอกสีแดง ทางการแพทย์แผนไทย กระเจี๊ยบมีรสเปรี้ยว ใช้เป็นยาขับปัสสาวะ บำรุงโลหิต ลดความดันโลหิต

• จากการศึกษาการใช้ชากระเจี๊ยบในผู้ป่วยที่มีความดันโลหิตสูง (Stage 1) โดยแบ่งผู้ป่วยออกเป็น 2 พร้อมคำแนะนำเกี่ยวกับการเปลี่ยนวิถีชีวิตและการบริโภคอาหารเหมือนกัน พบว่ากลุ่มที่ใช้ชากระเจี๊ยบ 2 ถ้วยชา (2.5กรัม) ช่วงเช้านาน 1 เดือน ความดันตัวบนและความดันตัวล่างลดลงทั้ง 2 กลุ่ม แต่กลุ่มที่ใช้ชากระเจี๊ยบมีประสิทธิภาพมากกว่า

กระเทียม

• ภูมิปัญญามีการใช้กระเทียม เพื่อบำรุงธาตุ บำรุงกำลัง แก้ธาตุพิการ อาหารไม่ย่อย ขับลม แก้โรคทางลม

• การศึกษาสมัยใหม่ พบว่ามีฤทธิ์ต้านอักเสบ ต้านอนุมูลอิสระ ต้านเชื้อแบคทีเรีย ป้องกันตับอักเสบจากสารพิษ และยังช่วยป้องกันโรคหัวใจและหลอดเลือด และลดความดันโลหิตสูง

• การศึกษา การใช้กระเทียมเม็ดกับผู้ป่วยที่เป็นโรคความดันโลหิตสูง (stage1) โดยแบ่งผู้ป่วยเป็น 2 กลุ่มใหญ่ คือ กลุ่มที่ใช้กระเทียมและกลุ่มที่ไม่ใช้กระเทียม โดยกลุ่มที่ใช้กระเทียมแบ่งออกเป็น 5 กลุ่มย่อย ตามขนาดกระเทียมที่ได้รับต่อวัน 300 มก., 600 มก., 900 มก., 1200 มก., 1500 มก. ตามลำดับ และกลุ่มที่ไม่ใช้กระเทียมแบ่งเป็น 2 กลุ่มย่อย เป็นกลุ่มที่ใช้ยา Atenolol และใช้ยาหลอกตามลำดับ ทั้งหมดใช้เวลานาน 24 สัปดาห์ จะบันทึกผลในสัปดาห์ที่ 0, 12, 24 ผลที่ได้คือความดันโลหิตของผู้ที่มีความดันโลหิตสูงลดลง ทั้งความดันตัวล่างและความดันตัวบน ของกลุ่มที่ได้รับกระเทียม เมื่อเทียบกับกลุ่มที่ใช้ยา Atenolol และใช้ยาหลอก

บัวบก

• บัวบกเป็นพืชสมุนไพรในแถบเอเชีย มีรสขมเย็น รู้จักกันดีในฐานะยาแก้ช้ำใน บัวบกมีสรรพคุณหลายอย่าง ไม่ว่าจะเป็นการรักษาโรคผิวหนัง โรคกระเพาะอาหาร และช่วยลดความดันโลหิต

• การศึกษาสารสกัดใบบัวบกต่อความดันโลหิตและอัตราการเต้นของหัวใจของ N-nitro-L-arginine methyl ester ที่ทำให้หนูเกิดความดันโลหิตสูง จะวัดความดันโลหิตจากหลอดเลือด Carotid arteries ขณะหนูสลบ โดยจะได้ค่าความดันโลหิตเฉลี่ยของหลอดเลือดแดง ความดันโลหิตตัวบน ตัวล่าง และอัตราการเต้นของหัวใจ

• พบว่าสารสกัดใบบัวบกช่วยลดค่าความดันโลหิตเฉลี่ยของหลอดเลือดแดง ความดันโลหิตตัวบน-ตัวล่างได้ โดยไม่ทำให้อัตราการเต้นของหัวใจเปลี่ยนแปลง

ตะไคร้

• ตะไคร้ แก้เสียดแน่น แก้นิ่ว ขับลมในลำไส้ บำรุงธาตุ แก้ปวดกระเพาะ แก้เบื่ออาหาร ขับปัสสาวะ ลดความดันโลหิตสูง

• สอดคล้องกับการศึกษาปัจจุบัน พบว่า ตะไคร้ มีฤทธิ์ลดความดันโลหิตสูง เนื่องจากฤทธิ์ขยายหลอดเลือดและฤทธิ์ขับปัสสาวะ

• จากการศึกษาศักยภาพในการป้องกันความดันโลหิตสูงของตะไคร้ ตั้งแต่ในหลอดทดลองไปจนถึงการศึกษาทางคลินิก ตะไคร้แสดงฤทธิ์ผ่อนคลายหลอดเลือด การได้รับตะไคร้ ส่งผลให้ความดันโลหิตลดลง บางครั้งอาจมาพร้อมกับอัตราการเต้นของหัวใจที่เพิ่มขึ้น

• การศึกษาในคนที่มีสุขภาพดีและมีความดันโลหิตสูง การบริโภคชาตะไคร้จะช่วยลดความดันโลหิต และยังมีรายงานถึงฤทธิ์ขับปัสสาวะในระดับอ่อนหรือปานกลางอีกด้วย