รู้หรือไม่? ‘นาฬิกาวันสิ้นโลก’ ถูกสร้างขึ้นมาตั้งแต่ยุคเริ่มต้นของอาวุธนิวเคลียร์ เพื่อเป็นสัญลักษณ์เตือนว่า ‘มนุษยชาติกำลังเข้าใกล้การทำลายล้างโลกมากแค่ไหน’
ล่าสุด CNN สหรัฐอเมริกา รายงานว่า ปี 2026 นักวิทยาศาสตร์ปรับเวลาเป็น ‘85 วินาทีก่อนเที่ยงคืน’ ซึ่งใกล้ที่สุดนับตั้งแต่เริ่มใช้นาฬิกาดังกล่าวในปี 1947 โดยองค์กร Bulletin of the Atomic Scientists ซึ่งเที่ยงคืนที่ว่านี้ไม่ได้หมายถึงเวลาจริง แต่หมายถึงจุดที่โลกไม่สามารถอยู่อาศัยได้อีกต่อไป
ปีก่อนหน้า นาฬิกาถูกตั้งไว้ที่ 89 วินาทีก่อนเที่ยงคืน ขณะที่ในปี 2023 และ 2024 เคยตั้งไว้ที่ 90 วินาที การขยับในครั้งนี้สะท้อนว่ามนุษยชาติยังไม่สามารถรับมือกับการความเสี่ยงระดับโลกได้ ทั้งอาวุธนิวเคลียร์ วิกฤตสภาพภูมิอากาศ ภัยคุกคามทางชีวภาพ เทคโนโลยีใหม่ที่เปลี่ยนโลกไปอย่างรวดเร็วอย่างปัญญาประดิษฐ์ รวมถึงการแพร่กระจายของข้อมูลบิดเบือน ข่าวลวง และทฤษฎีสมคบคิด
ทำไมโลกถึงถูกมองว่าเสี่ยงขึ้น
นักวิทยาศาสตร์ชี้ว่าความเสี่ยงหลักของโลกไม่ได้มีแค่เรื่องเดียว แต่เป็น ‘วิกฤตซ้อนวิกฤต’ ที่เกิดพร้อมกัน ความตึงเครียดระหว่างประเทศเพิ่มสูงขึ้น ความขัดแย้งทางทหารเกี่ยวข้องกับประเทศที่มีอาวุธนิวเคลียร์มากขึ้น และสนธิสัญญาควบคุมอาวุธนิวเคลียร์ฉบับสำคัญระหว่างสหรัฐกับรัสเซียกำลังจะหมดอายุ นั่นหมายความว่า โลกอาจกลับเข้าสู่การแข่งขันสะสมอาวุธนิวเคลียร์อีกครั้งโดยไม่มีกรอบควบคุม
อีกด้านหนึ่ง โลกยังเผชิญความเสี่ยงจากวิทยาศาสตร์ชีวภาพยุคใหม่ เช่น การพัฒนาสิ่งมีชีวิตสังเคราะห์ โดยยังไม่มีแผนรับมือร่วมกันอย่างจริงจัง ขณะที่การเติบโตของปัญญาประดิษฐ์ที่ยังขาดการกำกับดูแล ยิ่งทำให้ข่าวลวงแพร่กระจายเร็วขึ้น และทำให้การแก้ปัญหาวิกฤตต่างๆ ซับซ้อนกว่าเดิม
นาฬิกานี้ไม่ได้ใช้บอกเวลา แต่ใช้บอกความเสี่ยง
นาฬิกาวันสิ้นโลกถูกสร้างโดยนักวิทยาศาสตร์จากโครงการพัฒนาระเบิดปรมาณูในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง ที่เดิมทีใช้สำหรับวัดความเสี่ยงจากอาวุธนิวเคลียร์ ก่อนจะเพิ่มเรื่องสภาพภูมิอากาศเข้าไปในปี 2007 โดยทุกปี ผู้เชี่ยวชาญจะประชุมและประเมินสถานการณ์โลก ก่อนประกาศว่าเข็มนาฬิกาควรขยับหรือไม่
แม้นาฬิกาดังกล่าวจะไม่ใช่เครื่องมือวัดแบบวิทยาศาสตร์เป๊ะๆ แต่ก็มีเป้าหมายหลักเพื่อกระตุ้นให้สังคมหันมาพูดคุยและตระหนักถึงวิกฤตของโลก
ยังมีโอกาสหมุนเข็มกลับได้
อันที่จริง เข็มนาฬิกาเคยถูกปรับให้ห่างจากเที่ยงคืนมากขึ้นมาแล้ว ในปี 1991 หลังสหรัฐและสหภาพโซเวียตลงนามสนธิสัญญาลดอาวุธนิวเคลียร์ ซึ่งทำให้เวลาเคยถอยออกไปถึง 17 นาที แสดงให้เห็นว่าความร่วมมือระดับโลกสามารถลดความเสี่ยงได้จริง
นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่า ในเมื่อมนุษย์เป็นคนสร้างปัญหา เราจึงต้องเป็นคนแก้มันได้เช่นกัน ดังนั้นการพูดคุยบนพื้นฐานของข้อเท็จจริงอาจช่วยลดข่าวลวง และแรงกดดันจากสังคมสามารถผลักดันให้ผู้นำลงมือทำและการมีส่วนร่วมของประชาชนสามารถผลักดันให้ผู้นำลงมือแก้ปัญหาได้
ในชีวิตประจำวัน เราเองก็มีส่วนช่วยได้เช่นกัน ไม่ว่าจะด้วยการเดินหรือใช้ขนส่งสาธารณะแทนรถส่วนตัว เลือกกินอาหารตามฤดูกาลและจากแหล่งท้องถิ่น ลดขยะอาหาร ประหยัดน้ำ ลดการใช้พลาสติก และรีไซเคิลอย่างถูกต้อง ทุกการเปลี่ยนแปลงเล็กๆ เหล่านี้คือส่วนหนึ่งของการช่วยชะลอเข็มนาฬิกาไม่ให้เดินหน้าไปสู่เที่ยงคืนเร็วเกินไป
