จากกรณีปัญหาฝุ่นพิษ PM2.5 ในพื้นที่ภาคเหนือตอนบน โดยเฉพาะ จ.เชียงใหม่ ที่เว็บไซต์ iqair รายงานดัชนีคุณภาพอากาศ พบว่าเช้าวานนี้ (31 มี.ค. 69) คุณภาพอากาศ AQI 214 แย่ที่สุดครองอันดับ 1 ของโลก ขณะที่ฝ่านงานเกี่ยวข้องกำลังเร่งหาทางแก้ไขโดยเร็วนั้น
เกี่ยวกับเรื่องนี้ เมื่อวันที่ 1 เม.ย. เฟซบุ๊ก “หมอแล็บแพนด้า” ซึ่งเป็นของ “ทนพ.ภาคภูมิ เดชหัสดิน” นักเทคนิคการแพทย์และอินฟลูเอนเซอร์สายให้ความรู้ ได้เผยแพร่ข้อมูลระบุว่า เชียงรายส่งเข้าประกวด! เป็นภาพที่แฟนเพจส่งมา
อาการแบบนี้เจอประจำครับ เพราะฝุ่น PM2.5 กับผิวหนังเนี่ยเป็นของคู่กันเลย โดยเฉพาะช่วงที่ค่าฝุ่นพุ่งสูง หลายคนจะเริ่มมีอาการคัน มีผื่นแดง หรือสิวเห่อขึ้นมา กลไกการเกิดผื่นจาก PM2.5 มันเริ่มแบบนี้ครับ
- ฝุ่นแทรกซึมผ่านชั้นปราการผิว (Skin Barrier Penetration)
ปกติผิวหนังเราจะมีเกราะป้องกันที่เรียกว่า Stratum Corneum แต่เจ้าฝุ่น PM2.5 มันมีขนาดเล็กมาก (เล็กกว่ารูขุมขนถึง 20 เท่า) ก็เลยแทรกตัวผ่านรูขุมขนเข้าไปได้โดยตรง หรือเกาะติดกับน้ำมันบนผิวและทำลายเซราไมด์ ซึ่งเป็นไขมันที่ช่วยประสานเซลล์ผิว ทำให้เกราะป้องกันผิวอ่อนแอลงได้ - การกระตุ้นภาวะเครียดจากออกซิเดชัน (Oxidative Stress)
พอ PM2.5 สัมผัสหรือซึมเข้าสู่ผิว มันไม่ได้มาตัวเปล่า แต่มักจะพาสารพิษอื่นๆ เช่น โลหะหนัก และสารก่อมะเร็ง (PAHs) มาด้วย สารพวกนี้จะไปกระตุ้นให้เกิดอนุมูลอิสระ(Free Radicals) ในเซลล์ผิว ซึ่งเจ้าอนุมูลอิสระจะไปทำลายโปรตีนและไขมันในชั้นผิว และกระตุ้นกระบวนการอักเสบในระดับเซลล์ได้ - การหลั่งสารสื่ออักเสบ (Inflammatory Response)
พอเซลล์ผิวถูกรบกวน ร่างกายจะส่งสัญญาณเตือนภัย ทำให้มีการหลั่งสารที่เรียกว่า Cytokines และ Chemokines ออกมา สารพวกนี้จะทำให้หลอดเลือดขยายตัว (ผิวจึงดูแดง) และดึงดูดเม็ดเลือดขาวให้มายังบริเวณนั้นเพื่อจัดการกับสิ่งแปลกปลอม
และกระตุ้นปลายประสาท ทำให้เรารู้สึกคัน - การกระตุ้นผื่นแพ้และโรคผิวเดิม (Exacerbation)
ถ้าใครมีโรคผิวหนังอยู่แล้ว เช่น โรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง (Atopic Dermatitis) หรือ เซ็บเดิร์ม (Sebderm) ฝุ่น PM2.5 จะไปกระตุ้นให้ภูมิคุ้มกันไวเกินเหตุ ทำให้ผื่นที่เคยสงบกลับมาเห่อรุนแรงขึ้น หรือในคนปกติก็อาจเกิดเป็น ผื่นผิวหนังอักเสบได้ครับ
วิธีป้องกันเบื้องต้น
- เมื่อกลับเข้าบ้านให้รีบอาบน้ำล้างหน้าทันทีเพื่อไม่ให้ฝุ่นสัมผัสผิวนาน
- ทามอยส์เจอไรเซอร์เพื่อป้องกันผิว ฝุ่นจะได้เจาะเข้ายากขึ้น และเพิ่มความชุ่มชื้นให้ผิว
- เลี่ยงกิจกรรมกลางแจ้งในช่วงที่ค่าฝุ่นเป็นสีส้มหรือสีแดง เพื่อลดการปะทะฝุ่นโดยตรงนั่นเอง
